Ετούτες τις λαχτάρες του Μαγιού πώς να τις σβήσω;
Ετούτα τα κλάματα ενός αιθέριου σούρουπου πώς να στερέψουνε;
Θρηνώ όλες τις χαίτες των κοριτσιών που ‘ναι ριγμένες
επάνω στα μαξιλάρια του συμβατικού έρωτα.
Θα τους δώσω μες στην ποδιά μου ένα άσπρο τριαντάφυλλο
κι ένα κόκκινο – ίσως τα δούνε, ίσως τα μυρίσουνε.
Θα τους δώσω μια χρυσόμυγα που βρίσκει ξαφνικά τον ήλιο
τραγουδώντας μες στα μαλλιά μου – ίσως τη δούνε,
ίσως την ακούσουνε.
Θα τους πω: κοιτάτε τους άντρες τους λεβέντες, τους ελεύθερους,
τον άντρα λιοντάρι, τον άντρα καραβιού κατάρτι, τον άντρα έλασμα
και τόξο και φωνή από κορφοβούνι σε κορφοβούνι – τότε ίσως του
δοθούνε, ναι, ίσως ερωτευθούνε.
Αν είχα τη φωνή που ζητάω, μια πολιτεία ολάκερη δε
θα μου ‘φτανε για να την παρασύρω στο ανοιξιάτικό μου διάβα.
Ρωτάω: άνθεξε ποτέ κανένας στα δειλινά που δεν πεθαίνουνε,
και στις ευωδίες που δε χάνουνται αλλά γίνονται σκιές μας,
και στις πέντε μας αισθήσεις όταν λαχανιάζουνε και κράζουν
την καρδιά μας;
Τα μεταξωτά μου μέλη θε ν’ απλώσω πάνω σε μιαν άμμο δροσερή,
το βλέμμα μου θε να χάσω μες στ’ ανεξάντλητο γαλάζιο της
δικής μου θάλασσας, οι αναπνοές μου κι οι παλμοί μου θε να ‘ναι
οι αναπνοές και οι παλμοί του διάχυτού μου έρωτα.
Έρωτα, αγάπη, πόθο, ηδονή,
Έρωτα, Έρωτα.

*Από τη συλλογή “Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης” (με το ψευδώνυμο Μάτση Ανδρέου), έκδ. Ίκαρος, Αθήνα, 1944 (με μια ξυλογραφία τού Διαμαντή Διαμαντόπουλου) Πηγή: Μάτση Χατζηλαζάρου, Ποιήματα 1944-1985, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα, 1989.
Επίσης στα Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα – Μάτση Χατζηλαζάρου και http://matsihatzilazarou.wordpress.com

Πριν από αρκετό καιρό, στο τέλος μιας φιλολογικής εκδήλωσης, από τις μετρημένες στα δάχτυλα τού ενός χεριού που παρακολουθώ κάθε χρόνο –όχι ασφαλώς επειδή πιστεύω πως ο συγγραφέας πρέπει να είναι ένας απομονωμένος άνθρωπος, χωρίς κοινωνικές σχέσεις με τους ομότεχνούς του, ούτε γιατί θέλγομαι με οποιονδήποτε τρόπο από την εφηβική νοοτροπία που συνυπολογίζει στην καλλιτεχνική αξία τη ζωή του συγγραφέα– άκουσα να τίθεται για μιά ακόμη φορά, από το ακροατήριο, το ερώτημα: “ποιά είναι η σχέση της ποίησης και της φιλοσοφίας”;

Οι ακροατές παρόμοιων εκδηλώσεων –πόσο μάλλον εκείνης που ήταν αφιερωμένη στα 100 χρόνια από το θάνατο ενός μεγάλου Ευρωπαίου ποιητή και εραστή της φιλοσοφίας– αρέσκονται στη θέση τέτοιου είδους προβλημάτων, χωρίς να σκεφτούν προφανώς πως ο χρόνος και ο χώρος κάθε άλλο παρά κατάλληλοι είναι για την επίλυση γρίφων που παραμένουν γρίφοι, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες μερικών αιώνων. Από την άλλη πλευρά, οι ομιλητές και αρκετοί αυτοδιορισμένοι βοηθοί τους κάνουν ό,τι μπορούν για να ανταποκριθούν στην πνευματική δίψα του κοινού, σπάνια ξεπερνώντας το επίπεδο μιας μαθητικής απάντησης.

