Once again I stayed awake all night thinking of you.
I cried that you weren’t next to me in bed then I got angry
with you, with me with the others as if it was their fault for our
situation. That we took separate ways each on their own or with
separate others; that we finally couldn’t manage it.
I don’t believe it. I refuse to accept it.
Although from another point of view it was I who drove things
that way, I who took the final decision, I who asked you to leave.
And now I spend my night before the window searching the
street with my eyes waiting to see you pass in front of the house,
come inside ring the bell and tell me you can’t live without me
and I desperately fall in your arms. Three months have already gone…
Μίκης Θεοδωράκης & Δήμητρα Μαντά, Ο κύκλος του νερού
(τραγούδι: Αγγελική Ιονάτου / δίσκος: Μια θάλασσα γεμάτη μουσική (1994))
Σε αναμονή
[Ενότητα οι κόμποι και το χτένι. (1976-1979)]
Πώς να συνηθίσω στη μοναξιά
εγώ που αγαπήθηκα τόσο πολύ;
Έπαιζε το ραδιόφωνο ένα όμορφο μελαγχολικό τραγούδι
κι είχε πιάσει μια φθινοπωριάτικη βροχή–
1η του Οκτώβρη.
Και τότε έκλαψα. Η μοναξιά έρχεται.
Κι ο πόνος θα ‘ναι δικός μου
τι κι αν στέκονται άλλοι τριγύρω;
Όμως πορεύομαι. Τεντωμένο δοξάρι
ρουφώ τη ζωή – στον αγώνα και στην αγάπη.
Τεντωμένο δοξάρι – κι η μοναξιά ας φρενιάζει.
Όχι όπως εσείς
που δεν έχετε ούτε τη γεύση
από στυφό κυδώνι.
Σεις που σταυρώσατε τη νιότη
στα τεντωμένα μαλλιά
σε ρούχα μακρυμάνικα
–και τα βράδυ τα μάτια να γυαλίζουν
από επιθυμίες ανείπωτες,
κι οι ψυχές γεμάτες πάθη–
σεις που εξορίσατε τη ζωή.
Θυμάμαι το καλοκαίρι στους δρόμους του χωριού τα πόδια μου άσπρα…
Στο δέρμα που ακουμπάω τον κύκλο της βροχής,
ένα στολίδι στίξης με περιορισμένη ακρίβεια,
φυτρώνει/
ορίζω τη διάρκειά του ώστε
να διεμβολίσει
τη βεβαιότητα του σχήματος/
οι αχνές γραμμές να γίνονται σκληρότερες,
ώσπου να εντοιχιστούν μες στην φθορά,
μια τιμωρία του κορμιού προς τα αλήτικα όρια/
Η αυτοπραγμάτωσή του
αδιαμφισβήτητη:
όλες οι γενετήσιες
εκδοχές
των φυλακισμένων,
σιγούν/
Η σιωπή της σκέψης μου
δίκτυ απλωμένο πάνω από τις ηλεκτρικές πόλεις
νάρκωση χάρισμα στα μάτια
Πίσω από τους χτύπους των ρολογιών
η πανίδα των παραμορφωτικών φακών
στροβιλιζόμενες λάμψεις, γεννήματα επιληπτικά
παρενθέσεις φωτός σε θόλο αιμόπτυσης
Στον πυθμένα της θρυμματισμένης μνήμης
γραμμοσκιάσεις ταλαντώνονται
αφιλοκερδώς μουντζουρώνουν
τη σιωπή της σκέψης μου
II
Δεν αποσκοπεί το όνειρο
να τραβήξει την ελπίδα από τα βλέφαρα
Μηρυκάζει το ζώο τη βλάστηση των άστρων
σ’ ένα παιχνίδι διωγμένο από τα πλαστικά δίκτυα
της αδράνειας
Μαργαριταρένια η κόμη μας
λουλούδι μοβ σε γυάλινο κλουβί
III
Γραμμοσκιάσεις στο τσόφλι του αυγού
Μάτια ακροδάκτυλα στις διαδρομές του φωτός
Στο απόστημα του χρόνου
Στην κηλίδα της σιωπής
Κρυμμένη η μορφή σου
Σφήκες βουίζουν στο μυαλό μου
Η Περσεφόνη κατηφόρισε
το δρόμο της ψυχής μου
ματωμένο το μάτι της
έπλεκε με τη σιωπή
το εμβατήριο
του τέλους
της ερωτικής ιστορίας
IV
Κι εγώ στην ακρογιαλιά της φυγής
Να πετάω βότσαλο στο άχρονο τοπίο
Στο απόλυτο του χρώματος
Με τα σπασμένα είδωλα
Αναδυόμενα πετρώματα
Του πελάγου και της σφήκας
*Αναδημοσίευση από το 2ο τεύχος του περιοδικού της Υπερρεαλιστικής Ομάδας Αθηνών, “Κλήδονας”, Νοέμβριος 2007, σελ. 78. Η εικόνα της ανάρτησης συνοδεύει τη δημοσίευση.
