Επικήδειος*

Στη μνήμη του Jean Charles de Menezes

Φρίκη είναι η πεταλούδα που πληγώνει
το μικρό διάστημα
στο κενό της αστραπής
ξεθωριασμένη δαγκεροτυπία
δαγκώνει τα χείλη να μην ουρλιάξει
το φωτεινό διάστημα
στον τοίχο καρφωμένο καρφώνει
το μάτι με πελώριες πρόκες
ο βασανιστής
χτυπά το σφυρί δίχως αισθήματα
παίρνοντας το ρόλο του κάπως πολύ στα σοβαρά
το αίμα το χυμένο
τι να το κάνω
βούτηξε μέσα τους σπασμένους εγκέφαλους
μετά θα γράψουμε μιαν αναφορά
να τον τυλίξουμε μέσα
δεν φαντάζομαι να’ χει αντίρρηση
τους εγκέφαλους ωστόσο των ιθυνόντων τους τέμνει
μία μόνο οδός
αριστερά δεξιά κιγκλιδώματα
ανεβαίνεις πάνω
ύστατη βουτιά στο κενό
τι να τις κάνεις τις αισθηματολογίες
οι εκτελέσεις εν ψυχρῴ δεν χωρούν δικαιολογίες

Αθήνα
23 – 27 Ιουλίου 2005

***

Επικήδειος ΙΙ

Στη μνήμη του Αλέξανδρου-Ανδρέα Γρηγορόπουλου

Ήταν π’ αγάπησες νωρίς το υδαρό λυκόφωτο της λήθης
παρά τη θέληση σου κι έπειτα να βουλιάζοντας
τους θύλακες της μνήμης κι η μαύρη ζούγκλα φυλακή
μια μαύρη άσφαλτος βυθός χαλί βαθύ που να βουλιάζοντας
νύχτα βαθιά μεσάνυχτα και η κραυγή πυρίτιδα να σπάζοντας τον τρόμο

Τώρα μια πυρκαγιά απλώνεται σε δάσος μαύρο νηνεμία
και τα τσακάλια από παντού μέσα από κόγχες χθόνιες
να ουρλιάζοντας μέσα στις στάχτες δρασκελώντας
με μια φωνή οργή το αίμα στον αέρα
κανένας λιόντας βασιλιάς δε θα σκυλεύσει τον νεκρό μας

Κανένα φως εξάρχειο στο πύρωμα του δρόμου

Paris,
13 – 15 Δεκεμβρίου 2008

* To ποίημα δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στη συλλογή «Ηλεκτρογραφία» (2006).

Τα παλιά καφενεία
µοιάζουν µε ηττηµένους φαντάρους˙
κλείνουν µέσα τους το σκληρό καιρό
ανήµπορα να κρατήσουν κάτι
από τη νιότη τους.
Είναι, τα παλιά καφενεία,
ξεχασµένα λιµάνια
που έχασαν στο χρόνο την υπόληψή τους.
Τα κυριακάτικα απογέµατα
η θλίψη αράζει πίσω απ’ τα θαµπά τζάµια
ξεχνιέται µέσα τους.
Φτηνός καπνός τ΄ αγκαλιάζει.
Ο χρόνος ασάλευτος βυθίζει στη λησµονιά
τις σκιές που πέρασαν’
µικροί εργολάβοι ανυπόµονα καρτερούν
να εκδηλωθεί η ανάγκη των απογόνων.
Τα έχουν έτοιµα τα χαρτιά
τους λογαριασµούς, τα συµβόλαια, τι θα πάρει ο καθένας.
Μπουλντόζες και βαριά µηχανήµατα
χωρίς σεβασµό θα γκρεµίσουν τους καπνούς,
τα χνώτα, τις µνήµες.

Η αντιπαροχή, που παίρνει τις ψυχές µας.

Τον ποιητή Δημήτρη Τρωαδίτη δεν τον γνωρίζω προσωπικά. Εκείνο που γνώριζα μέχρι σήμερα για τον δημοσιογράφο και ποιητή, μόνιμο κάτοικο Μελβούρνης από το 1992 είναι η αγάπη του για την ποίηση η οποία εκφράζεται μέσα από το blog http://tokoskino.me το οποίο έχει δημιουργήσει και διαχειρίζεται και που αποτελεί ελεύθερο βήμα για κάθε δημιουργό που θέλει να δημοσιοποιήσει το έργο του.

Ο Δημήτρης Τρωαδίτης γράφει ποίηση εδώ και μερικές δεκαετίες, η οποία κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, κυρίως στις σελίδες του blog του.

Δεν γνωρίζω τους λόγους που καθυστέρησε να προχωρήσει στην έντυπη έκδοση των ποιημάτων του, ωστόσο αυτό έγινε τον Οκτώβριο του 2016 μέσα από τις εκδόσεις Οδός Πανός του ποιητή Γιώργου Χρονά.

Ο τίτλος της ποιητικής συλλογής: Η μοναξιά του χρόνου. Η συλλογή αποτελείται από τρία διακριτά κεφάλαια με τίτλους: «Η μοναξιά του χρόνου», «Δώδεκα και μία στιγμές υπόληψης» και «Απόπειρες ονείρων».