Η σχέση της ποίησης με τη φιλοσοφία μπορεί να είναι εξαιρετικά πολύπλοκη, αλλά και απόλυτα ευκρινής. Εξαρτάται από την τοποθέτηση του παρατηρητή μπροστά στο συνεχές της πνευματικής εργασίας, Και στις δύο περιπτώσεις όμως, μιά ευθεία απάντηση θα ισοδυναμούσε με υποβάθμιση των σχετιζομένων δραστηριοτήτων. Αυτό δεν σημαίνει πως οποιοσδήποτε ασκεί τη φιλοσοφία ή την ποίηση δικαιούται να μη διαθέτει μιά κάποια απάντηση. Ούτε σημαίνει πως η απάντηση αυτή μπορεί να είναι μιά απλή επισήμανση της πολυπλοκότητας του ζητήματος. Κάθε συνετός αναγνώστης υποθέτει πως ένας δημιουργός έχει επίγνωση τού τί κάνει και τί δεν κάνει. Έξαλλου, πάντα θα πρέπει να υπάρχει μιά απάντηση αρκετά σαφής, προκειμένου για ζητήματα που αφορούν σε ανθρώπινες κατασκευές. Η ποίηση και η φιλοσοφία δεν είναι αντικείμενα της ίδιας τάξης με τις μαύρες τρύπες ή τα τόσα είδη αστρικών σωμάτων που ανακαλύπτουμε συνεχώς, είναι πνευματικά μορφώματα των οποίων η φύση βρίσκεται ανάμεσα μας ή μέσα μας.

Continue reading →

Οι πρόγονοί μου
αποκρυπτογραφημένα ονόματα
άγνωστα και οδυνηρά
σε κελιά καιρών καταισχύνης
ταξίδια με φανταστικές άκατους.

Οι πρόγονοί μου καταδύονταν
σε Αλκυονίδες μέρες
με τους δείκτες τους να δονούνται
με μια μοναξιά καταβυθισμένη
σε αμυδρά φώτα
με κιβωτούς αδιόρατες
με μια διέγερση ψιθύρων
κι αποστάγματα αρρώστειας.

Οι πρόγονοί μου αμαξηλάτες
σε παρόδους σκοτεινές
σε ουρανούς χωρίς φώτα
αφήνοντας παραλλαγμένες
ανάσες τα πρωινά πυροβολώντας άστοχα.

Οι πρόγονοί μου
έφυγαν τελεσίδικα
μένοντας νεκροί στις ράγες
εκεί που άλλοι πασχίζουν
να τους σκεπάσουν.

Ι.
Όχι ασφαλώς
η τελευταία λέξη μας
δεν έχει ειπωθεί ακόμα.

ΙΙ.
Δεν είναι «σε λίγο»
τώρα είναι.

ΙΙΙ.
Όλοι
τώρα
εδώ
στο φωτεινό μονοπάτι της ανταρσίας

ΙV.
Εδώ
εν θερμώ
βάλτε φωτιά στο σκίρτημα
στα όργανα
στους δείκτες
βάλτε φωτιά στους οιωνούς.

Μαχαίρι

Το μαχαίρι
‘Οπως αργεί τ’ ατσάλι να γίνει κοφτερό και χρήσιμο
μαχαίρι
έτσι αργούν κι οι λέξεις ν’ ακονιστούν σε λόγο.
Στο μεταξύ
όσο δουλεύεις στον τροχό
πρόσεχε μην παρασυρθείς
μην ξιπαστείς
απ’ τη λαμπρή αλληλουχία των σπινθήρων.
Σκοπός σου εσένα το μαχαίρι.