Είναι αργά πια,
και το νερό δεν αγαπάει ούτε τα φώτα ούτε τη μουσική:
ενάντια στο ίδιο τα διαλύει
όπως στο ίδιο του το όνειρο.
Οι γονείς μου αγκαλιάστηκαν για να χορέψουν.
Εγώ δεν ονειρεύομαι ακόμη με τα σώματα αλλά αγαπάω τις φωνές:
τη φωνή της μητέρας μου,
τη φωνή μου, πάνω στο στήθος της τοποθετημένη.
Χορεύουνε αγκαλιασμένοι,
και φτάνουν των βημάτων τους οι άκρες μέχρι εδώ,
όπου το νερό την τύφλωση αναπνέει.
Από εκείνη τη νύχτα, τα αποθέματα της σιωπής.
(Τα Παλιά πυρομαχικά, Εκδ. Idea, 2005)
***
ΟΙ ΓΙΟΙ ΜΟΥ
έπλυνα τα κορμιά τους
σαν μια ακόμα τελειότητα της ζωής
ήξερα τότε πως γυάλιζα την πέτρα
όπου θα πέσει
η σιωπή τους
αλλά αυτοί ακόμα αγαπάνε στις μπανιέρες του ονείρου
του πατέρα τους τα χέρια
(Γραμμάρια, Εκδ. Trea, 2010)
***
ΔΙΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ
Είμαστε δάνεια θερμότητας
την προσαρμόζουμε στο στόμα ψάχνουμε
την καλύτερη θέση του σώματός μας
ανάμεσα στα σώματα
ή κλείνουμε τα μάτια για να βρούμε
(από αυτή την αδυναμία η σθεναρότητα
του είδους μας) τη χλιαρή υγρασία
κάτω απ’ τα βλέφαρα
η προίκα των ζωντανών για τους νεκρούς
η σφοδρότητα των νεκρών πάνω στους γιους τους
κάθε μορφή προδοσίας
επίσης η επιθυμία
με τους χυμούς της
η ρύθμιση των συζητήσεων το σούρουπο
η μίανση των γλωσσών στα περάσματα του βουνού
πάντα είναι θερμότητα το καταδιωκόμενο
(Γραμμάρια, Εκδ. Trea, 2010)
*Ο Χοσέ Μαρία Καστριγιόν Σουάρεθ [José María Castrillón Suárez ] (Αβιλές, 1966), είναι διδάκτωρ Ισπανικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Οβιέδο. Έχει εκδώσει 6 ποιητικές συλλογές και έχει βραβευτεί για το έργο του. Έχει συντονίσει και διευθύνει λογοτεχνικά περιοδικά, επίσης έχει επιμεληθεί μαζί με τον Τζόρντι Ντόθε μια μονογραφία για τον Αντόνιο Γαμονέδα.
**Μετάφραση: Άτη Σολέρτη.
Έχουν περάσει λίγες μόνο μέρες από την ανακοίνωση του βραβείου Νόμπελ λογοτεχνίας για το 2016 και ακόμα δυσκολευόμαστε να ξεπεράσουμε το σοκ. Το Νόμπελ λογοτεχνίας στον Μπομπ Ντίλαν; Μήπως δεν ακούσαμε καλά; Μήπως, το δώσανε στον Ντίλαν Τόμας; Μα ο Ουαλός ποιητής έχει πεθάνει πάνω από 60 χρόνια πριν και Νόμπελ σε πεθαμένους δεν δίνεται.
Για να είμαστε ειλικρινείς, κάπου το περιμέναμε. Κάπου στο πίσω μέρος του μυαλού, υπήρχε μια υποψία, αφού το Νόμπελ ειρήνης έχει δοθεί μεταξύ άλλων στον Κίσινγκερ, και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αλλά, το Νόμπελ λογοτεχνίας μέχρι και το 2015 δινόταν σε ποιητές, που είχαν έργο, που είχαν εκδόσει ορισμένα βιβλία, άσχετα αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε με το κατά πόσον άξιζαν μια τέτοια επιβράβευση.
Όμως, αυτό, που μας ενδιαφέρει εδώ, δεν είναι τόσο, η βράβευση του Μπομπ Ντίλαν, όσο να ψάξουμε και να βρούμε το σκεπτικό της Σουηδικής Ακαδημίας, που τον βράβευσε με το Νόμπελ λογοτεχνίας.