Το κάθε επιμέρους κεφάλαιο είναι αυτόνομο και θα μπορούσε να αποτελεί από μόνο του μια αυτοτελή ποιητική συλλογή. Τα τρία κεφάλαια συγκλίνουν και περιστρέφονται γύρω από τρεις βασικούς άξονες.

Βέβαια το να σχολιάζει ένας ποιητής το έργο κάποιου άλλου ποιητή είναι δύσκολο έργο, παρόμοιο με τη συγγραφή του ίδιου του ποιήματος και θα δανειστώ τους στίχους από τη σελίδα 17 του βιβλίου για να το περιγράψω:

Να ψάχνεις τις λέξεις
να τις ταιριάξεις στον αφρό
του σκοταδιού τεράστιο φορτίο

Οι τρεις λοιπόν βασικοί άξονες γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η ποίησή του είναι οι εξής: ι) η κοινωνική επανάσταση η οποία ξεκινάει από το ίδιο το μεμονωμένο άτομο, ιι) η υπαρξιακή αγωνία και ιιι) η ίδια η ποίηση.

Ο πρώτος άξονας είναι πολιτικός, με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου, είναι η αγωνία για την πορεία της κοινωνίας, των αξιών που συνεχώς φθίνουν, των συνεχώς και περισσότερων ανθρώπων που αποκλείονται και οδηγούνται στο περιθώριο, της μαυροκόκκινης επανάστασης που όλο πλησιάζει αλλά τελικά δεν έρχεται.

Οι άνεμοι μας οδηγούν
τα κουπιά σπασμένα
γδαρμένα τα παλαμάρια
κωπηλατούμε στ’ άβαθα ποτάμια
(σελίδα 2)

η κάθε ευχή μοιάζει
επαναστατικό μανιφέστο
(σελίδα 58)

Όμως ο ποιητής παρά τις ματαιώσεις, τις ιστορικές απογοητεύσεις από την κατάληξη των επαναστάσεων που έχουν ήδη συντελεστεί παραμένει αισιόδοξος και συνεχίζει να προτρέπει μέσα από τους στίχους του στην συνέχιση του αγώνα.

το πολύ βαθύ κόκκινο
με τρελαίνει
γιατί είναι το χρώμα
της ανάτασης
φέρνει στο σχεδόν μαύρο
το χρώμα της ανάδυσης
(σελίδα 60)

μια μικρή σταγόνα βροχής
είναι μια μικρή σπίθα
ανταρσίας
(σελίδα 38)

Ο ποιητής δεν θα το βάλει κάτω δεν θα παραιτηθεί αλλά θα συνεχίσει μέσα από τους στίχους του να εμπνέει και να παρακινεί όλους εμάς για την αλλαγή του κόσμου.

Ο δεύτερος άξονας κινείται γύρω από τα αρχέγονα ερωτήματα της ύπαρξης και του σκοπού της ζωής. Ερωτήματα που άλλοτε αναδιατυπώνει και άλλοτε «ερμηνεύει». Πρόκειται για μια πραγματεία της ανθρώπινης φύσης.

Οι λυγμοί είναι αρχέγονοι
το ίδιο κι οι απελπισίες
(σελίδα 4)

Φεύγουμε σαν το όνειρο
ξεστρατίζουμε σαν λωρίδα φωτός
απ’ τη χαραμάδα του χρόνου
αποχωρώντας απ’ τη σκηνή
(σελίδα 40)

Τέλος, ένας καλός ποιητής δεν θα μπορούσε να παραλείψει την ίδια την ποίηση. Αυτός είναι άλλωστε και ο τρίτος άξονας της συλλογής.

οι στίχοι ψαρεύονται
κι ας μας βρίζουν τα ρυάκια
(σελίδα 17)

Δεν είναι εύκολο να γράφεις για τον πόνο
ενώ πονάς αφόρητα
(σελίδα 25)

Η ποίηση του Δημήτρη Τρωαδίτη είναι διαυγής, στοχευόμενη άλλοτε στην επούλωση των πληγών και άλλοτε στο ξύσιμο των πληγών. Η λήθη και ο συμβιβασμός δεν περιλαμβάνονται στο «ρεπερτόριό» του. Η κοσμοθεωρία του είναι σαφής. Τα ποιήματά του διαθέτουν ρυθμό και στερεή δομή.

Αυτό που πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα σχετικά με την ποίηση του Δημήτρη Τρωαδίτη και την πρώτη αυτή ποιητική συλλογή του, είναι ότι σε αντίθεση με την πλειοψηφία των πρώτων ποιητικών συλλογών που διαβάζουμε από πολλούς ποιητές, δεν αναγνωρίζουμε εύκολα το παλιό αίμα, τις επιρροές δηλαδή του ποιητή από τους προγενέστερους. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ακόμα περισσότερο την βαθιά ωριμότητα της ποίησής του.

