έχει καιρό απόψε

κρατήσου γερά φώναξα
ρίχνω σκοινιά απόψε
άγκυρες κατεβάζω στα βαθιά
τη ζωή να δέσω

στρίβω τιμόνι στο κενό

τεχνάσματα αρνούμαι
κράτα γερά
στα ύφαλα χυμάω
τους βυθούς σαρκάζω
στο τίποτα γελάω
κράτα γερά
η νύχτα είναι στα ανοιχτά

παγωμένος ο αέρας
λογχίζει
μέχρι να ξημερώσει
μέχρι να ξημερώσει

καθρέφτες ρίχνω στο νερό
σκοτάδι έχασα να βρω
ψάχνω

κι αυτό πού όνομα δεν έχει
τρομαγμένο σπαρταρά
στην άκρη του καιρού

***

γερνάνε πιο γρήγορα

γερνάνε πιο γρήγορα
τις νύχτες οι άνθρωποι
τα χέρια τους μακραίνουν
σ’ αυτές τις ατέλειωτες χειραψίες
πόσους νεκρούς ξεπροβοδίζουν;

κάποτε
η νύχτα μού δάνεισε
βιβλία σελίδες από δέρμα
ράκη ανθρώπινα
έτσι ξεφύλλιζα απελπισία
σταγόνες αίμα στα δάχτυλα
πόδια, χέρια, μάτια στο χώμα
γύριζα στο χρόνο
με λάμπα θυέλλης
κρύφτηκα, πλύθηκα, έφτυσα

η μνήμη κυλάει
ακόμη δεν έχει σταματήσει
πέτρες ξεκολλάνε
γκρεμίζονται
μέσα στη λύπη διπλώνω
τη γλώσσα μου
τρώω σάρκα σιωπής
στη μέρα που κουτσαίνει
κλείνω το μάτι

*Τα ποιήματα περιέχονται στη συλλογή “Σκεύη ταξιδίου” (Ενδυμίων, 2007), αλλά εδώ τα πήραμε από την ηλεκτρονική συλλογή “Ίχνη” (Ενδυμίων”, 2014), η οποία αποτελείται από 10 ποιήματα της πρώτης.

ΚΡΟΚΟΙ

Τό λιβάδι είναι φαρμακερό όμως ωραίο τό φθινόπωρο
Οί γελάδες βόσκουν έκεΐ Άργά-άργά δηλητηριάζονται
‘Ο κρόκος έρυθρόγλαυκος καί δαχτυλιδωτός άνθεί έκεί
Τα μάτια σου είναι σαν έκεϊνο τ’ άνθος βιολέτικα
Σαν τις δαχτυλιδώσεις του καί σαν αύτό τό φθινόπωρο
Κι ή ζωή μου γιά τα μάτια σου αργά δηλητηριάζεται

Τα παιδιά του σχολείου φτάνουν φουριόζικα
Φορούν ζακέτες καί παίζουν φυσαρμόνικα
Συλλέγουν άνθόκροκους πού είναι σάν μητέρες
Θυγατέρες των θυγατέρων τους κι έχουν τό χρώμα
Των βλεφάρων σου
Καθώς
Πάλλονται σάν λουλούδια σ’ εναν απονενοημένο άνεμο

Ό βοσκός τραγουδά σιγανά
Καί φεύγουν οί γελάδες άργές καί μουκανίζοντας
Πάντα τό φαρδύ τοΰτο λιβάδι πονηρά άνθίζει τό φθινόπωρο

***

ΤΟΜΕΑΡΧΗΣ

Τό στόμα μου θά εϊναι βάραθρο μέ θειάφι καφτό
Θά βρεις τό στόμα μου κόλαση άποπλάνησης κι άπόλαυσης
Οί άγγελοι του στόματός μου θά θρονιαστούν στην καρδιά σου
Οΐ στρατιώτες του στόματός μου θά σου έπιτεθοϋν αιφνιδιαστικά
Οί παπάδες του στόματός μου θά λιβανίζουν την ομορφιά σου
Ή ψυχή σου θά πάλλεται σάν μιά περιοχή σεισμοί)
Τά μάτια σου θά έχουν τότε φορτωθεί όλον τον έρωτα
Τής άνθρωπότητας συσσωρευμένον άπό πρωτόγονα χρόνια
Τό στόμα μου θά είναι μιά στρατιά αντίπαλή σου
Μιά απειθάρχητη στρατιά αλλάζοντας καθώς ένας
Ταχυδακτυλουργός τό σχήμα καί τον αριθμό της
Ή ορχήστρα κι ή χορωδία τοϋ στόματός μου θά ψάλλει
Τήν αγάπη μου θά σου τή μουρμουρίζει άπό μακριά