Αν δεχτούμε πως η Σουηδική Ακαδημία κρίνει την λογοτεχνικότητα των συγγραφέων, που βραβεύει, τότε θα πρέπει να δεχτούμε ότι οι κριτές στάθηκαν στους στίχους του και όχι στην όποια συνθετική του δεινότητα. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, κάποιους στίχους:
Στο τραγούδι “Like a rolling stone”, που ο τίτλος μεταφράζεται «Σαν νομάς», ο Μπομπ Ντίλαν περιγράφει με επιχειρήματα πόσο απαραίτητος είναι ο συμβιβασμός για το γυναικείο φύλο και κατακρίνει την ασυμβίβαστη γυναίκα συγκρίνοντάς την με τον καθώς πρέπει κόσμο με τις πριγκίπισσες και τους ωραίους ανθρώπους που πίνουν: “Princess on the steeple and all the pretty people They’re all drinkin’”, που σε μια ελεύθερη μετάφραση σημαίνει ότι οι πριγκίπισσες και οι ωραίοι άνθρωποι πίνουν και περνάνε καλά. Άρα, οι ασυμβίβαστοι θα είναι πάντα δυστυχισμένοι.
Στο τραγούδι “It’s all over now baby blue”, ο Μπομπ Ντίλαν προσπαθεί να δημιουργήσει τύψεις στην κοπέλα, που τον άφησε και να την κάνει να αισθανθεί φόβο: “This sky, too, is folding under you”, που σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει «Ο ουρανός βαραίνει από πάνω σου» και πιο κάτω: “The carpet, too, is moving under you”, δηλαδή: «Το χαλί τραβιέται κάτω από τα πόδια σου».
Στο τραγούδι “All along the watchtower”, που μας είναι γνωστό ως «Ο παλιάτσος και ο ληστής», ο Μπομπ Ντύλαν γράφει: “No reason to get excited”, που σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει: «Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας». Δηλαδή, ένα στυλ του: Όλα θα πάνε καλά. Μην ξεσηκώνεσαι.
Αλλά και σε κάποια τραγούδια διαμαρτυρίας του Μπομπ Ντίλαν, που άρεσαν σε πολλούς, όπως, το “Wicked messenger” και το “All along the watchtower”, που αναφέραμε και πιο πάνω, τα λόγια των στίχων θα μπορούσαν να ακουστούν και από συντηρητικές φωνές, που διαμαρτύρονται γενικά: “Businessmen, they drink my wine”, που σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει «Επιχειρηματίες πίνουν το κρασί μου». Δηλαδή, η διαμαρτυρία του Μπομπ Ντίλαν είναι ελεγχόμενη και όταν η τέχνη είναι ελεγχόμενη τα αφεντικά της διανόησης, δεν έχουν κανένα πρόβλημα να τη βραβεύσουν. Συνειρμικά, θυμηθήκαμε την αρχή ενός τραγουδιού του Αντώνη Βαρδή σε στίχους Πάνου Φαλάρα: «Με νικοτίνη δυνατή και τον Μπομπ Ντίλαν / και τους ρεμπέτες στα παλιά γραμμόφωνα / τα όνειρά μου στην πρωτεύουσα με στείλαν / για να μιλάω πάντα χαμηλόφωνα». Οι στίχοι υποστηρίζουν τον Μπομπ Ντίλαν, όμως, το σωστό είναι το ακριβώς αντίθετο. Ο Μπομπ Ντίλαν είναι χαμηλόφωνος και τις χαμηλές φωνές δεν τις φοβήθηκε καμιά εξουσία.
Για αυτούς τους λόγους, λοιπόν, η Σουηδική Ακαδημία, έδωσε το Νόμπελ λογοτεχνίας σε έναν συνθέτη και στιχουργό, που δεν διαθέτει λογοτεχνικό έργο. Ο Θωμάς Ακινάτης είχε γράψει: «Να φυλάγεσαι από τον άνθρωπο του ενός βιβλίου». Το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας για το 2016 δόθηκε σε άνθρωπο του κανενός βιβλίου.
Αδύνατο να δω οτιδήποτε
Σ’ αυτό το σκοτάδι — μα ξέρω πως τούτο είμαι ’γώ, ο Ρέξροθ,
Βαθαίνοντας μέσα στη νύχτα σ’ έναν παγερό πλανήτη.
Είναι ζεστά και πολυάσχολα σ’ αυτό το φυτικό
Σκοτάδι που αόρατα ελάφια μασούν ήσυχα.