Φρόντισε

Φρόντισε οι στίχοι σου να σπονδυλωθούν
με τις αρθρώσεις των σκληρών των συγκεκριμένων λέξεων.
Πάσχισε νά’ ναι προεκτάσεις της πραγματικότητας
όπως κάθε δάχτυλο είναι μια προέκταση στο δεξί σου χέρι.
‘Ετσι μονάχα θα μπορέσουν σαν την παλάμη του γιατρού
να συνεφέρουν με χαστούκια
όσους λιποθύμησαν
μπροστά στο άδειο πρόσωπό τους.

Η πληγωμένη άνοιξη τεντώνει τα λουλούδια της
οι βραδινές καμπάνες την κραυγή τους
κι η κάτασπρη κοπέλα μέσα στα γαρίφαλα
συνάζει στάλα-στάλα το αίμα
απ’ όλες τις σημαίες που πονέσανε
από τα κυπαρίσσια που σφάχτηκαν
για να χτιστεί ένα πύργος κατακόκκινος
μ’ ένα ρολόγι και δυο μαύρους δείχτες
κι οι δείχτες σα σταυρώνουν θά ‘ρχεται ένα σύννεφο
κι οι δείχτες σα σταυρώνουν θά ‘ρχεται ένα ξίφος
το σύννεφο θ’ ανάβει τα γαρίφαλα
το ξίφος θα θερίζει το κορμί της

*Από την ομώνυμη συλλογή.

10
Μα τι ’ναι αυτό; Δες! Πετά από πάνω σου.
Αρχίζεις απ’ το δέκα και τελειώνεις με το ένα;
Επτά, έξι, πέντε, τέσσερα, τρία, δύο…
Ξεκινάμε; Εκτόξευση;

9
Στρέφεται πίσω η Βηθλεέμ;
Και το πάθος – γίνεται σκόνη;
Εννιά, οκτώ, εφτά, έξι, τέσσερα, τρία…
Ξεκινάμε; Εκτόξευση;

8
Η αντίστροφη μέτρηση ξεκινά απ’ το δέκα…
Ανάβεις τον αντιστροφομετρητή.
Φόρμαν, Πούσκιν, Βούδας, Ζεν.
Μπήκαμε στην εποχή των πιθήκων;

7
Στάλιν. Πέτρος. Κι αντιστρόφως.
Το ταξίμετρο γράφει.
Μέχρι να εκχριστιανιστεί η Ρωσία
με τη θέλησή της: ένας χρόνος.

6
Κάποιος στο «Σύννεφο με παντελόνια» –
παλαιομοδίτης∙ και μετρά:«Οκτώ, εννιά, δέκα».
Μέτρα σωστά! «Εννιά, οκτώ, εφτά».
Όπως στην εκτόξευση.

5
Μαυσωλεία – οι αρχαίοι Έλληνες ήταν ξύπνιοι.
Ο Νίτσε λέει: «Στον Θεό που πιστεύουμε!»
Ποιος ξεκινά;
Ποιος εκτοξεύεται;

4
Χάθα Γιόγκα. Αναλγητικά.
Δεν υπάρχει αλληλογραφία.
Μόνο «Γκαίτε-Έκκερμαν»
και «Αστάφιεβ-Έιντελμαν».

3
Τρόμος το «Αν» στον ουρανό∙
πετά και προσπερνάει.
Μέτρα αντίστροφα: εννιά, οκτώ, εφτά
έξι, πέντε, τέσσερα. Ξεκινάμε; Εκτόξευση;

2
Συγγνώμη για το ανόητο πνεύμα μας –
εποχή της εικόνας και των βίντεο-κλιπ.
Συγγνώμη για τα παιδιά
των δέκα, εννιά, οκτώ, επτά.