Βαγγέλης Αλεξόπουλος

*Αναδημοσίευση από το Στίγμα Λόγου στο http://stigmalogou.blogspot.com/2017/01/blog-post_20.html

έρωτας-γραφή
έρωτας- δάσκαλος
έρωτας- μαθητής
έρωτας-ανησυχία
έρωτας -σιωπή

έρωτας- τροφή

έρωτας-αρχή

έρωτας- θάνατος

έρωτας- πέταγμα

έρωτας- υγρό

έρωτας- σφίξιμο

έρωτας- δάκρυ

έρωτας- σιωπή

έρωτας- ακινησία

έρωτας- βλέμμα

έρωτας- διαδρομή

έρωτας- νερό

έρωτας- ποιητής

έρωτας- χέρια

έρωτας-προσευχή

έρωτας- αναμονή

έρωτας- σκοτάδι

έρωτας- πνοή 

έρωτας- δύο

*Από τη σελίδα της Μαρίας Πανούτσου στο Facebook.

Γράφει ο Ειρηναίος Μαράκης

Το ελατήριο της εποχής μας είναι πολύ πιο δυνατό από το ελατήριο του καθενός μας. Το σπείρωμα της ιστορίας θα ξετυλιχθεί ως την άκρη. Ας μην αντιταχτούμε σ’ αυτό, ας το βοηθήσουμε με τις συνειδητές προσπάθειες της σκέψης και της θέλησης. Ας προετοιμάσουμε το μέλλον. Ας καταχτήσουμε για τον καθένα και για την καθεμιά, το δικαίωμα στο ψωμί και το δικαίωμα στο τραγούδι.
Λέον Τρότσκι – Στη μνήμη του Σεργκέι Γιεσένιν

Βρισκόμαστε στην εποχή ενός σκληρού και αδυσώπητου ταξικού πολέμου. Η αστική τάξη στο όνομα του πρωτογενούς πλεονάσματος και της ανάκαμψης προσπαθεί, χωρίς επιτυχία, να εφαρμόσει τα νέα αντεργατικά μέτρα που αν περάσουν στο σύνολό τους, θα ισοπεδώσουν την παραγωγική δύναμη της χώρας και του κόσμου ολόκληρου, καθώς η κρίση είναι διεθνής και καπιταλιστική αλλά και τις κοινωνικές δομές σε υγεία, παιδεία και πολιτισμό. Όμως η εργατική τάξη δηλώνει παρών και απαντά στις αντεργατικές προκλήσεις με συντονισμό των αντιστάσεων σε σχολεία, σχολές, νοσοκομεία, δημόσιες υπηρεσίες και στον ιδιωτικό τομέα. Ας μην το ξεχάσουμε ποτέ, οι εργάτες δεν έχουν τίποτα να κερδίσουν από μια ταχτική που προσφέρει εξυπηρετήσεις για την ΕΕ του πολέμου και του ρατσισμού με αντάλλαγμα κάποιες οικονομικές διευκολύνσεις. Απέναντι σε όλα αυτά χρειάζεται να διεκδικήσουμε μια συνολική πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική αλλαγή, αντικαπιταλιστική και όχι απλά αντινεοφιλελεύθερη, τη δημιουργία ενός διαφορετικού μέλλοντος για τους εργαζόμενους, τους συνταξιούχους και τη νεολαία.

   Ο πολιτισμός, η τέχνη και ο αθλητισμός που αποτελούν βασικά στοιχεία της ανθρώπινης έκφρασης και συστατικά στοιχεία των ανθρώπινων κοινωνιών δεν μπορούν να μείνουν εκτός αυτών των αλλαγών. Η συζήτηση πρέπει να ξεκινήσει από τώρα και να διεκδικήσουμε άμεσες αλλαγές μέσα από τη στήριξη κινηματικών και καλλιτεχνικών προσπαθειών από εργαζόμενους που δεν έχουν την υποστήριξη κάποιου χορηγού ή που δεν επιθυμούν ο πολιτισμός να γίνει εργαλείο στα χέρια της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το μεγάλο δίλημμα είναι εάν θα αρκεστούμε στο να αποδεχτούμε τον ρόλο των απλών ανθρώπων ως καταναλωτών των διάφορων πολιτιστικών δρώμενων ή αν θα επιδιώξουμε να προσελκύσουμε τους εργαζόμενους (κυρίως νεολαία και παιδιά) σε μια δημιουργική ενασχόληση με τον πολιτισμό και τις τέχνες. Όσοι λογαριάζουμε τον εαυτό μας ή τις ομάδες μας σαν καλλιτέχνες κι όσοι θέλουμε την συνολική απελευθέρωση, πρέπει να στρατευτούμε σε αυτή την προσπάθεια. Καμία αναμονή, καμία προσαρμογή, καμία υποταγή. Όλοι στους δρόμους, στις σχολές, στις γειτονιές, στα εργοστάσια να ενισχύσουμε το δυνατό εργατικό κίνημα του τόπου μας που δεν σκύβει το κεφάλι και να χτίσουμε ένα δυνατό καλλιτεχνικό και βαθειά πολιτικό ρεύμα. Σε αυτή τη μάχη η ποίηση και η τέχνη, σαν άλλοτε, έχουν να προσφέρουν τα μέγιστα.