Κι εγώ όρθιος μέ μάτια καρφωμένα στο χρονόμετρο
Θά όρμήσω γιά έφοδο

***

ΠΑΝΤΑ

Στη Madame Faure-Favier

Πάντα
Τραβούμε έμπρός δίχως ποτέ να προχωρούμε
Κι άπό πλανήτη σέ πλανήτη

’Από νεφέλη σέ νεφέλη
0 Δον Ζουάν μέ χίλιους τρεις κομήτες
Δίχως ποτέ ν’ άνυψώνεται άπό τη γη

Σημαδέψετε δυνάμεις καινούριες
Καί πάρετε τά φαντάσματα στα σοβαρά
Τόσοι στο σόμπαν λησμονούν τούς εαυτούς των
Μεγάλοι έπιλήσμονες
Γνωρίζουν καλά να μάς κάνουν νά λησμονούμε
Αυτή καί αύτή την περιοχή τής ύφηλίου
Που είναι ό Χριστόφορος Κολόμβος
Σ’ αυτόν οφείλεται ή λήθη μιας Ηπείρου
Νά χάσεις
Μά νά χάσεις άμετάκλητα
Καί ν’ άφήσεις χώρο γιά άνακάλυψη νά χάσεις
Τη Ζωή γιά νά κερδίσεις τή Νίκη

***

ΔΕΣΜΟΙ

Σκοινιά καμωμένα από κραυγές
Άπ’ άκρη σ’ άκρη τής Ευρώπης
Ηχοι καμπάνας
Μετέωροι αιώνες

Σιδηροτροχιές
Δένουν τα έθνη
Είμαστε δυο-τρείς άνθρωποι ελεύθεροι άπο δεσμούς
Ας δώσουμε τα χέρια

Βροχή καταιγιστική χτενίζει τούς καπνούς
Σκοινιά
Σκοινιά πλεγμένα
Καλώδια
Υποβρύχια
Πύργοι τής Βαβέλ μεταμορφωμένοι σε γέφυρες
Άράχνες-Ποντήφικες
Ένας δεσμός δένει όλους τούς εραστές
Αλλοι δεσμοί πιο συγκρατημένοι
Λευκές άχτίδες φωτός
Σκοινιά κι ‘Ομόνοια
Γράφω μόνο γιά νά σάς άπαθανατίσω
“Ω αισθήσεις ώ μονάκριβες αισθήσεις
Εχθροί τών άναμνήσεων
Εχθροί τών επιθυμιών
Εχθροί τών τύψεων
Εχθροί τών δακρύων
Εχθροί δλων δσων ακόμη άγαπώ

*Από το βιβλίο “Γκιγιώμ Απολλιναίρ, Ποιήματα”. Μετάφραση: Νίκος Σπάνιας. Εκδσείς “Γνώση”, Αθήνα 1982.

Της Μαριάννας Πλιάκου

18/5/2016

Η ποίηση, ως «μητρική γλώσσα της ψυχής» (Romanyshyn, 2014), σχετίζεται άμεσα με την ψυχολογία. Κοινότοπο παράδειγμα η κληρονομιά της τελευταίας στην ποίηση της αρχαίας Ελλάδας (μίμηση, κάθαρση κ.τλ.). Πιο πρόσφατα η χρήση της ποιητικής αναπαράστασης στην ποιοτική έρευνα της ψυχολογίας (δηλ. η ανάλυση ποιητικών κειμένων προς ανάδειξη διακριτικών μορφών εμπειρίας, συναισθημάτων, σκέψεων), όπως στη διερεύνηση της έννοιας της πολιτισμικής ταυτότητας (ιδιαίτερα στα σημερινά συμφραζόμενα της μετανάστευσης) (Guzzardo, 2016).