Ο ουρανός είναι ζεστός και βαρύς, ακόμα και τα δέντρα
Πάνω από το κεφάλι μου δεν ξεχωρίζουν,
Μα ξέρω πως είναι κουκουναριές που τα κουκουνάρια τους
Παραμένουν κλειστά πάνω στα κλαδιά, ώσπου ν’ ανοίξουν
Τελικά και να ξανασπείρουν το καμένο δάσος.
Και περιμένω μόνος στα βουνά,
Στα δάση, στο σκοτάδι, κι ο κόσμος
Πέφτει γοργά στη μετρημένη του έλλειψη.
IV
Είμαι ξαπλωμένος σε ένα άγνωστο
Κρεβάτι σε ένα παράξενο σπίτι και το πρωί
Πιο αμείλικτα από κάθε μεσονύχτι
Ξεχύνει από το παράθυρο τη λάμψη του —
Κλαδιά κερασιάς με μαραμένα άνθη,
Και πίσω τους τα χρυσά αρχοντικά
Του σφενταμιού στολίδια,
Και πίσω από αυτά ο αγνός απέραντος ουρανός
Του Απρίλη, κι ένα λευκό αμυδρό σύννεφο,
Και μέσα και πίσω από όλα
Η αναπόφευκτη κενή
Της μοναξιάς απόσταση.
*Από το βιβλίο “Κέννεθ Ρέξροθ ποιήματα”, εκδόσεις Ηριδανός, Αθήνα 2014, σε μετάφραση και επιμέλεια Γιάννη Λειβαδά.
Ο Σίμα*
σπέρνει μια πέτρα
στον αέρα
Η πέτρα ανεβαίνει
Μέσα
υπάρχει ένας γέροντας που κοιμάται
Αν ανοίξει τα μάτια
η πέτρα σκάει
μύλος από φτερά και ράμφη
πάνω σε μια γυναίκα
που κυλάει
ανάμεσα στις γενιάδες του φθινόπωρου
Η πέτρα κατεβαίνει
φλέγεται
στην πλατεία του ματιού
ανθίζει
στην παλάμη του χεριού
μιλάει
μετέωρη
aνάμεσα στα στήθη σου
διάλεκτοι του νερού
Η πέτρα ωριμάζει
Από μέσα
τραγουδούν σπόροι
Είναι εφτά
Εφτά αδελφές
Εφτά οχιές
Εφτά στάλες νεφρίτη
Εφτά λόγοι
αποκοιμισμένοι
σέ γυάλινο κλινάρι
Εφτά φλέβες νερού
στο κέντρο
της πέτρας
που ανοίχτηκε απ’ το βλέμμα
Σίμα: Ζωγράφος τσέχικης καταγωγής.
***
Η ΕΠΙΟΥΣΙΑ ΦΩΤΙΑ
Στον Juan Garcia Ponce
Σαν τον αέρα
κάνει και ξεκάνει
πάνω στις σελίδες της γεωλογίας,
πάνω στις γήινες τράπεζες
τα αθέατα χτίσματά του:
ο άνθρωπος.
Η διαλεκτός του μόλις κι είναι ένας σπόρος,
μα κοφτερός,
στην παλάμη του διαστήματος
Συλλαβές είναι πυρακτώσεις
Είναι και φυτά:
οι ρίζες τους
συντρίβουν τη σιωπή,
τa κλαδιά τους
κατασκευάζουν τα σπίτια των ήχων.
Συλλαβές:
δένονται και λύνονται,
παίζουν
με τις ομοιότητες και τις ανομοιότητες.
Συλλαβές:
ωριμάζουν στα μέτωπα
ανθίζουν στα στόματα.
Οι ρίζες τους
πίνουν νύχτα τρώνε φως.
Διάλεκτοι:
δέντρα πυρακτωμένα
με βροχής φυλλώματα.
Βλάστηση κεραυνών
γεωμετρίες της ηχού:
πάνω στο φύλλο του χαρτιού
το ποίημα γίνεται
καθώς η μέρα
πάνω στην παλάμη του διαστήματος.
*Από το βιβλίο “Οκτάβιο Πας – Ποιήματα”, εκδόσεις Ηριδανός, Αθήνα 1986, σε μετάφραση Μάγιας Μαρίας Ρούσσου.