Στα συγκεκριμένα τώρα, θα ήθελα να σημειώσω πως όλα και τα πάντα μπορούν να γίνουν τέχνη και ποίηση: ο χώρος, τα θέματα και τα ερεθίσματα είναι άφθoνα και πολυποίκιλα. Δεν πρέπει να έχουμε αυταπάτες, ποίηση παράγουμε όλοι οι άνθρωποι, ο καθένας με τον δικό του τρόπο. Ακόμα και χωρίς να έχουμε συναίσθηση αυτής της διαδικασίας. Όταν ερωτευόμαστε, όταν πονάμε, όταν φοβόμαστε κι όταν διεκδικούμε να ζούμε αληθινά – άμεσα επηρεασμένοι βέβαια από το κοινωνικό/πολιτικό περιβάλλον, τις οικονομικές εξελίξεις και την κυρίαρχη ιδεολογία. Κάθε μικρή, ασήμαντη κατά τα φαινόμενα, καθημερινή πράξη μας είναι ποίηση. Ποίηση παράγει και το ίδιο το φυσικό περιβάλλον, ας μην το ξεχνάμε αυτό. Εμείς είμαστε ένα ποιητικό παράγωγο της φύσης. Στην πραγματικότητα ποίηση είναι η ίδια η ζωή. Άρα και κάτω από αυτό το πρίσμα, ναι, γιατί να αμφιβάλλει κανείς, τα πάντα είναι και μπορούν να γίνουν ποίηση∙ άρα κατά συνέπεια ο χώρος για να γίνει ποίηση είναι απεριόριστος. Απλώς, υπάρχουν και κάποιοι άνθρωποι που τολμούν να δώσουν μια πιο συγκεκριμένη μορφή σε αυτή τη διαδικασία (οι καλλιτέχνες, οι ποιητές, οι κινηματογραφιστές κ.ο.κ.) και να κάνουν τις επιλογές τους σχετικά με αυτή. Όμως, οι ποιητές δεν μπορούν, ακόμα κι αν το επιθυμούν, ούτε πρέπει να είναι ξεκομμένοι από αυτά που πραγματικά συμβαίνουν μέσα στην κοινωνία, είτε αφορά κοινωνικά, είτε ψυχολογικά, είτε αισθητικά ζητήματα. Οι ποιητές, οι καλλιτέχνες γενικότερα, σήμερα και από πάντα, ήταν ο καλός αγωγός της κοινωνικής και αισθητικής εμπειρίας. Δεν ήταν μάγοι, δεν ήταν ιερείς. Γι’ αυτό και πρέπει να είναι ανοιχτοί και στην κριτική. Φυσικά, πρέπει να διεκδικήσουν και να  διεκδικήσουμε τον χώρο που ανήκει στην ποίηση, που ανήκει στη ζωή. Περιορίζοντας το ένα, περιορίζεται και το άλλο. Αυτό δεν πρέπει να το επιτρέψουμε.

  Κατά συνέπεια, και σχετικά με το τι είναι ποίηση, μπορούμε τολμηρά και γενναία να πούμε ότι η ποίηση και τέχνη πρώτα απ’ όλα είναι δημιουργία, είναι έρωτας, είναι κατάθεση ψυχής. Είναι η πηγή της μνημοσύνης. Γράφουμε, διαβάζουμε και τραγουδάμε την ποίηση γιατί είναι μέσα στη φύση μας. Μέσα από την ποιητική διαδικασία, που ίσως είναι και η ανώτερη μορφή ανθρώπινης επικοινωνίας και διαλόγου, μπορούμε να χτίσουμε τις βάσεις για ένα νέο, διαφορετικό και όμορφο κόσμο! Γιατί περισσότερο απ’ όλα η ποίηση είναι η ίδια η ζωή, είναι βίωμα, είναι αντίσταση. Λένε διάφοροι δημιουργοί, τεχνοκριτικοί, ακόμα και ποιητές πως δεν υπάρχει ορισμός για την ποίηση. Θα απαντήσω πως όλα αυτές οι θεωρίες είναι απλώς γελοίες, σχεδόν μεταφυσικές. Φυσικά, ο σκοπός τους δεν είναι άλλος από το να δώσουν την εντύπωση πως η ποίηση είναι κάτι το ιερό, κάτι το απόκρυφο που μόνο οι μύστες μπορούν να ερμηνεύσουν τα σημάδια της. Αυτό μας οδηγεί με σίγουρο τρόπο να αναγνωρίσουμε ότι κάποιοι γνωρίζουν και φοβούνται τον απελευθερωτικό ρόλο που έχει η ποίηση και η τέχνη γενικότερα και γι’ αυτό σαμποτάρουν τη συγκεκριμένη διαδικασία. Ας είμαστε ξεκάθαροι όμως, όταν λέμε για ποίηση εννοούμε (ή πρέπει να εννοούμε) την ποίηση που οι απλοί άνθρωποι μπορούν ή πρέπει να δημιουργούν. Αυτού του είδους η ποίηση βρίσκεται στο στόχαστρο. Κι όχι η ποίηση και η λογοτεχνία των σαλονιών, με τα ηχηρά ονόματα, τις υπόγειες διασυνδέσεις, την σχέση με την εξουσία, με την διανόηση που συντάσσεται με τα μεγάλα, επιχειρηματικά συμφέροντα, που υπερασπίζεται και προάγει τον ρατσισμό και τις κοινωνικές ανισότητες.

