Γιώργος Πρεβεδουράκης, Δύο ποιήματα

12654688_1680666872217787_5250215993164812368_n

«Ο άνθρωπος υψηλής κοινωνικής θέσης είναι με τρόπο πρωτόγονο, ένα εκρηκτικό άτομο (εκρηκτικοί είναι όλοι οι άνθρωποι, αλλά αυτός είναι με ιδιαίτερο τρόπο). Χωρίς αμφιβολία, προσπαθεί ν’ αποφύγει, τουλάχιστον να καθυστερήσει την έκρηξη».
G. Bataille, Το καταραμένο απόθεμα
(μτφρ. Λένα Λυμπεροπούλου, Futura, 2010)

ΟΧΙ ΚΑΙ ΤΟΣΟ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

• θα υπάρχουν ολοένα και περισσότερα
(ποτέ δεν θα είναι αρκετά)

• θα υπάρχουν ολοένα και περισσότερα για ολοένα και περισσότερο κόσμο
(και πάλι κάποιοι θα μείνουν στην απόξω)

• η Οριστική Λύση θα επέλθει μέσω της Αφθονίας

• θα υπάρχουν ολοένα και περισσότεροι που θα συνωστίζονται στις κυλιόμενες σκάλες, στις αίθουσες αναχώρησης και στα ιδιωτικά ασανσέρ (παρακολουθούμε τους σπασμούς του φιδιού μετά τον αποκεφαλισμό του)

• θα υπάρχει κόσμος και κοσμάκης με ολοένα και μεγαλύτερη πρόσβαση
(τι πάει να πει πρόσβαση;)

• θα υπάρχει ολοένα και μεγαλύτερη πρόσβαση για ολοένα και περισσότερο κόσμο (τι απέγινε ο κοσμάκης;)

• οι αρμόδιοι φορείς θα απαιτήσουν έναν ρυθμό διαστρέβλωσης

• η Αφθονία θα εισέλθει θριαμβευτικά μες στα υπαρξιακά μαθηματικά των Τραυλών

• θα υπάρχουν αρκετά για όλο τον κόσμο
(όλος ο κόσμος δεν θα ’ναι ποτέ |αρκετός|)

• έξω από ρητορικά σχήματα η γλώσσα θα δαγκώσει τη γλώσσα της

• θα υπάρξει πόλεμος λοιπόν |aha| όπως πόλεμος πάντοτε υπήρχε |ok then|

• οι εγγαστρίμυθοι θα διεκδικήσουν τα ρητορικά τους χαλίκια

• made in «αναδυόμενες αγορές»

• η Οριστική Λύση θα αντιμετωπίσει εμπόδια που θα παρουσιαστούν από τους αρμόδιους φορείς ως ανυπέρβλητα, στο τέλος η γραφειοκρατία θα επινοήσει άλλο ένα αδιέξοδο, ανακουφίζοντας προσωρινά όλον αυτόν τον συρφετό

• με έμβλημα τη Φαλτσέτα, μια νέα σέχτα θα σπείρει πανικό, ιδίως στα μικροβιολογικά εργαστήρια και στις επιδοτούμενες αίθουσες αιμοληψίας

• τα βιβλία θα εκλαμβάνονται για τυπωμένο χαρτί

• η Τέχνη θα παρακολουθεί τα τεκταινόμενα με αμείωτο ενδιαφέρον, κρατώντας όμως μια υγιή απόσταση, ώστε να συνεχίσει να εκλαμβάνεται από τον εαυτό της ως Τέχνη

• ξαφνικά θα υπάρχουν ολοένα και λιγότερα για ολοένα και περισσότερο κόσμο

• με δάκρυα στα μάτια από τα πόντιουμ του γίγνεσθαι θα ειπωθεί: «λαέ, λυπούμαστε, όμως δεν βρέθηκε Λύση» [το περιβόητο θα θριαμβεύσει κοινότοπα γιατί αυτή είναι η αποστολή του]

• θα υπάρξουν προφητείες που θα ασκήσουν ένα νέο είδος γοητείας, ιδίως σε όσους τις ασκούν

•|ένα σπίτι στα προάστια, αυτό μόνο ζητούσα|: νοσταλγία-ανέφικτο-αλκοολισμός

• οι αρμόδιοι φορείς θα προαυλίζονται ανά τακτά χρονικά διαστήματα

• το μπούστο μιας pop star θα ανατιναχθεί στα 34.000 πόδια

• νέες εργασιακές δυνατότητες: καθαριστές φυλακών, υπεύθυνοι απεντόμωσης, software engineers, 3D printers {ταυτόχρονα}

• μια στρατιά από ρακοσυλλέκτες θα μεθοκοπά μπροστά σε βαρέλια που αχνίζουν

• θα αναδυθεί μια από τις πολλές γνωστές ιστορίες (π.χ.: λιγότερα για τους περισσότερους, πολλά για τους λίγους κ.ο.κ.)

• θα ξανακάνουμε πόλεμο λοιπόν με κάθε νομιμοποίηση από σύγκορμο το κοινωνικό σώμα

• οριστικό πόλεμο με στόχο την οριστική Αφθονία

• τα πράγματα θα μείνουν στη μέση, νάρκες βουβές θα ανατιναχθούν, κορμιά θα διαμελισθούν, φιλανθρωπικοί χοροί θα οργανωθούν, νέα χαμόγελα θα δραπετεύσουν απ’ τις οδοντοστοιχίες. Κλάματα.

• ο Χρόνος | Θα | Είναι | Κρίμα |

• ήδη οι αυτόματοι διορθωτές κειμένων υπογραμμίζουν με κόκκινο τη λέξη Αρμαγεδδών (το επισημαίνουμε για λόγους πολιτικής ορθότητας)

• «το μη χείρον βέλτιστο», ολοένα αυξανόμενο για ολοένα και περισσότερο κόσμο

• οι λίγοι θα εντείνουν την τακτική της περιφρόνησης αλλάζοντας κανάλια νευρικά

• «η ταξική πάλη ως παραφυάδα της ελληνορωμαϊκής»: μαζική αποστήθιση στο Universal Sports Hall Arena. Προσευχή.