Κάρφωσε το καρφί στον τοίχο. Δεν είχε
τι να κρεμάσει. Το κοιτούσε καθισμένος
άντικρυ στην παλιά καρέκλα. Δεν μπορούσε
τίποτα να σκεφτεί, να θυμηθεί. Σηκώθηκε,
σκέπασε το καρφί με το μαντίλι του. Κι άξαφνα
είδε το χέρι του μελανιασμένο, βαμμένο
απ’ το φεγγάρι που στεκόταν στο παράθυρο. Ο φονιάς
είχε πλαγιάσει στο κρεββάτι του. Τα πόδια του,
γυμνά, ισχυρά, μ’ άψογα νύχια, μ’ έναν κάλο
στο μικρό δάχτυλο, ξεπρόβαιναν απ’ την κουβέρτα
κι οι τρίχες καμπύλωναν ερωτικά. Έτσι πάντα
τ’ αγάλματα κοιμούνται με τα μάτια ανοιχτά
κι ούτε είναι να φοβάσαι όποιο όνειρο, όποιο λόγο—
τον πιστό μάρτυρα που σου χρειάζονταν τον έχεις,
τον ακριβόλογο κ’ εχέμυθο, γιατί, το ξέρεις,
τ’ αγάλματα δεν προδίνουν ποτέ, μονάχα αποκαλύπτουν.
Nightly Event
He hammered the nail on the wall. He didn’t
have anything to hang. He stared at it sitting
on the old chair opposite it. He couldn’t think or remember…
Κοιμάσαι χωρίς βάρος στην παλάμη μου, το περίστροφο
που έμπασα λαθραία από έντεκα σύνορα
κρυμμένο στο αδιάβροχό μου, κρυμμένο από τη γυναίκα μου,
τα παιδιά μου, τον εαυτό μου. Αλλά τώρα είμαστε
μόνοι με το ραδιόφωνο και τις κραυγές του
στη βίλα διακοπών στην ακτή,
έτσι σ’ αυτό το παρεκκλήσι των κοινοτοπιών
σου δίνω το χέρι μου, σου δίνω τη ζωή μου.
Έξι μικρές σφαίρες τουφεκιού των 22
χρυσοστολισμένοι σαν φύλακες άγγελοι,
τα λιγδιάρικα σκυθρωπά πρόσωπά τους, είναι πάνω στο τραπέζι
δίπλα σ’ ένα φύλλο απλού χαρτιού γραφομηχανής.
Στο σπίτι στην Καλιφόρνια το τουφέκι μου,
κλεισμένο και τυλιγμένο τώρα σε ένα σχισμένο σεντόνι,
θα σημαίνει τίποτα, το τελικό άνοιγμα
του εγκεφάλου του κουνελιού, η απελευθέρωση των κλισέ,
η απελευθέρωση των αερίων, ο πόνος των ζώων,
ή το σχίσιμο του γυαλιού. Τίποτα απολύτως.
Εδώ στα μουδιασμένα μου δάχτυλα, ένα προς ένα,
τα παίρνω και τα δίνω στους σταθμούς τους.
Πρώτα, μικρέ μου Αμερικανέ, φέρνεις
αναφορές για ό,τι άφησα πίσω,
και εσύ, η ελπίδα της μέσης ηλικίας, παίζεις
το παιχνίδι με τον ύπνο όταν ο ύπνος είναι το παν.
Και εσύ, ηλίθιε, είσαι μια μαύρη τρύπα στον αέρα
και τίποτα περισσότερο. Αρνούμαι να εξηγήσω.
Και εσύ, όλα τα ονόματα των οποίων είναι απλώς Ισπανία,
και κάθε καθαρή πράξη εγώ δεν τολμώ.
Αυτό και μόνο δεν έχει όνομα και κανένα έθνος
και είναι μαζί μου από την αρχή. Και εσύ,
τελικά, έχεις ένα όνομα που δεν θα το ονομάσω, ένα πρόσωπο
δεν μπορώ να αντικρίσω, θα μπορούσες να είσαι μουσική, θα
μπορούσες να είσαι η μουσική του χιονιού στο ζεστό κάμπο
του Μίτσιγκαν, θα μπορούσες να είσαι η φωνή μου
καλώντας με επιτέλους, τηλεφωνώντας μου από την Ισπανία,
να μου τηλεφωνείς σπίτι, το σπίτι, το σπίτι, με οποιαδήποτε τίμημα.
*Το ποίημα περιλαμβάνεται στην Ανθολογία με τον τίτλο “Visions of poesy – An Anthology of 20th Century Anarchist Poetry” (με την επιμέλεια των Clifford Harper, Dennis Gould and Jeff Cloves) και εκδόθηκε από την Freedom Press, στο Λονδίνο το 1994. Μετάφραση: Δημήτρης Τρωαδίτης.
Στο δέρμα που ακουμπάω τον κύκλο της βροχής,
To Koskino 