Συνέντευξη στο Βακχικόν και στον Νέστορα Πουλάκο
Σειρά: Οι μεταφραστές στο Vakxikon.gr
Αριθμός στη σειρά: 12
Εξ αφορμής του ανεβάσματος του «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου από το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ιωαννίνων και τον Κώστα Φιλίππογλου στις 17-18 Ιούλιου στο Αρχαίο Θέατρο της Δωδώνης και στις 21-22 Αυγούστου στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, συνομιλήσαμε με τον μεταφραστή του έργου και ποιητή Γιώργο Μπλάνα. Σημειώστε ότι η μετάφραση κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης (2015).
Πόσο επίκαιρο, σύγχρονο και διαχρονικό θεωρείτε το κείμενο του «Προμηθέα Δεσμώτη» στις μέρες μας;
Πολύ – ή μάλλον: απόλυτα. Όλα τα έργα της αρχαίας γραμματείας είναι σε απόλυτο βαθμό απόλυτα. Απόλυτα επίκαιρα, απόλυτα σύγχρονα, απόλυτα διαχρονικά. Πρώτα-πρώτα, το φαντασιακό μας πηγάζει σε μεγάλο βαθμό από αυτά. Σαν να λέμε: πάνω τους φτιάξαμε τον πολιτισμό μας. Είναι φυσικό, λοιπόν, να τα βρίσκουμε πάντα μπροστά μας. Δεν σταματήσαμε ποτέ να τα ερμηνεύουμε και να χρησιμοποιούμε αυτές τις ερμηνείες για να διαμορφώσουμε τις ιδέες μας, με βάση τις οποίες πραγματοποιούσαμε νέες ερμηνείες και πάει λέγοντας. Κατά κάποιον τρόπο, ο πολιτισμός μας είναι μια σειρά ερμηνειών των αρχαίων έργων. Έπειτα, τα έργα αυτά γεννήθηκαν μέσα στην πόλη, στην αρχαία πόλη, στο πρότυπο των δημοκρατικών κοινωνιών μας. Αντιμετώπιζαν κάθε φορά τα ζητήματα που αφορούσαν στους πολίτες, στην εξουσία και στις μεταξύ τους σχέσεις. Γι’ αυτό είναι αριστουργήματα. Μιλούν για τις τύχες των ανθρώπων, για τα προβλήματά τους, για τις επιλογές τους. Βέβαια διαθέτουν υψηλό βαθμό συμβολισμού και ποιητικής επεξεργασίας. Αυτό τα κάνει ακόμα πιο δραστικά. Οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν πάντα τα ίδια στοιχειώδη προβλήματα ή έχουν την μόνιμη τάση να ανάγουν τα προβλήματά τους σε στοιχειώδεις κοινωνικές λειτουργίες. Ο Προμηθέας πάντα θα είναι αυτός που βοήθησε τους ανθρώπους και θα αποτελεί έναν ρόλο, τον οποίο θα καταλαμβάνει όποιος ή όποιοι βοήθησαν τους ανθρώπους και υπέφεραν. Ο Χριστός είναι κάπως Προμηθέας. Και ο Ναπολέων –αν σκεφτεί κανείς πώς του συμπεριφέρθηκαν οι συμπατριώτες του, όταν κατέρρευσε. Ακόμα-ακόμα, Προμηθείς δεν είναι οι Sacco και Vanzetti και η Rosa Luxemburg κι ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Νίκος Μπελογιάννης. Για τον Αισχύλο, ο Προμηθέας υπήρχε γύρω του. Ο ίδιος ήταν ένας Προμηθέας. Γνώρισε την αγνωμοσύνη εκείνων που ευεργέτησε. Τέλος, ο «Προμηθέας Δεσμώτης» είναι ποίηση που σου κόβει την ανάσα. Ο Αισχύλος έχει βροντερή ποιητική φωνή: λέει τα πιο απλά πράγματα με τον πιο ουράνιο τρόπο και τα πιο ουράνια πράγματα με τον πιο απλό τρόπο. Οι τα πρόσωπά του έχουν ηρωικό παράστημα, αλλά δείχνουν σαν να βρίσκονται ανάμεσά μας. Είναι μια ηρωική άποψη για την ζωή. Μας χρειάζεται. Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να πιστεύουμε σε μεγάλες ιδέες. Ο φασισμός –όπως έχουν ισχυριστεί αρκετοί μελετητές- δεν έχει σχέση με την ηρωική άποψη για την ζωή. Ο φασισμός είναι διασυρμός, εξευτελισμός του ηρωισμού. Ναι, ο «Προμηθέας Δεσμώτης» είναι επίκαιρος, σύγχρονος και διαχρονικός. Αυτό μας λέει το άμεσο βίωμα της ανάγνωσης ή της θέασής του από την κερκίδα.