• θα υπάρξουν περισσότερα, ολοένα και περισσότερα για ολοένα και περισσότερο κόσμο
(ποτέ δεν θα είναι αρκετά)

• [αρκετά!] [genau!] [enough is enough!]

(η ζ ω ή ε ί ν α ι σ ύ ν τ ο μ η και δικαιούμαστε μιαν ανάσα)

• περισυλλέγουμε τα πτώματα, τα ολοένα και περισσότερα πτώματα,
από τα ολοκαίνουρια, απαστράπτοντα κράσπεδα
μιας ολοκαίνουριας, απαστράπτουσας οιμωγής

[ιδού τι πάει να πει πρόσβαση, καημένε]

• τα βιβλία εκλαμβάνονται για τυπωμένο χαρτί

• η Τέχνη συνεχίζει τον δρόμο της

ΟΔΟΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ

|Ιδιωτική Ζωή|

|Παγκόσμια Κούραση|

|Παράξενα Πράγματα|

|Γευστική Ποικιλία|

Ράθυμοι σκύλοι τριγυρνούν με βουβές χειροβομβίδες στο στόμα

τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ

«Νιώθετε πρησμένη ή νωθρή; Έχετε φορτωμένο πρόγραμμα; Το πιο πιθανό είναι ότι, απλώς, το υπομένετε. Σας έχουμε λοιπόν ευχάριστα νέα: έναν γευστικό, απλό τρόπο να ξαναβάλετε την υγεία του πεπτικού σας συστήματος στο σωστό δρόμο. Αν προσθέσετε τις ακατέργαστες νιφάδες σταριού που σας ετοιμάσαμε στην καθημερινή σας ρουτίνα, πιστεύουμε πως ίσως θα αισθανθείτε καλύτερα μετά από μόλις 3 μέρες. Μετά από 5 μέρες μπορεί κι εσείς να αισθάνεστε πραγματικά καλά: γεμάτη ενέργεια και ζωντάνια!»

|Έκλυτος Βίος|

|Δαπανηρή Στεναχώρια|

|Ενάρετο Ντύσιμο|

|Στομαχική Διαταραχή|

|Αερόβιοι Σίσυφοι|

|Υποκείμενος Πληθυσμός|

Γάτες που περιεργάζονται σκυλοτροφές

τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ

«Ich frage Euch: Wollt Ihr den totalen Krieg? Θέλετε έναν πόλεμο περισσότερο ολοκληρωτικό και ριζοσπαστικό απ’ ό,τι μπορούμε σήμερα να φανταστούμε;
Είστε εσείς και ο λαός πρόθυμοι να δουλέψετε, αν ο Αρχηγός το διατάξει, 10, 12, ακόμα και 14 ώρες την ημέρα και να δώσετε τα πάντα για τη νίκη; Σας ερωτώ: Εγκρίνετε, αν χρειαστεί, τα πιο ριζικά μέτρα ενάντια στο μικρό ποσοστό των φυγόπονων και των μαυραγοριτών που παριστάνουν ότι έχουμε ειρήνη εν μέσω πολέμου και εκμεταλλεύονται τις ανάγκες του έθνους για ίδιους σκοπούς; Συμφωνείτε ότι αυτοί που υπονομεύουν την πολεμική μας προσπάθεια πρέπει να εξοντωθούν;»
«Ό,τι εξυπηρετεί τον αγώνα για τη ζωή είναι καλό και πρέπει να ενθαρρύνεται. Ό,τι βλάπτει τον αγώνα για τη ζωή θα πρέπει να εξουδετερωθεί. Με φλεγόμενη καρδιά και ψύχραιμο μυαλό θα ξεπεράσουμε τα μεγάλα προβλήματά μας. Υπάρχει κάποιος που να ζητά τη συνθηκολόγηση εδώ μέσα; — ΚΑΝΕΙΣ! — ΚΑΝΕΙΣ!»
«Δεν υπάρχει καιρός για άσκοπες διενέξεις. Πρέπει να δράσουμε γρήγορα, διεξοδικά και αποφασιστικά».
«Ξεσηκώσου τώρα λαέ και άσε την καταιγίδα να ξεσπάσει!»

|Προγραμματική Ονείρωξη|

|Αξιοθαύμαστη Ποικιλομορφία|

|Δραστήρια Ωράρια|

|Ισοδύναμες Κτηνωδίες|

|Οικολογική Συνείδηση|

|Πολυέξοδα Βίτσια|

Σοφές χελώνες αστράφτουν στον αυγουστιάτικο ήλιο

τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ

«Ο παντοκολλητής γενικής χρήσεως κολλάει γρήγορα

μόνιμα

καθαρά

ξεπλένεται στους 60ο C»

«θέλετε τον Ολοκληρωτικό Πόλεμο; … γεμάτη ενέργεια και ζωντάνια… ποιος σας είπε πως δεν έχετε καιρό για νέες απολαύσεις; ΚΑΝΕΙΣ! ΚΑΝΕΙΣ!… το πιθανότερο είναι … περισσότερο ολοκληρωτικό και ριζοσπαστικό απ’ ό,τι μπορούμε σήμερα να φανταστούμε; … πως, απλώς, το υπομένετε… αν ο Αρχηγός το διατάξει… η καθημερινή σας ρουτίνα… είστε πρόθυμοι να δουλέψετε 10, 12, ακόμα και 14 ώρες για… να ξαναβάλετε την υγεία του πεπτικού σας συστήματος στον σωστό δρόμο;… ξεσηκώσου τώρα, λαέ, κι άσε τον απλό, γευστικό τρόπο να ξεσπάσει! … Σας έχουμε λοιπόν ευχάριστα νέα»

|Αιώνιο Απομεσήμερο|

|Βιβλικοί Μύθοι|

|Περίοπτη Κατανάλωση|

|Μεγαλειώδη Πεπρωμένα|

|Κατάσταση Εξαίρεσης|

|Αντρίκειες Κουβέντες|

σσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσσς…

τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ –
τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ-τικ-τακ

*Ο Γιώργος Πρεβεδουράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1977. Σπούδασε Διεθνείς Σχέσεις και Φιλοσοφία στην Αγγλία. Έχει εκδώσει δύο ποιητικά βιβλία (Στιγμιόγραφο, Πλανόδιον, 2011, και Κλέφτικο, Πανοπτικόν, 2013).