 Η ποίηση και η τέχνη γενικότερα πρέπει να παίρνουν θέση, είτε αυτή η θέση είναι αφιερωμένη στην αντίληψη η τέχνη μόνο για την τέχνη και για τίποτα άλλο, είτε υπηρετεί αντιδραστικές θέσεις, είτε στρατεύεται στην υπεράσπιση μιας άδολης αισθητικής και φυσικά υπέρ της φτωχής και αδύναμης κοινωνικής πλειοψηφίας. Ναι, δεν είναι ντροπή, ούτε καν πρόβλημα να είσαι στρατευμένος, ακόμα και όταν δεν το συνειδητοποιείς – αν και η άγνοια πάντα κρύβει κινδύνους… Προσωπικά, δεν ξεχνώ  την χαρακτηριστική δήλωση του Πάμπλο Πικάσο ότι “η Τέχνη δεν είναι για διακόσμηση, η τέχνη πρέπει να είναι όπλο για μάχη”. Τα ποιήματα και οι καλλιτεχνικές δημιουργίες μας μπορούν και χρειάζεται να εκφράζουνις ανάγκες και τις ανησυχίες των συνανθρώπων μας, της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων. Είναι αναγκαίο να λαμβάνουν ξεκάθαρη θέση απέναντι στα κοινωνικά προβλήματα και σε αυτούς που τα δημιούργησαν και να διεκδικούν παράλληλα μια διαφορετική, ελεύθερη και αληθινά δημοκρατική κοινωνία, χωρίς ιδεολογικά και κυρίως οικονομικά δεσμά, χωρίς ανισότητες. Να βρίσκονται πρέπει απέναντι στην εμπορευματοποιημένη τέχνη και στους μηχανισμούς ιδεολογικής μας καταστολής. Επίσης, το βίωμα, οι εμπειρίες και οι γνώσεις έχουν και πρέπει να έχουν τεράστιο ρόλο σε αυτά που γράφουμε – δεν γίνεται αλλιώς, χωρίς τον εαυτό μας και το κοινωνικό περιβάλλον που μας περιβάλλει όλα θα μοιάζουν μάταια και ανούσια, ακόμα κι όταν κάποιοι από εμάς θα παρουσιάζουν αντιδραστικές θέσεις και ιδέες. Πώς θα μπορούσαμε λοιπόν, οι σύγχρονοι προοδευτικοί καλλιτέχνες, με τις χίλιες αντιφάσεις και προβληματισμούς, να μην είμαστε στρατευμένοι, όταν και όσοι προσπαθούν να ελέγξουν τη ζωή μας, είναι στρατευμένοι στην υπεράσπιση των δικών τους συμφερόντων; Απλά πράγματα, σε αυτή την δύσκολη περίοδο που αντιμετωπίζουμε κανείς δεν μπορεί να μένει αδιάφορος. Αξίζει να είμαστε λίγο τολμηροί στη ζωή μας. Να παίρνουμε θέση. Να ανατρέπουμε τα καθιερωμένα, ακόμα και στη γλώσσα – όσο δύσκολο κι αν είναι αυτό. Και να μην φοβόμαστε, έτσι; Ούτε καν τις λέξεις και τους ορισμούς, τους χαρακτηρισμένους με αρνητικό πρόσημο, όπως τον στρατευμένο καλλιτέχνη. Γιατί στρατευμένος καλλιτέχνης είναι ο μαχόμενος δημιουργός.

   Αλλά απαραίτητη συνθήκη για όλα τα παραπάνω είναι η ύπαρξη της συλλογικής, συνειδητοποιημένης δράσης – κανένας, ακόμα και εάν αποτελεί… μετενσάρκωση του Μαγιακόφσκι και του Βάρναλη, δεν μπορεί να πετύχει εκεί που η μαζικότητα, ο διάλογος και, γιατί όχι, η ιδεολογική σύγκρουση αναδεικνύουν τις υπέροχες δυνατότητες που κρύβει η ανθρώπινη κοινωνία και προσωπικότητα. Με λίγα λόγια, αυτό που θέλουμε να πούμε είναι ότι στην ποίηση και στην τέχνη χρειάζεται μια μαζική καλλιτεχνική ανασυγκρότηση μέσω της οποίας η νέα συνείδηση που αργά αλλά σταθερά οικοδομείται, να αποκτήσει εκείνα τα εργαλεία που θα είναι ικανά να οδηγήσουν σε ένα νέο τύπο Ανθρώπου. Σε αυτό το σημείο χρειάζεται να αξιοποιήσουμε όλες τις προσπάθειες που έχουν γίνει στο παρελθόν και προσπαθούν να προσφέρουν ή πρόσφεραν τουλάχιστον αξιόλογο καλλιτεχνικό προϊόν στους πολίτες όπως κάνουν οι διάφορες καλλιτεχνικές κολεκτίβες, θεατρικές ομάδες και πρωτοβουλίες, νέα μουσικά σχήματα κάθε είδους, λογοτέχνες, ποιητές και ιστορικοί. Παρόλα αυτά χωρίς σύνδεση με το ευρύτερο δημοκρατικό και εργατικό κίνημα που μπορεί να προστατεύσει αποτελεσματικά αυτές τις προσπάθειες από την διαρκώς αυξανόμενη κρατική καταστολή και παρέμβαση τότε κάθε προσπάθεια όσο ισχυρή και να είναι ή όσο και πρωτοποριακές δράσεις να παράγει τότε μοιραία θα οδηγείται στο κλείσιμο και στη λησμονιά. Μάλιστα, η σύνδεση με το ευρύτερο δημοκρατικό κίνημα, με τον αντιφασιστικό και αντιρατσιστικό αγώνα, με τις μάχες ενάντια στα κλεισίματα, τις απολύσεις και τις ιδιωτικοποιήσεις δεν είναι κάτι το αδύνατο ή κάτι που πρέπει να συζητάμε μόνο θεωρητικά∙ είναι ήδη πραγματικότητα σε κάθε μικρό ή μεγάλο αγώνα της περιόδου που φέρνει κοντά την καλλιτεχνική και ποιητική δημιουργία με την πολιτική αμφισβήτηση.