1
Εκτοξεύουμε ό,τι απαγορεύουν∙
όπως τον «Ζιβάγκο»: συναρπαστικό!
Υπάρχουν πολλά ονόματα διαθέσιμα;
Εννιά… Οκτώ… Εφτά… Πέντε… Τέσσερα…

0
Αργά, μες στο χαμό,
στη θύελλα, η ελευθερία προχωράει –
σαν πινακίδα∙ στον δρόμο, δεξιά:
«9», «8», «7» κ.λπ.

1
Γιατί έχουμε Κίττυ, Λέβιν,
Μαρξ, Βούδα-Ζεν, Χριστό;
Μέτρα: εννιά, οκτώ, εφτά…
Τελειώνεις με μηδέν, αρχίζεις απ’ το δέκα…

*Μετάφραση: Μιχάλης Παπαντωνόπουλος. Εφημερίδα “Αυγή”, φ. 14/3/2010.

Του Παν. Δρακόπουλου

Είμαστε πολύ ευνοημένοι που κυκλοφορεί στα ελληνικά μετάφραση του Μπασό. Μιλώ για τη μετάφραση που με σπάνια ευαισθησία κατόρθωσε ο ποιητής και μεταφραστής Γιώργος Μπλάνας (Μόνο τα όνειρά μου συνεχίζουν, εκδόσεις Ερατώ).

Έχοντας έλθει σε επαφή με το έργο του Μπασό εδώ και χρόνια, στα αγγλικά, ξαφνιάστηκα για το εγχείρημα όταν είδα το μικρό βιβλίο σε εκδόσεις Ερατώ. Δεν πίστεψα ότι θα μπορούσε να έχουμε στα ελληνικά μια μετάφραση σημαντική, μια και δεν πίστευα πως η παλιά ιαπωνική ποίηση συγκινεί το κοινό μας. Εξ άλλου, διαβάζοντας τα χάικού των Σεφέρη και Δ. Αντωνίου, είχα δεί ότι οι προσπάθειες έκφρασης των ποιητών μας σε αυτή την ιαπωνική ποίηση, ήταν αίσθημα θαυμασμού μάλλον παρά γόνιμη συνεύρεση. Το αίσθημα της γλώσσας μας δεν νομίζω ότι δένει με την ιαπωνική ποίηση, που εκφράζει ολωσδιόλου άλλους ήχους και χρώματα, άλλες χειρονομίες και τρόπους.

Πήρα το βιβλίο από περιέργεια, και αμέσως μαγεύτηκα. Ο Γιώργος Μπλάνας κατόρθωσε και απέδωσε στη γλώσσα μας χάϊκου του Μπασό, με τρόπο αληθινά αισθητικό. Καί πιστεύω ότι η μετάφρασή του έχει πολύ μεγαλύτερη αισθαντικότητα από τις αγγλικές που έχω υπ όψιν μου.

Δείτε ένα πρώτο δείγμα: μεταφρασμένο από τον Robert Haas:

Ill on a journey;
my dreams wander
over a whithered moor.

O R.H.Blyth μεταφράζει το ίδιο κομμάτι:

Fallen sick on a journey,
In dreams I run wildly
Over a withered moor.

Ο Γιώργος Μπλάνας μεταφράζει:
Αρρώστησα.
Μόνο τα όνειρά μου
συνεχίζουν το ταξίδι
σ΄αυτή την ερημιά.

Να διαβάσουμε ένα άλλο. Μετάφραση R.H.Blyth:
Yes, spring has come
This morning a nameless hill
Is shrouded in mist.

Μετάφραση Lucien Stryck:
Spring – through
morning mist
what mountains there?

Μετάφραση Peter Beilenson:
Spring morning marvel
lovely nameless little hill
on a sea of mist

Το ίδιο, σε μετάφραση Geoffrey Bownas και Anthony Thwaite:
Spring:
A hill without a name
Veiled in morning mist.

Και σε μετάφραση Γιώργου Μπλάνα:
Ήρθε η Άνοιξη.
Πρωί πρωί, η ομίχλη
σαβανώνει έναν ανώνυμο λόφο.