**Αναδημοσίευση από το http://www.fairead.net/link-02-1

Φωνές απ’ έξω #1: Ελένη Γαλάνη

eleni_galani_display

Κοσµαλγία*

Το νησί των νεκρών
(αναφορά στον οµότιτλο πίνακα του Arnold Böcklin)

Είναι ο νόστος µια νόσος του νότου
λοιµώδης, µολυσµατική, για τους χανσενικούς της φυγής
η µνήµη
χάνει τα µέλη της µεσοπέλαγα
στη Νήσο πηγαίνοντας των νεκρών

Εσύ ψιθυρίζεις αινίγµατα της Στυγός
όρθιος στην κουπαστή µε κατεύθυνση τον βορρά συλλαβίζεις
αρχαία καλοκαίρια στο Λιβυκό:
κυπαρίσσια, θάλασσα, το νησί
η Σπιναλόγκα της άγνοιας
µια εποχή ηλιακή, ήτανε όλα εκεί
να θυµηθείς να ξεχνάς
να στερεώνεις τις λέξεις κατάσαρκα
να τις µπήγεις χρυσές πρόκες
στον άνεµο
να σε σφίγγουν
ωραίες θηλιές
στο λαιµό
– η κόλαση είναι ένα µέρος φωτεινό-
σε άλλους ήχους, σε ξένο ουρανό
ξηµερώνει

Eiserner Steg

Εξορία η µνήµη
επαίτης
αλλαζονικά απαιτεί
λεπτά απ’ το τώρα, µέλη απ’το σώµα σου
στο σώµα της σε κρατάει
στα χέρια της

σαν άλλη Πιετά

στη σιδερένια γέφυρα στην κουπαστή ακουµπά
µην κοιτάξεις
τα µάτια της, µην µαρτυρήσεις
ονόµατα, δρόµους, νεκρούς µη θυµηθείς
το κλάµα τους, µε τέτοια απ’ την αρχή ξανά
µη γελαστείς

-σε όποια πόλη, σε όποια γη, στον ουρανό το ξέρεις πια:
είναι ξένη χώρα
εδώ, άλλο νόµισµα-
κέρµατα κι ένδοξα παρελθόντα
δεκτά δεν γίνονται ούτε ένα σέντ δεν πρόκειται
κανείς γι’αυτά να εξαργυρώσει

Νέκαρ*

τα βράδια διασχίζει φωτισµένη τις φλέβες ποταµόπλοιο µεταγωγό
η απουσία ανασηκώνει το αίµα ελαφρά –σαν αύρα-
µετά η πληγή κατακάθεται

εγώ ρίχνω την άγκυρα του ύπνου στα άγρια νερά
εσύ διατάζεις την κατοικίδια θάλασσα να σου γλύψει τα πόδια

Το φεγγάρι µας πηρουνιάζει τα κόκκαλα
σα µακρινό φως χειρουργείου τα κοµµάτια µας
τεµαχισµένα στο δείπνο της σάρκας η προσµονή
λήκυθος λευκή
σε νερά σκοτάδια

άλλοτε
µπήγαµε την ψυχή µας κατάσαρκα στο τοπίο άλλοτε
ο χρόνος έρρεε υδράργυρος
στα χίλια κυβικά µεταλλικά
τα φώτα µας τυφλώναν

-εγώ µάντευα τις θλίψεις των δρόµων
πίσω από τα µισοφωτισµένα παράθυρα –
καθώς προσπερνούσαν
είναι όµορφες οι ζωές
όταν πνίγονται
είναι ένας τρόπος παράξενος να αντικρίζεις τον κόσµο
σαν να τον αποχαιρετάς
κάθε λεπτό

είναι ωραίο το βράδυ αυτό
στον βυθό
τα γέλια µας
βουλιάζουν κέρµατα φωτεινά µες στον Νέκαρ
η µνήµη είναι ασύλλητη, ο χρόνος ασάλευτος, άσυλο
η αρχαία πληγή

-όµως το τέλος χαράχτηκε αιώνες πριν σ΄ένα αγγείο κεραµικό του Εξηκία
οι δρόµοι όλοι καταλήγουν στην θάλασσα
(la mer est l’ amer destin de tous les voyages)-

να θυµηθείς να γελάς
ν’ αρπάξεις από τα βλέφαρα τη φυγή
όταν τη δεις στιγµιαία να περνά
όπως στα παράθυρα το βλέµµα των δρόµων
για εκείνη την φριχτή λάµψη στα µάτια της

για όσο ακόµα υπάρχει καιρός, ποίηση
είναι ο χρόνος που αποµένει

* Ο ποταµός Νέκαρ (στα γερµανικά Neckar), η λέξη προήλθε από τα ονόµατα Nicarus και Neccarus, που µε τη σειρά τους προέρχονται από την κέλτικη λέξη Nikros, που σηµαίνει “άγριο νερό”.

Στίγµα

Με τον καιρό καταλαβαίνεις:
είναι τα τραύµατα ανήλικα όνειρα
ο νόστος µια νόσος µολυσµατική η µνήµη
διαβάζεται “µήνις”

κι εσύ γεννήθηκες µε το στίγµα
(χρόνια, µεσογειακή, αναιµία της διάρκειας)

-είναι αλκοολίκι, σου λέω, η φυγή
το ξέρουν αυτοί που δεν επιστρέφουν κι εσύ-

είσαι ένας ξένος

ταγµένος
να γράφεις, να σβήνεις αιώνες
παλίµψηστος
µε εξαψήφιο νούµερο στο χέρι τατού
που σου χάραξαν σε ώρα που δεν
έβλεπες σε ώρα που δεν
έβλεπα σε ώρα που δεν
έβλεπε
κανένας

ο ουρανός µόνο -αυτός ο άγνωστος-
ανθίζει σε πείσµα της λάσπης
αιώνες τώρα καθαρός γυαλί
απ’ τη µεριά του γκρεµού
στο µέσον της γης σου
κατάσαρκα

µεσό-γειος ουρανός

* (Για τον τίτλο: σύνθετη λέξη από το Welt (κόσµος) και Schmerz (πόνος) – ως όρος αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Gερµανό συγγραφέα Jean Paul Friedrich Richter (1763-1825).