Αλλά η ποίηση, η τέχνη από μόνες τους δεν μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Η εξέγερση, η σοσιαλιστική επανάσταση όμως μπορεί – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η τέχνη πρέπει να χάσει την αυτονομία της ή να γίνει απλό εργαλείο προπαγάνδας στα χέρια των σοσιαλιστών. Αντίθετα, πρέπει να είναι ελεύθερη, να κρίνει και να κρίνεται και να δημιουργεί έργα που θα βοηθήσουν τη νέα συνείδηση να φτάσει με όσο γίνεται  καλύτερο τρόπο στο να εκπληρώσει τα σχέδιά της. Φυσικά, η κοινωνική αυτή εξέγερση, πρέπει να επεκταθεί σε όλους τους τομείς χρειάζεται να αναπτύξει εκείνα τα αντικαπιταλιστικά, αντιφασιστικά και δημοκρατικά χαρακτηριστικά που θα αποτελέσουν βασικό παράγοντα αποσταθεροποίησης της κατεστημένης κοινωνικής πραγματικότητας. Το ζήτημα όμως που μπορούν να αντιμετωπίσουν τέτοιες προσπάθειες είναι ότι δεν υπάρχει προκαθορισμένη συνταγή και τρόπος για να αναπτυχθούν και να διαδοθούν στην κοινωνία με τον καλύτερο δυνατό τρόπο εφόσον η ιστορική εμπειρία, αν εξαιρέσει κανείς την εμπειρία και τα διδάγματα της μεγάλης Οκτωβριανής Επανάστασης, είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Ίσως το μεγαλύτερο παράδειγμα και μάθημα από εκείνη τη συγκλονιστική εποχή είναι ότι δεν πρέπει να υπάρχουν προκαθορισμένες συνταγές αλλά να αφεθεί ο κόσμος της δουλειάς να βρει μόνος του τους τρόπους και τις λύσεις που πιστεύει ότι μπορούν να βοηθήσουν στον αγώνα του. Αν και κάποιες βασικές αρχές επιβάλλεται να υπάρχουν από πριν όπως ο σεβασμός στην άποψη του άλλου που μπορεί μέσω μια δημοκρατικής αντιπαράθεσης να προσφέρει ουσιαστικά στον κοινό πολιτιστικό και κυρίως πολιτικό αγώνα. Βέβαια, όσο απαραίτητη και να είναι η εξέγερση στην κοινωνία, την τεχνολογία και τον πολιτισμό, αυτό είναι δύσκολο να γίνει με ειρηνικούς όρους την ίδια στιγμή που το επίσημο κράτος και το ναζιστικό δεκανίκι του χρησιμοποιούν ένοπλη βία και καταστολή με αποτέλεσμα αρκετούς θανάτους από την έναρξη της κρίσης μέχρι σήμερα. Άρα η απάντηση από την πλευρά μας δεν μπορεί να είναι άλλη από την βίαιη κατάληψη των μέσων παραγωγής αξιοποιώντας τα εργαλεία που έχουμε, την γενική πολιτική απεργία διαρκείας και τον εργατικό έλεγχο. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον οι άνθρωποι της τέχνης και του πολιτισμού θα μπορέσουν να κινητοποιηθούν έτσι ώστε να εγκαθιδρύσουν από κοινού με τον εργαζόμενο λαό όχι μόνο το βασίλειο της δικής μας αναγκαιότητας αλλά και το βασίλειο της αληθινής δημοκρατίας που θα οδηγήσει στην ανάπτυξη αυτού του νέου τύπου Ανθρώπου που θα είναι ικανός να αποφασίζει για το μέλλον των παιδιών του και της κοινωνίας.Όμως για να φτάσουμε σε αυτό πρέπει να ξεκινήσουμε από σήμερα, ισοπεδώνοντας το στρατόπεδο του αντιπάλου και οργανώνοντας τις μάχες μας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αλλιώς θα αντιμετωπίσουμε μια διαφορετικού τύπου εξέγερση όπου το «σκοτεινό πλήθος της Αβύσσου», όπως θα έγραφε κι ο Τζακ Λόντον, οι άνθρωποι χωρίς ελπίδα – θα καταστρέψουν κάθε προσπάθεια πολιτικής και πολιτιστικής ανασυγκρότησης ίσως και δίνοντας, ασυνείδητα πάντα, την ευκαιρία στην αστική τάξη να επιβάλλει τη θέληση της με καταστρεπτικά αποτελέσματα για την κοινωνία.