Ως προς την επιρροή της ποίησης στον αναγνώστη μπορεί κανείς να γράψει πολλά (η ποίηση ως μορφή θεραπείας, ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και του εαυτού κτλ.), αλλά πολύ σύντομα θα αναφερθώ στον ρόλο της ηθικής ομορφιάς (πράξεις αγάπης, δικαιοσύνης, ελέους, αυταπάρνηση κτλ.). Η ηθική ομορφιά (στην ποίηση, εδώ) προκαλεί συναισθήματα ανάτασης στον αναγνώστη και τον κάνει να θέλει να γίνει καλύτερος άνθρωπος (Haidt, 2008). Αυξάνει την οξυτοκίνη (νευροδιαβιβαστής που δημιουργεί αισθήματα αγάπης κι συναισθηματικών δεσμών), ώστε το άτομο (συνείδηση) να υπερβαίνει τα στενά όρια του εαυτού του.

Η υπέρβαση αυτή χαρακτηριστική στο παρακάτω ποίημα της Lucille Clifton:

εσύ με ποιον είσαι;

με τη γυναίκα στη στάση που
σέρνει τη τσάντα της
πάνω στο λεωφορείο προτού οι πόρτες
κλείσουν μ’ αυτήν είμαι
τής δίνω τα ψιλά που χρειάζεται
κι εκείνο το γέρο που κρατιέται απ’
το χερούλι το σακατεμένο χέρι του κλειστό
σα τις πόρτες μ’ αυτόν είμαι
όταν θέλει να κατέβει
το κουδούνι χτυπώ μ’ αυτούς είμαι
πάνω στο νυχτερινό λεωφορείο για το ίδιο
όποιο-νά ’ναι μέρος με το σκοτάδι πάντα
με τις κόρες μου
με τους κουρασμένους γιους μου

Guernsey, 17 Μάη 2016

*Αναδημοσίευση στο ηλεκτρονικό “Φρέαρ” στο http://frear.gr/?p=13820 (πρώτη δημοσίευση). Η μετάφραση του ποιήματος είναι της συγγραφέως. Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Μάνος.

I

Μεταμόρφωση, γυάλινες πραμμάτιες, κομμένα πτώματα, ελαττωματικά,
εσείς.
Ζήτημα θανάτου και θανάτου αξιότιμοι τερμίτες,
τελειώσατε,
Τέλειωσε,
Πέτυχε, μεταμόρφωση,
κοκάλινα νέφη
Βροχή από χαλασμένο σπέρμα.
Οι βουβώνες καμένοι,
Στον κώλο χωμένα λεφτά
συκοφάντες
αυθεντικές γκραβούρες.

II

Καρικατούρες
Στέκεσαι, κλαις
εσύ
δεκανίκι όχι,
Ξέχασα λεπτομέρεια
παράπονο, αίμα,
Φως.

***

Καλύτερα να με κοροϊδεύουνε, παρά να τους καταλαβαίνω
Φ.ΝΙΤΣΕ

I

Αναβρύζει αιώνια το ακάθαρτο σόμπαν,
ατέλειωτες όμοιες ώρες
ν’ αφορμίζουν σαν κακά σπυριά,
ο ήλιος να πολλαπλασιάζει την ανία,
ο σπόρος του κακού ν’ απορροφά συνέχεια,
τη φλογερή μου ενέργεια.

II

Στον αφρό των μοναχικών μου ελπίδων
ν’ απογοητεύσω το γητευτή θεό,
ν’ αποζητώ τη λύτρωση
που φέρνει η απάρνηση των ιδεών και των απόψεων,
να θέλω να κοιμηθώ
στ’ αγαπημένα μου κρινάκια,
που βγαίνουν στο νοητό τάφο των στεναγμών μου.

***

Αν και ριζικά μηδενιστής, δεν απελπίζομαι πως
θα βρω την πόρτα της εξόδου την τρύπα που
οδηγεί σε κάτι.
Φ. ΝΙΤΣΕ

I

Μέσα στην κάψα του καλοκαιριού
να παλεύω να συντρίψω τα σημάδια του παρελθόντος,
φθαρμένες, ερειπωμένες, έννοιες και πράξεις.