**Η Ελένη Γαλάνη σπούδασε Αρχαιολογία και ιστορία τέχνης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στην Σορβόννη/Paris I (Παρίσι) και μουσειολογία στην Ecole du Louvre (Παρίσι) και στο Universidad Autonoma de Barcelona.  Η πρώτη της ποιητική συλλογή “Παρκούρ” (Γαβριηλίδης, 2012), ήταν στη βραχεία λίστα για τους πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς του περιοδικού ‘Αναγνώστης”, ενώ το δευτερο βιβλίο της (Terrarium, το πείραμα του Ward, 2014) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις “Μελάνι”. Έχει εργαστεί σε μουσεία και γκαλερί στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Από το 2013 ζει στη Φρανκφούρτη

***Από τη “Θράκα” στο http://thraka-magazine.blogspot.gr/2015/11/1.html

Αλέξανδρος Μηλιορίδης, No 1206 (αποφεύγοντας τις σταγόνες)


12512574_881535968659139_2065379027822669252_n

~
περιστρέφω 

τη σκέψη στην αδιαφορία μου,

αιφνιδίως αυτομόλησα στο φως που ζέσταινε τη γωνιά

στο μισοξηλωμένο 

παγκάκι μιας ανηφόρας μου,

εγώ κι ένας σκύλος Σαββατογεννημένος,

το σκέφθηκα

και μπήκα μέσα μου,

έκλεισα τα μάτια στο θεράποντα ουρανό,

ως σε διαρκή απειλή 

η μέρα μου

και βάλθηκα να ξεσκονίζω απέραντα όνειρα,

τα κρατούσα ως άπειρο

για παν ενδεχόμενο,

και με βρήκε η νύκτα να γελώ,

η διορισμένη μου 

ψυχίατρος
και να της λέω,

ξέρω εγώ τις διορίες και τις διαδικασίες τους,

και φώναζα, 

ασυστόλως ψευδόμενος

Καίτη Δρόσου, ή πώς να γερνάς αντίστροφα

enthemata's avatarAΡΧΕΙΟ ΕΝΘΕΜΑΤΩΝ 2010- 8.5.2016

της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου

 

 «Ακολούθα, μου λένε,

το μεγάλο ποτάμι που για σένα,

τη στιγμή τούτη ανοίχτηκε

Ιδού, ο οβολός σου

για τον πορθμέα»

(Καίτη Δρόσου, από την ποιητική

της συλλογή Οι τοίχοι τέσσερις, Κείμενα,1985)

Την Τρίτη πέθανε η ποιήτρια και δημοσιογράφος Καίτη Δρόσου σε ηλικία 94 ετών. Δεν θα γράψω «έφυγε» — της άρεσαν τα σταράτα λόγια, κι ας είναι ενίοτε σκληρά. «Τίποτα δεν υπάρχει μετά, σκοτάδι, σκοτάδι, τίποτα», μου είχε πει κάποτε που μιλούσαμε για τον θάνατο.

Από το 1967 ζούσε στο Παρίσι, σ’ ένα μικρό διαμέρισμα. Αυτοεξόριστη. Το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα που με τη μεσολάβηση του Λουί Αραγκόν είχε συνδράμει πολλούς Έλληνες που είχαν φύγει στη Γαλλία, δασκαλεμένο για την «περίπτωση», δεν έκανε τίποτα για κείνη και τον σύντροφό της Άρη Αλεξάνδρου. Δεν το ζήτησαν ούτε εκείνοι. Η απομόνωση του αποδιοπομπαίου αντιρρησία συνείδησης Αλεξάνδρου υιοθετήθηκε από το αδελφό κόμμα. Επί δεκαπέντε χρόνια, η Καίτη Δρόσου, ήταν…

View original post 974 more words

Herbert Huncke (1915-1996) , Χορεύοντας στη φυλακή

south-america-prison-05

Έχω κάνει φυλακή
δεν χορεύουν στη φυλακή

-κανένας δεν χορεύει στη φυλακή,
μόνο ίσως στο κελί κάποιος μόνος του

χτυπώντας τα δάχτυλα και φορώντας ακουστικά,

και φυσικά στα όνειρα.

Υπάρχουν καλά ακούσματα

στη φυλακή που ήμουν εγώ

γιατί είναι κοντά στον Καναδά, στο Μόντρεαλ,

και τους αρέσει η φίνα μουσική

και πολλά από τα προγράμματά τους είναι αφιερωμένα σε

νέους μουσικούς της τζαζ
και δεν είναι όλο εμπορικά

και κάποιοι απ’ αυτούς τους τζαζίστες εμφανίζονται στη σκηνή.
Έπειτα υπάρχει και κάμποσο τρελό πράμα εδώ

που περιστασιακά φτάνει κι εκεί.

Και στην αυλή παρέες με κόρνες, κιθάρες και κάτι να

βαράνε, ξεσπάν και χτυπούν παλαμάκια και δίνουν

ρυθμό, και μένα μου ’χει αρέσει πολύ.