Lebanese Poetry

1 July 1998

He came over (to the
counter), ordered a coffee, and asked me
if I was Lebanese (cos he
was) – I said “No” / Greek.
He asked me,
what I was reading and I said “Poetry”.
I asked him,
did he like it, and he said he did.
I asked him,
if he knew a poet called Nazim Hikmet
and he said:
“When did he live?”
I said,
at the turn of the century (in
Turkey) – he spent a lot of time in prison
layed down
a few steps
…but
the bloke, couldn’t say he had
so I asked him
if there were any good poets in Lebanon
and he said “Omar Khayyam”.
I asked him, if the papers (in
Australia) published any poems
and he said, they did
but their meaning (their
meaning) he said, was too BIG (too too
big) and a lot of it
got lost in translation. He said, the poets (in
Lebanon) were very clever; They’d
show-Up at the market, and start
reciting their poems.
One of the poets (for
example) would start reciting a poem
about the NIGHT (say)
i.e. How beautiful it was, with the moon
and all the people walking up’n’down
the esplanade, and so on
while the other (poet)
would take an opposite view: A poem about
the DAYLIGHT (say): The kids (out on
the streets) playing in the gutter
and so on; And this, he said
would go on back’n’forth back’n’forth (all
night) until one of ’em
ran out of things to say (sticking closely
to his chosen subject).
I asked him, if he could
remember one, and he said he could.
He said, he could
remember one about “Horses + shoes”!
One of the poets, he said
started waxing-lyrical, about how the RICH
walk around on plush carpets
and about how the POOR
have to make do with the hole in their shoe
and the audience (and the
audience!) he said, gave him
a tremendous ovation, when he finished
cos they liked him.
Then it was
the other bloke’s turn, he said
and he began reciting a poem about
hundreds of Horsemen
racing towards a red-ribbon on the ground.
He said, all
the Horsemen were lined-Up (behind
the starting line), and when the GUN went-off
the horses-hooves hit the ground
so,ooo,ooo hard
that the whole sky became filled with
horseshoes.

Οι μεγάλες ώρες

Είν’ ο καθείς και η λάμψη του
κι απ’ της ανάσας τον σεισμό
θα σωριαστεί η θλίψη
κι έτσι όπως τη βλέπεις
να αποσύρεται, η νύχτα ετοιμόρροπη
καινούργιος ήλιος θε ν’ ανθίσει
μέσ’ απ’ το βάθος της πηγής.

β

Σε όλες τις μέρες της ανάστασης
του τιμίου φωτός, έχει κρεμάσει
η συννεφιά στα μάτια του δικαίου
των παθών μου τον τάραχο.

Κι ερωτώ τον φιλάδελφό μου Ιππότη
με την μεγαλωσύνη της ρομφαίας του
μήπως, τελειώνουν οι δημιουργίες
στις μέρες μου.

Μήπως, δεν βιάστηκα να προλάβω
τ΄ αλύπητα χρέη μου,
και να μη διάβασα σωστά
τον κανόνα των άγιων παθών.

Μ’ έταξε όπως βλέπεις, η αιώνια μάνα μου
να προσέχω τα έργα, και τις μέρες της
σαν έρχεται να με σώσει
μια πλημμύρα ανοιξιάτικη
στην οδό της κρίσης.

*Κέραμοι. Περιοχή της Αλεξανδρείας με τον αρχαίο ναό του Άμμωνος.

Εκείνη η μαύρη καταιγίδα

Από το μυστικό ταξίδι του 1957, Αλεξάνδρεια Επισκοπή

Η νύχτα απόψε ανάβει
τα καντήλια του μεγάλου θόλου
μέσα στα μάτια της οργής
κι ακούγονται οι μακρυνοί ψαλμοί
απ’ τη μονή του Κύκκου, την Αγία.

Η νύχτα απόψε πιο σκληρή
έξω απ’ τον βράχο της ελπίδας
σκαμπανεβάζει το σκαρί
γύρω απ’ τα χείλη της Επισκοπής.

Κι απόψε η νύχτα πιο πικρή
με προχωρεί, μέσ’ τα τρεμάμενα
λουλούδια τ’ απομείναντα
απ’ την καταραμένη εισβολή.

Μα εγώ, βουβά τα χέρια μου απλώνω
από τα χρόνια τα νεανικά
για ν’ αγκαλιάσω Κύπρο μου
τ’ αγνοημένα σου παιδιά.