II

Όλα τ’ αποτσίγαρα έσβησαν
στο πιο φωτεινό σημάδι της αντίστασης
κι όλα τα εξαίσια πρέπει
μπήχτηκαν μαχαίρια κοφτερά
στα πηγμένα αρχίδια του κατεστημένου.

*Από τη συλλογή “Αλτρουΐτα”, Εκδόσεις Γκοβόστη, Αθήνα 1991.

ΠΟΙΟΣ ΠΑΙΖΕΙ
(για τη Ρενάτα Φοντένλα)

ποιος παίζει
τη συμφωνία των τρεμάμενων ίσκιων;

το νερό στάζει σταγόνα-σταγόνα
αφήνει αποτυπώματα στις πέτρες

ο ήλιος ανατέλλει
και μικρά κομμάτια απ’ το σκοτάδι είναι
απλωμένα στον άσπρο τοίχο του σπιτιού σου
οι ίσκιοι
της ελιάς
του φανοστάτη
και
του πουλιού που κουρνιάζει πάνω του

ο άσπρος τοίχος
υγραίνει τους ίσκιους
σταγόνα-σταγόνα
φύλλο-φύλλο

απ’ τις ρωγμές του τοίχου
μικρά φυτά
μικροί ίσκιοι ξεπετάγονται

για να φθάσουν στις ρίζες του δέντρου
στον φανοστάτη στο πουλί
ο ήλιος έχει μπει στο σπίτι σου

η πόρτα είναι ανοικτή
αλλά
το σπίτι άδειο
ο ήλιος στέκεται στο κατώφλι σου σιωπηλά

*Αγγλικός τίτλος “Who’s playing”, από τη συλλογή “Being Here”.

***

ΤΟ ΠΗΓΑΔΙ

To πηγάδι της ψυχής μου δεν θα ξεραθεί ποτέ
Μπορείς να σβήνεις τη δίψα σου εκεί, σε κάθε ενσάρκωση.

Η δίψα είναι απέραντη το ίδιο και το νερό.
Άχρονο είναι το φεγγάρι που επιπλέει στην επιφάνειά του.

Το πρόσωπό σου αλλάζει κάθε στιγμή.
Τα μάτια σου προδίδουν τα συναισθήματά σου.

Μόλις τώρα έσφιξες τα χείλη σου
Μόλις τώρα μια γραμμή αυλάκωσε το μέτωπό σου
Μόλις τώρα μια σκέψη έκανε τα μάτια σου να λάμψουν.

Γέρνεις το κεφάλι στα δεξιά
και με κοιτάζεις.
Ακούω έναν ψίθυρο -Ο Θεός δεν είναι εικόνα
αλλά φωνή.

*Αγγλικός τίτλος “The well”, από την ανέκδοτη συλλογή “Suchness”.

#Από το βιβλίο με τίτλο “Φόρεσέ με”, που περιέχει μεταφρασμένα στα ελληνικά ποιήματα του Άμαρτζιτ Τσάνταν από διάφορες συλλογές του, σε επιλογή και μετάφραση (από τα αγγλικά) Χριστίνας Λιναρδάκη και Ανδρέα Πιτσιλλίδη. Εισαγωγή Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ. Εκδόσεις Μανδραγόρας, Αθήνα 2014.

Στον Γιάννη Πατίλη

Τώρα, το χειμώνα
η Αθήνα
σάμπως ρούσικη πολιτεία
δεν έχουν άδικο που τη λεν μικρό Λένινγκραντ
που τη λεν πόλη των ποιητών
κ’ εδώ
όπως στο Λένινγκραντ
(κ’ ίσως καμιά-δυό πόλεις ακόμα στον κόσμο)
ακόμα
οι
άνθρωποι (πολλοί)
ζουν με τη ποίηση
γράφουνε
στίχους
διαβάζουνε
στίχους
κυκλοφορούνε
(από χέρι σέ χέρι) πλακέτες
λογοτεχνικά μαγκαζίνα
χειρόγραφα
στίχους
απαγγέλουνε
εκ περιτροπής
συχνά στις βεγγέρες τους
σε σπίτια και στα καφέ-μπάρ
σε κάθε ευκαιρία
στα μικρά και μεγάλα τους γλέντια
στους γάμους
στα χαμάμ
στα πατσατζίδικα της παλιάς αγοράς
και κάθε λογής καταγώγιο οπού μαζευονται
μεθοκοπάνε
γύρω στη φωτιά
τους στίχους τους καίνε
κλαίνε
γελάνε
γελάνε καί κλαίνε
και καυγαδίζουνε κ’ είσαι
στίς συντροφιές τους πάντα ευπρόσδεκτος φτάνει
(εννοείται)
να ξέρεις να πίνεις
και να εχτιμάς το ωραίο