Εδώ που τα λέμε, ήταν ένας ασυνήθιστος τύπος μ’ ένα σαξόφωνο
που συνέχεια έπαιζε μόνος του ή με άλλους
-μόνος στο κελί του ή κάποιες φορές μ’ έναν άλλον

δυο κελιά μακρύτερα

που θα βαρούσε μια κιθάρα και θα άκουγες τζαζ-

κι ο τύπος πραγματικά θα αφηνόταν μέχρι τις 7 η ώρα

όταν θα χτυπούσε το κουδούνι για να σταματήσουν οι ομιλίες.
Κάποιες φορές μιλάνε για χορό,
θυμούνται περασμένες εμπειρίες με γκόμενες που
συναναστρέφονταν

-«που τον κουνούσαν καλά, μάγκα»-

ή όταν πήγαιναν στο Παλάντιουμ, ακόμα ακόμα και στο
παλιό Σαβόυ κι αμέτρητα άλλα μέρη,
ειδικά όταν έρχονταν στη σκηνή ονόματα όπως
ο Basie, ο Ellington, ο Kenton1, όλοι τους.
Φυσικά ακούγονταν κι άλλοι όπως

ο Miles Davis, ο Yardbird Parker και
ο Shearing, η Sarah Vaughan,

η Anita O’Day, η Keely Smith, η Dakota Staton,

και θα μπορούσα να συνεχίσω αναφέροντας πολλούς ακόμα
αλλά οι περισσότεροι από αυτούς είναι κυρίως να τους ακούς
-αν και δεν νομίζω ότι στην πραγματικότητα αυτό αληθεύει
μιας και με κάθε μουσική μπορεί κάποιος να χορέψει.

Εν πάση περιπτώσει, εγώ χόρεψα τη νύχτα που πέρασε

κι αυτό μ’ έκανε πολύ χαρούμενο.

Δεν είμαι κάνας χορευταράς, πράγμα που σημαίνει ότι

δεν ξέρω πάντα τι να κάνω, ειδικά με τα πόδια μου,

αλλά πάντοτε με κάποιον τρόπο τα καταφέρνω

και ναι, κερδίζω κάποιες μεγάλες συγκινήσεις.

Και το ’κανα τη νύχτα που πέρασε.

1. Αναφορά στους Count Basie, Duke Ellington και Stan Kenton, σπουδαίους επικεφαλής των μεγάλων τζαζ ορχηστρών στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα.

**Από την Ανθολογία “Αμερικανοί ποιητές & ποιήτριες τολμούν”, σε μετάφραση και επιμέλεια Γιώργου Μπουρλή. Ε Εκδόσεις Εξάρχεια, Οκτώβριος 2013. http://www.exarchiapress.gr

url

Paul Goodman (1911- 1972), Δύο ποιήματα

lpPhoto

ΝΑ ΑΚΥΡΩΣΩ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ

Να ακυρώσω το έργο της Δημιουργίας,
επιστρέφοντας από την 6η ημέρα στην 1η!
Ένας άνθρωπος μετά από έντεκα ώρες ύπνο
και σεξουαλική συναναστροφή με ζώα.
Ο ορειβάτης παρατώντας την ελατο-ζώνη του

και αναπληρώνοντας τον άνεμο ανάμεσα στα βράχια.
Ο ζωγράφος όταν ζωγραφίζει τη θάλασσα και τον ουρανό
σαν ένα δίεδρο χωρίς καράβια ή βροχή.
Ο φυσικός, χαλασμένο μυαλό και ζωή,
ερμηνεύοντας τα πλάσματα σαν είδη του φωτός.
Να ακυρώσω το έργο της Δημιουργίας,
επιστρέφοντας από την 6η ημέρα στην 1η!

***

ΓΕΥΜΑ

Το συκώτι του Προμηθέα
τηγανισμένο στον ιδρώτα του Σισύφου
είναι το γεύμα που κάτσαμε
για να φάμε.
Οι καρέκλες δονούνται
με την ανείπωτη οργή μας
και το αθώο νερό έχει ξινίσει.

*Από την Ανθολογία “Αμερικανοί ποιητές & ποιήτριες τολμούν” σε μετάφραση και γενική επιμέλεια Γιώργου Μπουρλή. Εκδόσεις Εξάρχεια, Οκτώβριος 2013
. http://www.exarchiapress.gr

Ειρηναίος Μαράκης, Ο πλανόδιος πωλητής

έπινε κρασί, ρωμαίικο, κατοστάρι
τζούρες τραβώντας από τσιγάρο δανεικό
έτριζαν τα κάρβουνα στο παλιό μαγκάλι
στην ασπρόμαυρη πόλη έπεφτε σκοτάδι
έβρεχε, το φθαρμένο ημερολόγιο
έδειχνε φθινόπωρο
όλοι νόμιζαν πως ήταν μεσημέρι
μέσα στο θόρυβο της νύχτας
διέκρινε τα αργά, ύπουλα βήματα
ενός πλανόδιου πωλητή
πλησίασε, τρέμοντας, το καπνισμένο τζάμι
ήταν εκεί, σκυφτός, κάθε βράδυ
την ίδια ώρα, την ίδια στιγμή στο δρόμο
σκυλιά ακολουθούσαν το βήμα του
εμπόριο έκανε όταν έκλεινε
το ωράριο καταστημάτων
υφάσματα πωλούσε, κουβέρτες
σεντόνια για κρεβάτια νυφικά
μυρωδικά, γεννήματα της μάνας γης
σταφίδες, σάμαλι, πασατέμπο
δώρα για το παιδί και το εγγόνι
υποσχέσεις για βίο ανθόσπαρτο
κι είχε ένα παιδικό πρόσωπο
ένα σάπιο χαμόγελο
μάτια κόκκινα σαν του μεθυσμένου
μέσα τους καθρεφτίζονταν
ο πόλεμος που έρχεται

7.2.2015

stragalatzis

Γιώργος Δάγλας, Καντάδες για έναν δαίμονα

Τρέφομαι με
αποτυχημένους έρωτες,
Σπέρματα ευνουχισμένων
καλλιτεχνών.
Μοιράζομαι το τελευταίο
μου κρασί
Με συνταξιούχους
δολοφόνους
Ξεπεσμένους
αριστοκράτες
Θρησκόοληπτα
αγοράκια των πάρκων.
Πραιτοριανοί με κεντάνε
με τις λόγχες τους
Βλέπω το ικρίωμα
Οι φυγόδικοι κρύβονται
Οι δήμιοι διευθύνουν
την ορχήστρα.
Αγκαλιάζω τις αλυσίδες
των φρουρών
Το πλήθος ουρλιάζει
Μάνα, πουτάνα, νύχτα
Με κεφάλι λύκου με γέννησες
Ανισσόροπο κι οπλισμένο
Τη λύσσα μου να σκορπίζω
Στους αγρούς που
η εξουσία ορίζει.