Απογραφή μιας ερινύας

Δεν μπόρεσα ποτέ μου
να δω θεού πρόσωπο
στις πελώριες εκτάσεις
του μοναχικού σου ορίζοντα.
Όπως μου έλεγες, κατάλευκε διδάσκαλε
μόνο οι όμοιοι ανάδεκτοι πλησιάζουν
το συμπόσιο, του εωθινού σου μεγαλείου
μ’ ένα βαθύ διακριτικό, στο στήθος κολλημένο
και ο καθείς με το κουράγιο του
στην μακρυνή, την εξορία των ποιητών.
Μα τώρα, σ’ αυτή την πτέρυγα
της μεγάλης ασκητοσύνης, που κανείς
δεν μιλάει για την χαμένη περιουσία
της οξύγονης ζωής του
είδα την μορφή της, αναμαλλιασμένη
στον αστερισμό της συλλογής μου.
Ήθελα να πω δυο λόγια μόνο
για του ακέραιού σου λόγου την ουσία
μα ο ψηλόμαυρος εκείνος εξωβγάλτης
που πάντα κρύβει τη σκιά του
πίσω απ’ την πλάτη του φιλάδελφού μου
Ιππότη, που όλο κλέβει την δική μου αναπνοή.

Εφιαλτικό

Τα κίτρινα φώτα
μη τα βλέπεις πια
παντού υπάρχουν
εραστές του σκότους.

Οι καλές ώρες θρυμματίζουντε
τα είδωλα γιορτάζουνε
την θλίψη της καρδιάς

Δυο δάκρυα παιδικά
φοράνε ακόμα τ’ αποφόρια
της όμορφης ευημερίας.

Ο ονειροπόλος της θεάς καλλής
κουράστηκε να καταγράφει
τις φθορές, κι αξόδευτους αφήνει
τους πάμφυλλους ροδώνες.

Μια όμορφη ημέρα

Στην εγγονούλα μου Σοφία

Χάραξε γλυκιά η μέρα
κι άνοιξαν την ομορφιά τους
τα λουλούδια του σπιτιού μου
και ήλθε ένα περιστέρι
έτσι όπως μεγαλώνει η μέρα
κι άρχισε να τραγουδεί
μέσ’ της άνοιξης την ομορφιά
κι έπιασα να γράψω κάτι
για την τόση ομορφιά της
που μου δίνει η φύση όλη
κι άπλωσα με την χαρά μου
να χαϊδέψω πεταλούδες
που στον κήπο τριγυρνάνε
όλη μέρα και γελάνε
και αρχίζω πάλι το τραγούδι
μέσ’ την όμορφη λιακάδα
που γεμίζει μουσική
μέχρι μέσα στην καρδιά μου.

Ορφικά μυστήρια

Περασμένων αιώνων
μνημονεμένες εποχές
στις ανοξείδωτες ακτίνες
του πνεύματος.
Φαντασία αχνοδιάφανα πλασμένη
προγόνων μας ιερά μυστήρια
μιας ξένης φευγαλέας μουσικής
οι απόηχοι.
Αιώνια ανανεωμένη θάλασσα
τον νου πλημμυρίζοντας η άμπωτις
σ’ ανεξερεύνητες βιωμένες πηγές
τα ορφικά μυστήρια
λησμονημένα στ΄ απέραντο
διάστημα του χρόνου,
Σέρνοντας παντοτινό χορό
πιασμένα σφιχτά,
στις αδελφές μας,
τις πνευματικές ερμηνείες.

Πελαγίσια όραση

Μεγάλος φανερώθηκε ο λόγος σου
σ’ αυτή την κουρασμένη οδοιπορία.

Πώς να ξεχάσω και τις τέσσερις κατά σειρά
απανωτές εμπειρίες που χαράκωσαν βαθιά
την ψυχή με τ’ απομέσα μάτια.

Αν είναι πεσμένος, όπως λες, είν’ επικίνδυνο
μόνο τα σύννεφα του χρόνου τρέχουν στα
μάτια του σίφουνας.

Αν είσαι ξύπνιος, μετανιώνεις την ώρα που
σηκώθηκες όρθιος και ξεδιακρίνεις
ένα προς ένα τ’ απάνθρωπα σκοτάδια.

Το μαντήλι με το χυμένο μονόγραμμα

Ήρτες εκεί, στη γειτονιά την πρώτη, ερχόμενη
απ’ τας Ινδίας. Σε φώναζαν η αρχόντισσα
της Μπεναρές, ήσουν κατάμαυρη σαν το παλτό
του Χάρου, τα χρόνια σου ανεβασμένα πάνω
από εκατόν τριάντα σκαλοπάτια.
Κι έτυχε να πέσω μέσα στα βαθιά σου μάτια τα
τρομαχτικά.
Ήταν ακόμα η ζωή μου στην παρθενική ουσία,
πριν τους βομβαρδισμούς και τις καταστροφές
του Ασίμωφ.
Από τότε, θα μου πεις, άλλαξε η πορεία τα βήματά
μου, δεν φοβούνται να μεγαλώσουν τις γιορτές τους
τα νεκρά παιδιά, η ηλιοφάνεια η δική μας
περνάει ακόλαστη μέσα απ’ τα μάτια των τυφλών,
οι τραυματίες μας θυμίζουν το σπουδαίο μας αίμα,
και τώρα προς το τέλος δεν μου έμεινε καμιά φωνή,
καμιά χειρονομία κατά τους δήμιους της δημόσιας
υγείας.
Κι ας δικαιώσει ο θεός τα βήματά μου.

*Ο Νίκος Νομικός είναι Ελληνοαυστραλός ποιητής που γράφει και ζωγραφίζει στη Μελβούρνη. Το σκίτσο της ανάρτησης είναι του ιδίου.