Μπορεί εύκολα ο θεατής να κάνει αναγωγή των δεινών του Προμηθέα στα δικά του δεινά;
Αυτή η είναι η βασική λειτουργία της τραγωδίας. Ο θεατής πρέπει να περάσει από μια μύηση, να συμμετάσχει σε μια τελετή κάθαρσης. Προσωπική. Πρέπει να συνταραχτεί από αυτά που συμβαίνουν στο έργο, να ταυτιστεί με τους ήρωες και έπειτα να λυτρωθεί από την ταραχή του, συνειδητοποιώντας την τρομερή αλήθεια της ζωής. Ποιος, λόγου χάρη, δεν έχει νοιώσει κάποτε πως κουράστηκε, μόχθησε για να κάνει το καλό και αντί να επιβραβευτεί, τιμωρήθηκε; Ποιος δεν ένοιωσε πως δεν πρέπει να σκύψει το κεφάλι στον παραλογισμό της εξουσίας; Προμηθέας γράφτηκε ακριβώς για να κάνει καθένας μας αναγωγή των δεινών του Τιτάνα στα δικά του. Αλλιώς δεν θα μπορούσαμε να έχουμε καμιά επαφή με το έργο. Θα ήταν κάτι ξένο, δεν θα μας αφορούσε.
Μπορούμε να μιλάμε ότι και στις μέρες μας, ο Έλληνας κάνει μια είδους αντίσταση απέναντι στους δανειστές του (Δίας) οι οποίοι τον έχουν αλυσοδεμένο (μνημόνιο) στον Καύκασο (Ευρωζώνη);
Αρκετοί μελετητές ή θεωρητικοί ή διανοούμενοι εν γένει, θα μπορούσαν να πουν πως μια τέτοια ερμηνεία «φτωχαίνει» το έργο. Εγώ νομίζω πως όποιος βλέπει παντού φτώχια είναι φτωχός στο μυαλό. Τα μεγάλα έργου λογού αντλούν τον πλούτο τους από τις πολλές και πολύ διαφορετικές ερμηνείες. Φυσικά, το ίδιο το έργο έχει «δουλέψει» -ας πούμε- σκληρά και αξίζει αυτόν τον πλούτο. Ναι, σκεφτείτε πως καταβάλαμε τόση προσπάθεια για να μπούμε στην ΕΕ. Εγκαταλείψαμε αρκετά στοιχεία της παράδοσής μας, τα οποία -καλώς ή κακώς- αποτελούσαν το φαντασιακό μας, για να συμβάλουμε στην δημιουργία μια υπερεθνικής εξουσίας, η οποία μας υποσχέθηκε μια καλύτερη, πιο δίκαιη και πιο ασφαλή ζωή. Την πιστέψαμε να επιχειρήσαμε να προσφέρουμε στον ελληνικό λαό ένα ανθρώπινο μέλλον. Και τότε άρχισαν να μας τιμωρούν. Γιατί δεν ήθελαν τον Έλληνα-άνθρωπο, δεν τους άρεσε. Ήθελαν έναν «Ευρωπαίο», έναν άνθρωπο στα μέτρα τους. Ποιοι; Όχι οι λαοί της Ευρώπης, αλλά οι δυνάστες τους.
Continue reading
