ΤΟΥ ΘΕΟΧΑΡΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

Το πρώτο πόνημα ενός νέου ποιητή είναι η πρώτη του προσπάθεια προσέγγισης των αναγνωστών. Αυτή η πρώτη προσπάθεια είναι και ένα πρώτο μέτρο για το κατά πόσο ο νέος ποιητής μπορεί να ταρακουνήσει τον αναγνώστη.

Έχουμε, λοιπόν, την ευκαιρία να κρατάμε στα χέρια μας την πρώτη ποιητική συλλογή της Χάριτος Κοντού: «Οι κερασιές το χειμώνα είναι μια κόκκινη επανάσταση».

Ας σταθούμε λίγο στον τίτλο. Όπως είναι γνωστό, οι κερασιές ανθίζουν την άνοιξη. Άρα το να συναντήσει κανείς ανθισμένες κερασιές το χειμώνα, είναι μια επανάσταση, μια αλλαγή στην τάξη της φύσης, που αλληγορικά μπορεί να σταθεί ως μια αλλαγή στην τάξη των πραγμάτων, μια αλλαγή στην τάξη της κοινωνίας, που παύει να είναι πια, όπως την ξέραμε πριν. Υπάρχει μια πολύτιμη λεπτομέρεια στον τίτλο. Οι κερασιές είναι κόκκινες. Άρα η επανάσταση είναι κόκκινη. Άρα με την αναγωγή της αλληγορίας η επανάσταση είναι κόκκινη από το αίμα όσων θυσιάστηκαν γι’ αυτή.

Θα μπορούσε κανείς, διαβάζοντας τον τίτλο να υποψιαστεί μια ποιητική συλλογή με ποίηση κραυγαλέα και εμβατηριακή. Όμως, η Χάρις Κοντού καταφέρνει να μας ξαφνιάσει, παρουσιάζοντάς μας μια ποίηση σουρεαλιστική με αρκετά στοιχεία συμβολισμού και υπαρξιακών αναζητήσεων και είναι αρετή για μια ποιητική συλλογή να τα καταφέρνει να μιλήσει στην καρδιά του αναγνώστη χωρίς να γίνεται κραυγαλέα. Η Χάρις Κοντού αναπτύσσει όλη τη φαντασία της, φτιάχνοντας ποιήματα με πηγαίο εσωτερικό ρυθμό και εικόνες, που μόνο ένας εμπνευσμένος νους μπορεί να ανακαλύψει.

Είναι στιγμές, που η ποίηση της Χάριτος Κοντού γίνεται σαρκαστική χρησιμοποιώντας την τραγική ειρωνεία ακόμα και ενάντια στον εαυτό της: «ένας περαστικός με παχιά δάχτυλα μου / έριξε μια ματιά. Απορώ γιατί δε ζήτησε αντάλλαγμα.» και αλλού: «Μου έβαλαν ορό να γεμίσω με αυταπάτη».

Από τη συγκεκριμένη ποιητική συλλογή ξεχωρίσαμε ιδιαίτερα το ποίημα: «Κυματοφιλία», όπου ένας γλάρος ερωτεύεται ένα κύμα και όταν συνειδητοποιεί την ματαιότητα ενός τέτοιου έρωτα αυτοκτονεί και το ποίημα «Εκκωφαντικές αισθήσεις», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα άλλα ποιήματα είναι λιγότερο άξια.

Θα θέλαμε να τονίσουμε ότι τα ποιήματα της Χάριτος Κοντού είναι γραμμένα σαν πεζό κείμενο, δηλαδή, ο στίχος τελειώνει εκεί, που τελειώνει η γραμμή, χωρίς, όμως, να χάνουν, ούτε στιγμή τον εσωτερικό τους ρυθμό. Επίσης, αρκετές φορές παρατηρείται η έλλειψη σημείων στίξης, κάτι, που γενικά συνηθίζεται στη σύγχρονη ποίηση.

Κλείνοντας θα θέλαμε να συγχαρούμε την ποιήτρια για την πρώτη της αυτή εκδοτική απόπειρα και να περιμένουμε τις νέες δημιουργίες της.

Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα
που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Οχι
να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τόχει
έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα

πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.
Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Αν ρωτιούνταν πάλι,
όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει
εκείνο το όχι — το σωστό — εις όλην την ζωή του.

(1901)

Che fece …. il gran rifiuto

To certain people there comes a day
when they must say the great Yes or the great No.
He who has the Yes ready within him
immediately reveals himself, and saying it he follows

his honor and his own conviction.
He who refuses does not repent. Should he be asked again,
he would say no again. And yet that no –
the right no – crushes him for the rest of his life.

Constantine P. Cavafy (1901)

ΤΗΣ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗΣ ΜΑΝΤΑ-ΛΑΖΑΡΟΥ*

Άρα είχε δίκαιο ο Μπωντλαίρ, είναι ο κρυπτογραφικός τίτλος της ποιητικής συλλογής του Κωνσταντίνου Κοκολογιάννη που μας προλαμβάνει συμπερασματικά και μας προκαλεί να κάνουμε ανάστροφη πορεία αποκρυπτογράφησης μέσα από τους στίχους του.

Ο τίτλος είναι προκλητικός για συζήτηση. Είχε δίκαιο ο Μπωντλαίρ ως προς τον τόνο της απόλυτης χωρίς όρους αλήθειας; Στην άποψη του ό, τι το φυσικό είναι και αποτρόπαιο; Στη ροπή του να σκανδαλίσει και να προκαλέσει, πότε με τη ζωή πότε με τα έργα του, ή μήπως για την αμφίθυμη στάση του απέναντι στη γυναίκα; Είναι μόνο μερικά ζητήματα από όσα θα μπορούσε κανείς να υποθέσει. Ποια σχέση μπορεί να έχουν όλα αυτά με τα ποιήματα του Κωνσταντίνου Κοκολογιάννη;

Αποφεύγω να μιλήσω περισσότερο για τον τίτλο του έργου και τον Μπωντλαίρ για δύο λόγους. Πρώτα γιατί η γοητεία της ποίησης του Μπωντλαίρ και το προσωπικό ενδιαφέρον μου γι αυτήν μπορεί να με παρασύρει απομακρύνοντας μας από το αποψινό μας θέμα και δεύτερο γιατί αν και λατρεύω την ποίηση του Μπωντλαίρ και με γοητεύει και ο ίδιος ο Μπωντλαίρ ως ύπαρξη, δεν του βρίσκω σε όλα δίκαιο. Το θέμα μας είναι όμως το έργο του Κωνσταντίνου Κοκολογιάννη και σε αυτό επανέρχομαι.

Continue reading →

΄Ενας-ένας οι Ποιητές βρυκολακιάζουν.

Όταν πλησίαζε φιλικά η ασχήμια τότε αγαπούσες τα φτερά του
πάρε με, φώναζες, στα ορεινά κρύα νερά στους άγνωστους Γαλαξίες•
ό,τι δεν πρόλαβε να τελειώσει χίλιες σταγόνες στο βουνό χίλιες
πηγές, το ξωτικό γαλάζιο πουλί μια στιγμούλα, λάμψεις και αστραπές
της θυμωμένης μπόρας, μαχαίρια λάμπουν, τα μαστίγια στον αέρα•
όμως τίποτε δεν εμπόδιζε, παραδείγματος χάριν, στην άκρια της λίμνης
τον βρεγμένον όσιο Ναούμ, να συμφιλιώνει ζεύοντας την άρκτο
με τον αμνό, τους φιλόσαρκους αετούς με τα περιστέρια. μόνο η καρα¬-
κάξα στίς κορφές των θάμνων χλεύαζε τον κόσμο τάχα τραγουδώντας
αλλά τώρα, πες μου να χαρείς, ποιος έμεινε όρθιος και πιστεύει;
Σήμερα ξάφνου νεκραναστημένα κυπαρίσσια σήμερα λάμπει ουρανός
(μαζί με τους αρουραίους)• κι αν ξυπνήσεις κάποιαν αυγή μαρμα-
ρωμένος γνώριζες όλα τα βάσανα του τέλους, τάξερες. Όσα ντέρτια
έχουν τα πουλιά τα λένε πρωΐ – μετά όνειρα και συγκοπή• μοναδικοί
θαμώνες της σιωπής σου οι χλωμές ανταύγειες οι παραπονεμένες.
Λοιπόν, μια φορά κι έναν καιρό, στον ύπνο οι μάγισσες ξυπνούσαν
τα καημένα να ξαγρυπνήσουν τον έρωτα και τους νεκρούς. Άραγε
τόθελαν; Α, πόσον ωραίο το φεγγαράκι πού αρμενίζει σιωπηλά, τα
χελιδόνια τιτιβίζοντας στον αέρα! Αν τύχει και δεις στον δρόμο
άλογο δίχως αναβάτη, αύριο–μεθαύριο, πέρασε κι εσύ να πληρωθείς…