Θα μπορούσα να συνεχίσω με δείγματα, αλλά φοβάμαι ότι θα ήταν κουραστικό πιά, και δεν θέλω άλλωστε να κάνω ακαδημαϊκή εργασία. Το μόνο που θέλω είναι να εκφράσω τη χαρά μου, γιατί ένας ποιητής μας κατόρθωσε να υποτάξει το αίσθημα που θέλει να μεταδώσει ο ποιητής των χάικού, στη γλώσσα μας. Μόνο αυτό να πω ακόμη: ο επισκέπτης της ποίησης κέρδισε ένα δρόμο με τη μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα.

*Το κείμενο και η εικόνα της ανάρτησης αναδημοσιεύονται από το http://www.epopteia.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=125:2011-05-11-14-55-52&catid=3:2011-03-28-01-35-34&Itemid=11

Πώς θα τερματίσεις τη μοναξιά
όταν διασπάται η λαλιά σου
όταν γυρεύεις καταφύγιο στην έρημο
και κάθε άνθος σου επιτίθεται
αιμόφυρτο με λόγχες και ακόντια
σε πελάγη αρμύρας και λάβας;

Πώς θα τερματίσεις το κατακρήμνισμά σου
όταν οι λίμνες στερεύουν
και τα καινούργια ρούχα
γίνονται θηλιές έξω απ’ το χρόνο
νωχελικά χάδια αποκαμωμένα;

Της Έρμας Βασιλείου

Ο Γιώργος Γιαννόπουλος είναι ποιητής μιας σύντομης, λεπτής, ευγενικής και δυνατής καθόδου στην ψυχή του αναγνώστη του λόγου του. Είναι τα λόγια του κρυμμένα, αλλά εύστοχα και εκκωφαντικά διαπερνούν την ύλη και το αιωνόβιο σώμα της ψυχής, μέσα από το μικρό σε μέγεθος βιβλίο του Το Θέρος των βροτών. Και φυλαγμένα εκεί, με τα λίγα, ελάχιστα κομμάτια που αφήνει να μεταφέρουν το φαινομενικά ακατέργαστο σε εξαιρετικά επεξεργασμένο, μας παραδίδουν την ποιητική του τέχνη!

Το Θέρος των βροτών του Γιώργου Γιαννόπουλου φωνάζει και εκ της σύνθεσής του για την κριτική κατανόηση που του αρμόζει. Πρώτον για το λακωνικό του περιεχόμενο, και δεύτερον για το δύσκολο σέττινγκ μέσα στο οποίο και εικονικά εκτίθεται η φωνή του ποιητή. Το βιβλίο φιλοξενεί στις σελίδες του τα συνοδευτικά, ομιλητικά σχέδια του Κυριάκου Λαζαρίδη. Η παρουσία τους προκαλεί διπλό δέος αλλά και διπλό κάματο στο μελετητή. Μια ύλη λογοτεχνική που υποστηρίζεται και από την εικαστική τέχνη απεικονίζει μέσα από τα μάτια ενός δεύτερου δημιουργού την ερμηνεία των γραπτών εκφωνήσεων του ποιητή! Αυτό το πάντρεμα των εναλλακτικών σελίδων είτε θα χρησιμοποιηθεί για μια βαθύτερη, πιο απαιτητική μελέτη από κριτικούς και της εικαστικής τέχνης είτε θα απαιτήσει μια ευκρινέστερη, του λογοτεχνικού μόνο μέρους, κριτική.

Κι ενόσω η ερμηνεία της τέχνης του λόγου μου το επιτρέπει, η παρούσα κριτική έρχεται να συνδεθεί με τα υπόλοιπα σαν μια τρίτη, εκτός σέττινγκ υπόσταση του βιβλίου, που θα μελετήσει μόνο το ένα σκέλος των δημιουργιών που περιέχονται σ’ αυτό: τον έντεχνο λόγο, και στην παρούσα περίπτωση την ποίηση του Γιώργου Γιαννόπουλου.

Continue reading →