Γράφει η Μαρία Κασσιανή Πανούτσου*
Δεν γράφω για κατατρεγμένους, για τον άνθρωπο που υποφέρει. Το σύστημα της διακυβέρνησης – όλα τα συστήματα – είναι φτιαγμένα για να συνθλίβουν τον άνθρωπο. Αφήνω το έργο της ενημέρωσης στις εφημερίδες. Την αλήθεια την εμπιστεύομαι στις μαρτυρίες, στην ποίηση και στην τέχνη.
Ο Omed Qarani είναι Κούρδος και γεννήθηκε το 1992 στο Ερμπίλ* (την αρχαία Άρβηλα, όπως την αναφέρει ο Στράβων στη Γεωγραφία του). Γράφει ποίηση και διηγήματα που δημοσιεύονται σε κουρδικά περιοδικά και εφημερίδες. Είχε την τύχη να ζήσει για μερικά χρόνια στην Ελλάδα και ερωτεύτηκε την ελληνική λογοτεχνία. Μεταφράζει μόνος του τα ποιήματά του στα ελληνικά. Μεταφράζει επίσης ποιήματα Ελλήνων ποιητών στα κουρδικά και κουρδικά ποιήματα στα ελληνικά.
Η σχέση του με την Ελλάδα και η ζωή του, που ξεκίνησε και ξετυλίγεται στην πατρίδα του, είναι η μαρτυρία που εμπιστεύομαι. Δύο χώρες, η μία στη Δύση, η άλλη στην Ανατολή, με πολλά κοινά στοιχεία, στη διαδρομή της ιστορίας τους, και αυτό δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά βέβαια. Οι διαφορές πολλές , αλλά και οι ομοιότητες επίσης.
Διαβάζοντας την ποίηση του Omed Qarani, υπερισχύει το προσωπικό βίωμα του ποιητή, η εμπειρία, τα τραύματα, η καθημερινότητα του τόπου του και η παγκόσμια στάση απέναντι στους αδύναμους, που γεννιόμαστε χωρίς να ορίζουμε την τύχη μας και τα χρόνια της ζωής μας. Αυτά είναι το υλικό που κυριαρχεί στην ποίησή του.
Με πίστη στην ποίηση, η οποία προβάλλεται ως το τίποτα αλλά και ως το όλον, αφού τόσο λίγα μπορούμε να ονειρευτούμε και να πραγματώσουμε στη ζωή μας πάνω στη γη.
Πιστεύω πως – και αυτό μου το δείχνει η ίδια η ποίησή του – πως, με το πέρασμα του χρόνου, θα γίνεται όλο και βαθύτερη, όλο και πιο μοναδική. Ποίηση προσωπική, αλλά και μαρτυρία. Ποίηση κοινωνικοπολιτική, συγχρόνως προσωπική, εξομολογητική, πονεμένη, με μια πειθαρχία του έμμεσου, σαν να προσπαθεί να μην τραυματίσει και τον αναγνώστη. Προσεκτικά βαδίζει, με επιρροές από την ποίηση του τόπου του, αλλά και την ελληνική ποίηση όπως, ο Μίλτος Σαχτούρης, του Γιάννη Ρίτσου και του Μανόλη Αναγνωστάκη συγγένεια ως προς την ανθρωπιστική και κοινωνική διάσταση, στην ανάδειξη του απλού ανθρώπου και στην αξιοπρέπεια των καταπιεσμένων. Μας φωτογραφίζει τους αδικημένους, τους ξεχασμένους και τους ανθρώπους που αναζητούν μια χαμένη ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο. Ουτοπικό στοιχείο και γι΄ αυτό τραγικό.
Τις επιρροές του όμως, τις απομακρύνει, γυρεύοντας να μη χάσει την ταυτότητα του τόπου του και των θεμάτων που τον απασχολούν. Ισορροπίες βλέπω στη γραφή του, που έχουν ενδιαφέρον. Απ’ τη μία πλευρά, ο τρόπος που χτίζει τον στίχο και, από την άλλη, το περιεχόμενο που τιθασεύει, για να μην γίνει δραματικό, χωρίς όμως να χάσει, μέσα στην απλότητά του, το τραγικό στοιχείο. Ακριβώς σε αυτήν την απλότητα εμφανίζει ταπεινά και λιτά, το τραγικό στοιχείο.