*Από την ποιητική συλλογή “Χαιρετισμοί”, εκδ. Ύψιλον /Βιβλία, 1995.
**Ο Μάρκος Μέσκος σε εκδήλωση στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσαλονίκης, 30 Μάη 2009 http://www.youtube.com/watch?v=fnYoc825rpo

σιωπή εγώ ενώνομαι στη σιωπή
εγώ έχω ενωθεί στη σιωπή
και αφήνω να με κάνουν
αφήνω να με πίνουν
αφήνω να με λένε

μαχαιρωμένη απ’ αυτό που λείπει
από την άτιμη αναμονή
θα ξαναγεννηθώ στα τρομερά παιχνίδια
και θα τα θυμάμαι όλα

οι ναυαγοί πίσω από τη σκιά
αγκάλιασαν αυτή που αυτοκτόνησε
με τη σιωπή του αίματός της

η νύχτα ήπιε κρασί
και χόρεψε γυμνή ανάμεσα στα κόκαλα της ομίχλης
ζώο ριγμένο στο πιο μακρινό χνάρι του
η κοπέλα γυμνή καθισμένη μέσα στη λησμονιά
ενώ το ανοιγμένο κεφάλι της πλανιέται κλαίγοντας
ψάχνοντας να βρει ένα πιο αγνό σώμα

ύστερα όταν πεθάνουν
εγώ θα χορέψω
χαμένη στο φως του κρασιού
κι ο εραστής του μεσονυκτίου

που είναι
πίσω από τα μάτια μου
κι από τα μάτια σου
τώρα που είναι νύχτα
στο αίμα
και δεν μπορούμε να δούμε
τον κρύο κόσμο μεγάλο

δεν έχει σημασία αν όταν φωνάξει η αγάπη
εγώ είμαι νεκρή
θα έρθω
πάντα θα έρχομαι
αν κάποτε
μου φωνάξει η αγάπη

ταξιδεύτρα της καρδιάς μαύρου πουλιού
είναι δική σου η μοναξιά τα μεσάνυχτα
δικά σου τα γνωστικά ζώα που πληθαίνουν τον ύπνο σου
περιμένοντας τον πανάρχαιο λόγο
δική σου είν’ η αγάπη κι ο ήχος του ραγισμένου ανέμου

*Μετάφραση: Ρήγας Καππάτος

Παράξενο τώρα να σε σκέφτομαι, φευγάτη δίχως
κορσέδες και μάτια, καθώς κατεβαίνω στο λιόλουστο
πεζοδρόμιο Του Γκρήνουιτς Βίλλατζ,
κάτω στο Μανχάτταν, ξάστερο χειμωνιάτικο
μεσημέρι, κι ήμουν στο πόδι όλη νύχτα,
μιλώντας, μιλώντας, διαβάζοντας το κάντις δυνατά,
ακούγοντας τον Ραίυ Τσάρλς να ουρλιάζει τα τυφλά
του μπλουζ στο φωνόγραφο
ο ρυθμός ο ρυθμός- κι η θύμησή σου στο μυαλό μου
μετά από τρία χρόνια- Και διάβασα τις τελευταίες
θριαμβευτικές στροφές του Αδωνάϊ – κι έκλαψα,
νιώθοντας πόσο τα βάσανά μας –
Και πόσο ο θάνατος είναι το βάλσαμο όσων
τραγουδούν και ονειρεύονται, θυμούνται,
προφητεύουν, όπως στον Ύμνο των Εβραίων, ή στο
βουδιστικό Βιβλίο των αποκρίσεων – και τ’ όραμά
μου ενός φύλλου μαραμένου – την αυγή –
Πίσω τη ζωή κοιτάζοντας σαν όνειρο, τα χρόνια τα
δικά Σου – και τα δικά μου, που τρέχουν για την
αποκάλυψη,…