***

Ακολουθώ τους ήχους των εκρήξεων
-δεν έχω πλέον επιλογές
-δεν έχω Άνοιξη
Στις δυναστείες δεν έχω θέση.
Ακολουθώ τα ίχνη
Που άφησε το αίμα των εξεγερμένων
Τις κραυγές των φυλακισμένων συντρόφων
Φοράω τα ματωμένα πουκάμισα
Κι αντίθετα στον άνεμο τους προχωράω.
Δεν έχω πλέον διλήματα.
Ή με το δίκιο ή με την εξουσία.
 
***

Δεν θα μιλήσω ξανά
για μικρά λιμάνια
κι έρημους ανθρώπους.
Στους σκοτεινούς δρόμους της πόλης
θα χωθώ
μ’ αδέσπορα σκυλιά να περπατώ
χωρίς μάτια.
Δεν θα μιλήσω ξανά
για κλειστές πόρτες
και διωγμένα παιδιά.
Στην άκρη αυτού του άδικου κόσμου
θα σταθώ
μονάχος
με μία μολότοφ στο χέρι
την απέραντη νύχτα να κοιτώ.
Δεν θα μιλήσω ξανά.

ΚΑΝΤΑΔΕΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΔΑΙΜΟΝΑ

Οι αφιερώσεις και οι επιγραφές στην ποίηση της Alejandra Pizarnik – Μέρος 3ο

pizarnik_ln

ΤΟΥ ΣΤΑΘΗ ΙΝΤΖΕ

3. ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ
(ταξινόμηση ανά ποιητική συλλογή)

3.1. Η ΠΙΟ ΞΕΝΗ ΓΗ, 1955

– Τίτλος ποιήματος: το σύνολο της ποιητικής συλλογής.
Επιγραφή:

¡Ah! El infinito egoísmo de la adolescencia,
el optimismo estudioso: ¡cuán lleno de
flores estaba el mundo ese verano! Los
aires y las formas muriendo…

A.Rimbaud

«Αν αγαπάτε τον Ρεμπώ δεν είναι γιατί το κραύγασε εκείνος. Είναι το θάμπος που σας προξενούν κάποιες λέξεις που δν θα μπορέσουν ποτέ να γίνουν κατανοητές»[5], έγραψε η Πισαρνίκ.

Επίσης, καταχώρησε στο ημερολόγιό της δύο σχετικές αναφορές:

13 Ιανουαρίου

Κοιμήθηκα με αυτούς τους στίχους:
ô saisons, ô chateaux
quel âme est sans défaut
(Στίχοι από το ποίημα ô saisons, ô chateaux του Ρεμπώ)

14 Ιανουαρίου

Κοιμήθηκα με τους στίχους του Ρεμπώ:
Par litterature,
j’ai perdu ma vie.
(Από το ποίημα Chanson de la plus haute tour)

Η Αλεχάντρα Πισαρνίκ υπήρξε σταθερά απολίτικη και επηρεασμένη από τους Γάλλους συμβολιστές και υπερρεαλιστές και, ιδιαίτερα, από τον Αρθούρ Ρεμπώ. Είναι συνετό να χαρακτηρίσουμε το βιβλιο της με τίτλο Εξαγωγή τής πέτρας τής παραφροσύνης, ως μια κρίσιμη στιγμή στην ποιητική της παραγωγή κατά την οποία, από τεχνικής άποψης, τα ποιήματά της εγκαταλείπουν τη διάταξή τους σε στίχους για να γίνουν πρόζα, με έναν τρόπο ο οποίος μοιάζει με το ποίημα «Μια εποχή στην κόλαση»[2] του Α. Ρεμπώ.

3.2. Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΘΩΟΤΗΤΑ, 1955

– Τίτλος ποιήματος: Noche
Επιγραφή:

Quoi, toujours? Entre moi sans cesse et
le bonheur!

G. De Nerval

O Gérard de Nerval (1808–1855), ετερώνυμο του Gérard Labrunie, ήταν Γάλλος συγγραφέας, ποιητής, δοκιμιογράφος και μεταφραστής και υπήρξε κορυφαία φιγούρα του γαλλικού ρομαντισμού. Ο Νερβάλ είχε χρόνιες διανοητικές διαταραχές. Τσακισμένος και ταλαιπωρημένος από τη ψυχική του νόσο, αυτοκτόνησε στις 26 Ιανουαρίου 1855. Αλλά η αυτοκτονία, δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που τον συσχετίζει με την Αλεχάντρα Πισαρνίκ.

Είναι και η εικόνα του «μαύρου ήλιου» στο σονέτο του Νερβάλ με τίτλο El desdichado[3]:

[…] Το μόνο αστέρι μου νεκρό, και στο έναστρο λαγούτο μου
προβάλλει ο μαύρος ήλιος της Μελαγχολίας. […]
(μετάφραση: Παναγιώτης Μουλλάς )

και η μελαγχολία που πηγάζει από αυτή και μας επιτρέπει να συσχετίσουμε τους έμμετρους και απόλυτα ακριβείς στίχους τού Νερβάλ, με τον ελεύθερο στίχο τού έργου της Πισαρίνκ και πιο συγκεκριμένα στο ποίημα Anillos de ceniza, όπου γινόμαστε μάρτυρες «μιας διαίρεσης του ήλιου σε μικρότερους μαύρους ήλιους».

3.3. ΟΙ ΧΑΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ, 1958

– Τίτλος ποιήματος: Desde esta orilla
Επιγραφή:

Soy pura
porque la noche que me encerraba
en su negror mortal
ha buido.

W. Blake

Όπως και στην ποίηση του Μπλέικ, η εμπειρία δεν αντιτίθεται στην αθωότητα. Είναι μια γνώση υπό διερεύνηση από το υποκείμενο.