Η ανάπαυση στο ποίημά του Η Ανάπαυση έχει ένα χαμένο κλειδί , δεν είναι πλέον κάτι αυτονόητο ή προσιτό. Είναι κάτι που πρέπει να αναζητηθεί, σχεδόν σαν να αποτελεί ένα άπιαστο όνειρο ή ο λαβύρινθος της ζωής μας. Η αναζήτηση γίνεται δύσκολη, ατελείωτη, σχεδόν μυθική. Το επτά, ως παραδοσιακός συμβολικός αριθμός, προσδίδει στο ποίημα μια παρα- μυθική και τελετουργική διάσταση.
Η Ανάπαυση έχει ένα χαμένο κλειδί
πίσω από εφτά πόλεις κι εφτά δρόμους,
μέσα σε εφτά εφταώροφα κτίρια,
σε εφτά δωμάτια κλειστά…
Μέσα στις τσέπες των δερμάτινων παλτών,
εκεί που κατοικούν οι εφήμεροι θεοί,
οι εργάτες το αναζητούν.
Ποίηση εξομολογητική, με αίσθημα μόνιμης πικρίας και απολογισμού. Μια ποίηση που φανερώνει το άδικο, τη μονιμότητα του άδικου ουσιαστικά – την μη ελπίδα- αλλά και την αθωότητα μιας κοινωνίας. Τη δική του ματιά, που είναι ματιά ενός ανθρώπου που επιδιώκει, με απλό τρόπο και άμεσες εικόνες, και συμβολισμούς να αναδείξει την κατάσταση της ανθρωπότητας, διότι οι μαρτυρίες του, ποιητικά δοσμένες, δεν παύουν να είναι μαρτυρίες που θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν όχι μόνο ως ποίηση, ως έμμεση τέχνη και έκφραση, αλλά ως μαρτυρία, για να δοθεί προσοχή και λύση. Μαρτυρούν επίσης και την διαχρονικότητα.
Η φράση αυτή ΜΕ ΞΕΧΑΣΕΣ μπορεί να διαβαστεί ως προσωπικό παράπονο, αλλά αποκτά ευρύτερη κοινωνική διάσταση μέσα από τους επόμενους στίχους:
…..σαν αίμα χυμένο
από τα σπλαχνικά
δυστυχήματα της δουλειάς…
Στο ποίημα το αίμα γίνεται σύμβολο της θυσίας του ανθρώπου στον βωμό της εργασίας.
ΚΑΙ ΧΑΡΑ ΑΠΟΥΣΙΑΖΕΙ.
Με ξέχασες
σαν αίμα χυμένο
από τα σπλαχνικά
δυστυχήματα της δουλειάς…
Παραθέτω αυτά τα δύο ποιήματα ως δείγματα που αντιπροσωπεύουν την ποίησή του στο σύνολό της. Το πρώτο δημιουργεί έναν ποιητικό κόσμο κατά την γνώμη μου το δεύτερο αφήνει να φανεί η πληγή το προσωπικό βίωμα το τραύμα. Στοιχεία βασικά της ποίησής του.
Τι μου αρέσει στην ποίησή του προσωπικά: «Η απλότητα ακόμη και όταν δεν είναι απλά διατυπωμένο το ποίημα δίνει τη αίσθηση της καθαρότητας της ψυχής, της ειλικρίνειας και της απλότητας ».Προτείνω να αναζητήσετε την ποίησή του.
“Ιουλιανές νύχτες”
Νύχτα ενός Ιουλίου,
εργάτες κοιμούνται υπό το σεληνόφως,
περιστέρια πίσω
από τα βλέφαρα των οφθαλμών μου κρύβονται,
τα όνειρά μου
από τον μιναρέ της σιγής πέφτουν
και λέω στον εαυτό μου:
δεν είμαστε τίποτα
παρά παιχνίδι για τον τόπο και τον χρόνο…
Άλλη νύχτα ενός Ιουλίου,
εργάτες υπό το σεληνόφως
κοιμισμένοι, τα βλέφαρά μου τόσο βαριά
όσο εκείνο το κτίριο
που πάνω του είμαστε ξαπλωμένοι,
σκέπτομαι τις παραπλανητικές σχέσεις,
τους φθηνούς λόγους,
το τραύμα του ανόητου γέλιου,
λέω στον εαυτό μου:
η ζωή ρεύει με την φλέβα που υπομένει…
7/11/26
Αθήνα
Σημ.
- Η Μαρία Κασσιανή Πανούτσου έχει ζήσει στην παιδική της ηλικία και εφηβεία στο Ιράκ και έχει μια εμπειρία από τις χώρες αυτές σε καλύτερες εποχές.
- Το Erbil βρίσκεται σε απόσταση περίπου 350 χλμ. βόρεια της Βαγδάτης του Ιράκ.