*Μετάφραση: Άρης Μπερλής

15

Σκοτεινοί τόποι οι δικοί μας
με πινελιές αυτοσαρκασμού
αίσθηση ασυνέχειας χειροπιαστή
λόγια που φτεροκοπούν
σωσίβιο στη γλώσσα
άλματα σε σταθερές εμμονές
πλάνητα βίο διάγοντας

τα μακρινά ταξίδια των ονείρων
μοιάζουν με υλικά παραμυθιών
η ρήξη με τους θεσμούς
η ελευθέρωση απ’ τους μύθους
σαν την αράχνη με ιστό
στην εντέλεια πλεγμένο
με συμμετρία να λοξοδρομεί
στις ατέλειες του κόσμου
σαν τέσσερεις διαστάσεις
να στροβιλίζονται
στο άπειρο του χάους
στις αδιόρατες δυνάμεις
που συνθέτουν μεστές ιστορίες
παρηγορώντας κι αγκαλιάζοντας

ήρωες οι ψυχές
των μαγικών πλασμάτων
με σκιρτήματα πλανεύουν τις αισθήσεις
ελευθερώνουν αιχμαλωτίζοντας
πάθη σε καταιγίδες
μοιάζουν με ύμνους
αφηγήσεις άξονες ιστοριών
περνάνε και πληθαίνουν
από γενιά σε γενιά
όπως οι θητείες στο αέναο…

ΤΕΛΟΣ

*Για να κατεβάσετε ολόκληρη τη συλλογή “Η Μοναξιά του Χρόνου” σε αρχείο pdf πηγαίνετε στην ιστοσελίδα Αποστακτήριο στη διεύθυνση http://apostaktirio.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=1424:l-r-&catid=57:e-books&Itemid=66

Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

Το λογοτεχνικό βεληνεκές της «μεταμόρφωσης» του Κάφκα κρίνεται δεδομένο. Ο Κάφκα κατατάσσεται στους κορυφαίους λογοτέχνες του 20ου αιώνα και η «Μεταμόρφωση», μαζί με τη «Δίκη» αποτελούν όχι μόνο τα πιο γνωστά, αλλά και τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα της καφκικής σκέψης. Η υπόθεση του έργου συγκεκριμενοποιείται από την αρχή. Ο Γκρέγκορ Σάμσα ξυπνά ένα τυχαίο πρωί και διαπιστώνει ότι είναι κατσαρίδα (αν και οι πιο σύγχρονες μεταφράσεις τον θέλουν σκαθάρι). Εγκλωβισμένος στο νέο του σώμα προβαίνει στη λογική σκέψη: «Τι μου συνέβη;» κι αμέσως μετά: «πώς θα μπορούσα να κοιμηθώ ακόμα λίγο και να ξεχάσω αυτές τις τρέλες;» Προσπαθεί να γυρίσει πλευρό, αλλά κάτι τέτοιο κρίνεται αδύνατο καθώς είναι αναποδογυρισμένος με τα μικρά του ποδαράκια να σαλεύουν στον αέρα. Ισορροπώντας στο μεταίχμιο του συνειδητού και του ασυνείδητου, του ύπνου και του ξύπνιου, ο Γκρέγκορ προβαίνει στις σκέψεις: «Αχ, θεέ μου, πόσο επίπονο επάγγελμα διάλεξα! Μέρα νύχτα ταξιδεύω. Κι όλη αυτή η επαγγελματική ένταση είναι πολύ μεγαλύτερη από κείνη που θα είχα σ’ ένα δικό μου μαγαζί…..Δεν πάνε όλα στο διάβολο!» και λίγο αργότερα όταν πια βλέπει το ξυπνητήρι συνειδητοποιώντας ότι η ώρα είναι εξήμιση και ότι έχει αργήσει ανεπανόρθωτα στη δουλειά το μόνο που σκέφτεται είναι η οργή του αφεντικού και το αν μπορεί να προλάβει το τρένο των εφτά. Το αφεντικό δεν θα έδειχνε καμία κατανόηση «θα ερχόταν με το γιατρό του ταμείου, θα τον κατηγορούσε στους γονείς του για τεμπελιά κι έπειτα με τη βοήθεια του γιατρού θα υποστήριζε πως γενικά όλοι οι άνθρωποι είναι υγιείς, αλλά δεν θέλουν να δουλεύουν».