Το αίμα θέλει να καταλαγιάσει.
Του στέρησαν τον λόγο να αγαπά.
Γυμνή απουσία.
Παραληρώ, χάνω τα φτερά μου.
Τι θα έλεγε ο κόσμος αν ο Θεός
τον είχε εγκαταλείψει έτσι;
(Αλεχάντρα Πισαρνίκ, Ο απών[4])

3.4. ΑΛΛΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ, 1959

– Τίτλος ποιήματος: Caroline de Gunderode
Επιγραφή:
En nostalgique je vogabondais
par l’ infini

C. de G.

H Karoline Friederike Louise Maximiliane von Günderrode (1780 –1806), όπως είναι ολόκληρο το όνομα της Caroline de Gunderode, ήταν Γερμανίδα ποιήτρια που επηρεάστηκε από το κίνημα του Ρομαντισμού. Οι ποιήτριες του γερμανικού ρομαντισμού, τυγχάνουν υψηλής εκτίμησης από τους υπερρεαλιστές τής εποχής που η Πισαρνίκ έζησε το Παρίσι. Παράδειγμα τέτοιας καθολικής αποδοχής ήταν και η Caroline de Gunderode.

– Τίτλος ποιήματος: Destrucciones
Επιγραφή:

en besos, no en razones

QUEVEDO

Αναφέρεται σε απόφθεγμα του Francisco de Quevedo (1580-1645).

3.5. ΤΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΥΧΤΕΣ, 1965

– Τίτλος ποιήματος: Pido el silencio
Επιγραφή:

…canta, lastimada mía

CERVANTES

Στίχος από το έργο Don Quijote De La Mancha (Δον Κιχώτης) του Miquel de Cervantes.

3.6. ΕΞΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΦΡΟΣΥΝΗΣ, 1968

– Τίτλος ποιήματος: Cantora Nocturna
Επιγραφή: «Joe, macht die Musik von damals nacht…»

Ο συγκεκριμένος στίχος είναι μέρος του ποιήματος «Bilbao Song, 1929» που γράφτηκε από τον Bertolt Brecht και μελωποιήθηκε από τον Kurt Weill.

– Τίτλος ποιήματος: Extracción de la piedra de locura
Επιγραφή:

Elles, les ámes (…), sont malades et elles souffrent et nul ne leur
porte-reméde; elles sont blessées et brisées et nul ne les panse.

RUYSBROECK

Ο Jan Van Ruysbroeck ήταν Φλαμανδός μυστικιστής και θεολόγος. Είδαμε προηγουμένως (βλ. 1.4.) ότι η Πισαρνίκ ήταν ήδη επηρεασμένη από τον αποκρυφισμό τού Μπρετόν. Εδώ, δεν παραθέτει το αυθεντικό κείμενο στα λατινικά, παρά μόνο στη γλώσσα την οποία γνώριζε εκτός από τα ισπανικά, δηλαδή τα γαλλικά.

– Τίτλος ποιήματος: El sueño de la muerte o el lugar de los cuerpos poéticos
Επιγραφή:

Esta noche, dijo, desde el ocaso, me cubrían con una
mortaja negra en un lecho de cedro.
Me escanciaban vino azul mezclado con amargura.

El Cantar de las huestes de Ígor

Ανώνυμο έργο της αρχαίας σλαβικής λογοτεχνίας, το οποίο πιθανότατα γράφτηκε στα τέλη του 17ου αιώνα.

– Τίτλος ποιήματος: A un poema acerca del agua, de Silvina Ocampo
Επιγραφή:

que emana toda la noche profecías

O. Paz

Βλέπε (Βλ. 2.6.)

2.5.1.2. Τίτλος ποιήματος: […] Del silencio

Επιγραφή 1η:

…está todo en algún idioma que no conozco…

L.C. (A través del espejo)

(Βλέπε 2.7.2.)
Αναφέρεται στο έργο του, Μέσα από τον καθρέφτη.

Επιγραφή 2η:

Sinto o mundo chorar como lingua estrangeira

Cecilia Meireles

Η Σεσίλια Μεϊρέλες (1901-1964), ήταν Βραζιλιάνα ποιήτρια, καθηγήτρια και δημοσιογράφος.

Η μόνη πληροφορία σχετικά με τη συγκεκριμένη επιγραφή, είναι η μαρτυρία της συμπατριώτισσας της Meireles, Ana Cristina César η οποία είχε πει: «Είναι συγκινητικό για έναν Βραζιλιάνο αναγνώστη να βλέπει ότι η Πισαρνίκ περιλαμβάνει, ως επιγραφή στο ποίημα ‘’Del silencio’’, το 1971, στίχο από το τελευταίο βιβλίο τής Σεσίλια Μεϊρέλες».

Επιγραφή 3η:

Ils jouent la pièce en étranger

Michaux

(Βλέπε 1.3.)

Επιγραφή 4η:

…alguien mató algo

L. Carroll

(Βλ. 2.7.2.)

*

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Εν κατακλείδι, διαπιστώνουμε ότι κυρίαρχο ρόλο στις αφιερώσεις και τις επιγραφές που συνοδεύουν τα ποιήματα της Αλεχάντρα Πισαρνίκ, διαδραμάτισαν οι γνωριμίες της, κατά το διάστημα που έζησε στο Παρίσι. Εκεί όπου έμελε να πάρει σάρκα και οστά το «υπερρεαλιστκό της όνειρο». Οι αφιερώσεις στα ποιήματά της, ήταν ένας «φόρος τιμής» στους ανθρώπους τής τέχνης που διαμόρφωσαν αυτό στο οποίο κατέληξε να είναι. Μια ποιήτρια που ξεκίνησε από τον υπερρεαλισμό, αλλά δεν υπέταξε την ποίησή της στις αυστηρές επιταγές και προδιαγραφές του κινήματος. Η Yvon Bordelois άλλωστε μας αναφέρει ότι η Πισαρνίκ δεν εμπιστευόταν το υποσυνείδητό της και ότι για να φέρει ένα ποίημα στην τελική του μορφή, «πρόσθετε, άλλαζε, έσβηνε, έκοβε, παρατηρούσε το ποίημα σαν ένα αντικείμενο (Βλέπε πιο κάτω).» Συμπορεύτηκε μαζί με τον υπερρεαλισμό, δανείστηκε στοιχεία και τα αναμόρφωσε σύμφωνα με τη φαντασία και τον αποκρυφισμό που της εμφύσησε ο Μπρετόν (Βλέπε 1.3.), σ’ έναν έλλογο και γλωσσικά έκπαγλο λυρισμό. Η σχέση της, επίσης, με τον Χούλιο Κορτάσαρ μάς είναι γνωστή. Ο σπουδαίος Αργεντινός συγγραφέας, μάλιστα, κάποτε της είχε εμπιστευτεί τη δακτυλογράφηση του βιβλίου του Rayuela (Βλέπε 2.7.4.).