τις νύχτες, μες στη σιγαλιά
ακόμα
ακούς εδώ πέρα τις
νοσταλγικές
μελωδίες κάποιου
(που παίζει)
γ ρ α φ ο ν τ ε ό ν…

*Από τη συλλογή “μαύρα μάτια – τραγούδια για γραφομηχανή και τσιγγάνικη ορχήστρα”, εκδ. Πλανόδιον 2006.

Hogret, The lady Clare

Dérobée

Τώρα που τα έδωσα όλα
γυμνώθηκα χωρίς να πρέπει ίσως
δεν έμεινε
ούτε θάμνος να κρυφτώ
έρχεται χωρίς λάθος
η άλλη που δε γνώρισα
με ντύνει λάφυρα απόλεμα που δεν έριζα
ειρήνη αυτή που με ντύνει ξεγύμνωμα

***

Πόνημα

Το είδες πόσο πήρε η αιωνιότητα που πελεκάς να βρεις
σ’ ένα κομμάτι μάρμαρο που σκάβεις;
ιδρώματα τόσα στο σκαμνί που ο πελαργός σου αδειάζει
σχήματα τόσα στο κουτί σφικτά κλειδαριασμένα
είναι ένα δώρημα το πόνημα

***

Εργάζομαι

Εργάζομαι στο έργο
οργάζομαι επί του έργου
οργίζομαι με το έργο
μη προθέσεις και μη φωνήματα
η μοιραία παρεξήγηση!

***

Jets d’ eau, jeux d’ eau

Λίγο είναι μήπως τρεις αιθέρες να θερίζεις;
νερά αγάπης αναβλύζουν
πίδακες σαν ελπίδες
στο σιντριβάνι παιχνιδίζουν σαν όσα δόθηκαν
λαμπρές ανοίξαν με πιστώνουν όσες μ’ αγαπήσαν μέρες
γυμνές οι ώρες είδες με τυλίξαν
γλυκιές ανταύγειες και καρποί
με φυγαδεύουν σύνορα σαν γλώσσες
μ’ αγαπήσαν υγρές ακάλυπτες λεπίδες
σαν γιόματα

***

Ξενία

Στων άλλων τα σώματα κοιμούνται οι αργίες
έκανα λίγα σήμερα
δυο φεγγάρια μάζεψα
στέκαν άκακα
πάνω από μια αυλή με σπάταλα χέρια
χάρισμα όλα
εδώ είναι απροσπέλαστη η γοητεία
σκέτη τρέλα πάνω σε άλλη
άωρες νύχτες σαν τόλμη
ανεξήγητη με αρώματα η Μεσόγειος
με σολωμικές στιγμές με μεθούν οι στίχοι
σαν ξενία από τους τοίχους της Πομπηίας!

***

Δημιουργία

Τι κάνεις όταν έχεις το φλογερό χειρόγραφο
μόλις τώρα σε τυφλώσαν
οι κακοποιοί της ελεημοσύνης της δόξας
δεν έχει γραφτεί κι ακόμα ρίχνεις στο παλαιοπωλείο
σε πάγκους βιβλία να μεταλάβει ο περατικός
η ψηλάφηση μόλις γραφτεί
σε ακρωτηριάζει…τι κάνεις;
να διαβάσεις πώς αν όχι να γράψεις
με φωνή με φωτιά από στόμα θεριού
που ξεγύμνωσες, το ίδιο φλογερό χειρόγραφο
από φύλλα που καιν πριν τ’ αγγίξεις
φωνήματα λιώνουν τα κάρβουνα
τι κάνεις να ζήσεις τους άλλους;

*Από τη συλλογή “Νομάς μιας νύχτας – Το μανιφέστο μου”, Ποιητική επιστολογραφία – Poésie épistolaire. Aphrodite Editions.