Με δυο λόγια βρισκόμαστε μπροστά στο εξωφρενικό που αποτελεί μοναδική πραγματικότητα. Μπροστά στην αδιαπέραστη υπερβολή που δεν εξαντλείται στο παράλογο της μεταμόρφωσης, αλλά εξελίσσεται σ’ ένα παραληρηματικό κυκεώνα ανορθολογισμού ισοπεδώνοντας τα πάντα. Ο Γκρέγκορ δεν έχει να πει απολύτως τίποτε για την ουσία της τραγωδίας που είναι η καθαυτή μεταμόρφωσή του σε κατσαρίδα. Το ανήμπορο της κατάστασής του, σε προσωπικό επίπεδο, τον αφήνει τελείως αδιάφορο μπροστά στην ανημποριά των κοινωνικών του υποχρεώσεων που φυσικά κορυφώνονται στο θέμα της εργασίας.

Continue reading →

— Τι περιμένουμε στην αγορά συναθροισμένοι;

Είναι οι βάρβαροι να φθάσουν σήμερα.

— Γιατί μέσα στην Σύγκλητο μια τέτοια απραξία;
Τι κάθοντ’ οι Συγκλητικοί και δεν νομοθετούνε;

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.
Τι νόμους πια θα κάμουν οι Συγκλητικοί;
Οι βάρβαροι σαν έλθουν θα νομοθετήσουν.

—Γιατί ο αυτοκράτωρ μας τόσο πρωί σηκώθη,
και κάθεται στης πόλεως την πιο μεγάλη πύλη
στον θρόνο επάνω, επίσημος, φορώντας την κορώνα;

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.
Κι ο αυτοκράτωρ περιμένει να δεχθεί
τον αρχηγό τους. Μάλιστα ετοίμασε
για να τον δώσει μια περγαμηνή. Εκεί
τον έγραψε τίτλους πολλούς κι ονόματα.

— Γιατί οι δυο μας ύπατοι κ’ οι πραίτορες εβγήκαν
σήμερα με τες κόκκινες, τες κεντημένες τόγες·
γιατί βραχιόλια φόρεσαν με τόσους αμεθύστους,
και δαχτυλίδια με λαμπρά, γυαλιστερά σμαράγδια·
γιατί να πιάσουν σήμερα πολύτιμα μπαστούνια
μ’ ασήμια και μαλάματα έκτακτα σκαλιγμένα;

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα·
και τέτοια πράγματα θαμπώνουν τους βαρβάρους.

—Γιατί κ’ οι άξιοι ρήτορες δεν έρχονται σαν πάντα
να βγάλουνε τους λόγους τους, να πούνε τα δικά τους;

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα·
κι αυτοί βαρυούντ’ ευφράδειες και δημηγορίες.

— Γιατί ν’ αρχίσει μονομιάς αυτή η ανησυχία
κ’ η σύγχυσις. (Τα πρόσωπα τι σοβαρά που εγίναν).
Γιατί αδειάζουν γρήγορα οι δρόμοι κ’ η πλατέες,
κι όλοι γυρνούν στα σπίτια τους πολύ συλλογισμένοι;

Γιατί ενύχτωσε κ’ οι βάρβαροι δεν ήλθαν.
Και μερικοί έφθασαν απ’ τα σύνορα,
και είπανε πως βάρβαροι πια δεν υπάρχουν.

__

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους.
Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις.

*Από τα Ποιήματα 1897-1933, εκδ. Ίκαρος 1984.