Για τη συμβολή του «φανταστικού» στην ποίηση τής Πισαρνίκ, διαβάζουμε στο περιοδικό Τα νέα γράμματα[5]:

«Στον υπερρεαλισμό, η ανατρεπτική διάθεση του Ντανταϊσμού, ενσωματώνεται σε μια συνολική αντίληψη για την τέχνη η οποία
α) αναδεικνύει κυρίαρχη τη λειτουργία τής δημιουργικής φαντασίας,
β) αποδέχεται και δεξιώνεται στους κόλπους της ποίησης το τυχαίο και «την πιθανή αλλ’ ασύλληπτη νομοτέλειά του», η οποία δημιουργεί μια καινούργια προοπτική και λύνει τα δάχτυλα του ποιητή που κρατήθηκαν μακριά από τον πλούτο τουκόσμου των εικόνων και
γ) αποβλέπει να συνθέσει και να ενοποιήσει ολόκληρο «το ψυχικό και υλικό είναι».

– Η ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΤΡΙΑ ΠΙΣΑΡΝΙΚ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΑΦΙΕΡΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ

Ένας από τους υπερρεαλιστές που θαύμαζε ήταν ο Γάλλος Αντονέν Αρτώ για τον οποίο αξίζει να αναφέρουμε ότι για μεγάλες περιόδους της ζωής του ήταν έγκλειστος σε ψυχιατρικέςς κλινικές, κάτι που τον συνδέει με τα προβλήματα ψυχικών διαταραχών που αντιμετώπιζε η Πισαρνίκ:

«Πλησιάζω σε αυτό που επιθυμώ να γράφω, αν και θα μου άρεσε, όπως ο Αρτώ, να γράφω για την παραφωνία με τον ομορφότερο δυνατό τρόπο»[2].

Σε σχέση με την αντίληψη του Μπρετόν για τον έλεγχο του υποσυνείδητου αξίζει να αναφέρουμε τις ίδιες τις λέξεις τής Πισαρνίκ:

«Η δυσκολία μου με τα κόμματα είναι μέρος της δυσκολίας μου με τον έναρθρο και δομημένο λόγο. Υποθέτω ότι ανήκω στο είδος του λυρικού ποιητή που τρομάζει από το απερίγραπτο και το ανείπωτο. Και παρόλο αυτά, δεν θέλω να είμαι έτσι. Εξ ου και οι εμμονές μου με τη γραμματική»[3].

Επίσης, αξίζει να ανφερθεί η μαρτυρία τής Ivonne Bordelois, που συναντούσε την Πισαρνίκ στο Παρίσι από το 1960:

«Η φαντασία στον φανταστικό κόσμο της Αλεχάντρα Πισαρνίκ είναι φανερά δεμένη με την υπερρεαλιστική εικόνα. Αλλά όπως ειπώθηκε και από περισσότερους από έναν συγγραφέα –σκέφτομαι την Becciú και τον Pezzoni- αν και η ‘’φανταστική’’ συμβολή και η ζωτική συγγένεια της Αλεχάντρα με τον υπερρεαλισμό είναι φανερή, η γραφή της απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί υπερρεαλιστική. Θυμάμαι τις αναρίθμητες φορές που στο δωμάτιό της στην Rue St. Sulpice σηζητούσαμε τις καταβολές των βιβλίων της ‘’Το δέντρο της Αρτέμιδος’’ και ‘’Οι εργασίες και οι νύχτες’’. Πρόσθετε, άλλαζε, έσβηνε, έκοβε, παρατηρούσε το ποίημα σαν ένα αντικείμενο[4]».

*

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
1 (Ημερολόγια, σελ. 171)
2 κυκλοφορεί στην ελληνική γλώσσα σε μετάφραση Χριστόφορου Λιοντάκη, από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2004
3 περιλαμβάνεται στο έργο «Τα κορίτσια της φωτιάς», 1854 και κυκλοφορεί στην ελληνική γλώσσα σε μετάφραση Βάσως Μέντζου, από τις εκδόσεις Ολκός, 1991
4 μετάφραση Στάθη Ιντζέ, από το βιβλίο Ποιήματα, Αλεχάντρα Πισαρνίκ, εκδόσεις Θράκα, 2014
5 (Ημερολόγια, σελ. 171).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
1 «Paul Eluard»,Τα Νέα Γράμματα, χρ. Β, τχ. 3 (1936)
²Pizamik, Alejandra: Op. cit., Buenos Aires, 1968, 18 Αυγούστου, σελ. 289.
³Pizamik, Alejandra: Op. cit., 1992, Buenos Aires, 1966, 3 Μαΐου, σελ. 278.

*

ΠΗΓΕΣ

– Vicente Cervera Salinas, Las cenizas del reino. El hermoso delirio de Alejandra Pizanik
– Fiona Joy Mackintosh, Karl Posso, Árbol de Alejandra: Pizarnik Reassessed
– Alicia Genovese, La doble voz: poetas argentinas contemporáneas
– Susana Días Nuñez, Los límites de la escritura. Alejandra Pizarnik y Marguerite Duras
Julio Cortázar. Cartas 1964- 1968. Edición a cargo de Aurora Bernárdez. Editorial: -Alfaguara. Biblioteca Cortázar.
– Josefa Fuentes Gómez, El surrealismo en Alejandra Pizarnik

*Από τη “Θράκα” στο http://thraka-magazine.blogspot.gr