Η πεζούλα της ήταν η άμμος
Και τα φοινικόδεντρα και το σούρουπο.
Από τις κινήσεις του καρπού της συνέθετε
Τις μεγαλοπρεπείς χειρονομίες
Της σκέψης της.
Το πλατάγιασμα των φτερών
Αυτού του πλάσματος της νύχτας
Μεταμορφώθηκε σε ακροβασίες πανιών
Πάνω στη θάλασσα.
Και έτσι περιπλανήθηκε
Στις περιπλανήσεις της βεντάλιας της,
Στοιχείο κι αυτή της θάλασσας,
Και του δειλινού,
Που κυλούν γύρω της
Και σχηματίζουν ήχους που σβήνουν.
Φανταστικός επίλογος
της Ευτυχίας Παναγιώτου
Δεν θυμάμαι πότε πρωτοδιάβασα Νίκο Καρούζο. Δεν θυμάμαι ποιο ποίημα ήταν το πρώτο ούτε πώς ακούστηκε το πρώτο καρουζικό σκίρτημα. Ίσως γιατί η ακαταμάχητη λεξιπλασία του είχε διάρκεια εκσκαφέα. Ίσως και για κάποιο άλλο λόγο· στον ποιητή οφείλω την πρώτη μου δουλειά.
Ακούγεται οξύμωρο. Ας το διατυπώσω καθαρότερα: ο ποιητής Νίκος Καρούζος μ’ έσπρωξε στην άκρη της πραγματικότητας, στην άκρη του γκρεμού. Κι έτσι όπως κοιτούσα
― «Τώρα να ιδούμε τι είναι τα ποιήματα», τον άκουσα να λέει.
Με την άγνοια σκυμμένη στις σελίδες ενός νέου λογοτεχνικού περιοδικού ―έντυπο με μοντέρνο παρουσιαστικό (τρίτο τεύχος, χρώμα μπλε) σε αλυσίδα βιβλιοπωλείων― είχα εντοπίσει ένα μικρό αφιέρωμα στον Καρούζο. Αισθάνθηκα ακαριαία κάτι. Έξαψη. (Έξαψη, γιατί;) Οι λογοτεχνικές σελίδες έκοβαν τον πολυπλόκαμο αέρα της Αθήνας στη μέση. Από πάνω ο ουρανός, από κάτω το μπετόν. Και στη μέση η στιγμή μιας ανάμνησης, η στιγμή μιας αναγνώρισης. Η στιγμή κατά…
View original post 839 more words
Henri Fantin-Latour, The Corner of the Table
Μάτια πρασινοκύκλιαστα, μαύροι από κρεατοελιές,
βλογιοκομμένοι, με χοντρά δάχτυλα,
συσπασμένα
στ’ ατζιά. και πάντα μ’ ασαφείς καυγάδες
πλακωμένα
τα μέτωπα, όπως στους παλιότοιχους οι
ανθήσεις οι λεπρές.
Τ’ αλλόκοτά τους κόκαλα μπόλιασαν,
μ’ επιληπτικήν αγάπη,
στων καθισμάτων τους τον μαύρο σκελετό
απ’ το πρωί ως το βράδυ, τα πόδια τους
επί καιρό
ατέλειωτο, σε μια περσόνα πλέκουνε ραχητική.
Οι γέροι, με τις έδρες τους, πλοκαμό έχουνε
κάμει,
νιώθοντας να τους διαπερνά ένας ήλιος ζωηρός,
ή τρέμουν, μ’ ένα ρίγος φρύνου οδυνηρό,
τα χιόνια αν δουν να κρουσταλλιάζουνε στο τζάμι.
Κι η Έδρα καλοσυνάτη είναι μαζί τους:
βρακωμένη
στα σκούρα, υποχωρεί στων κώλων τις γωνίες
το άχυρο που βράζει από σπόρους – είναι
οι θημωνιές,
όπου η ψυχή παλιών ήλιων καίεται σμαλτωμένη.
Κι οι βιβλιοφύλακες, πράσινοι
κλειδοκυμβαλιστές,
κάτω απ’ την έδρα τους τα δέκα δάχτυλα χτυπούνε
σε τύμπανου ρυθμό: θλιμμένης βαρκαρόλας
παφλασμούς ακούνε
κι οι κεφαλές τους σ’ ερωτικούς σάλους
είναι αμολητές.
– Ω, μα μην τους σηκώνετε! Ναυάγια είναι…
Ξυνίζουν
τα μούτρα τους, γρυλλίζοντας σαν
δαρμένες γάτες,
και ω, λύσσα! ανοίγοντας, αργά, τις ωμοπλάτες,
στα φουσκωτά νεφρά τα πανταλόνια ξεφουσκίζουν.
Και τους ακούτε να χτυπούνε τις φαλάκρες
σε τοίχους σκοτεινούς, πατώντας και
πατώντας στα στραβά.
Από δαμασκηνιά άγρια πυρρόχρωμα
έχουνε κουμπιά,
που το βλέμμα απ’ των διαδρόμων σέρνουν τις άκρες.
Κι αόρατο έχουν χέρι, που σκοτώνει, μα το
βλέμμα τους έχει το φαρμάκι το μαύρο
διηθημένο,
που φορτώνει, στο μάτι που πονεί, σκύλο δαρμένο
κ’ εσύ ιδρώνεις, μπασμένος σε χουνί φριχτό.
Με τις γροθιές, μες στα βρώμια μανίκια τους, θα πάρουν
τη θέση τους, ποιοι τους σήκωσαν ενώ
σκέφτονται, ξανά,
κι από το πρωί ως το βράδυ, κάτω από
τα ισχνά
πηγούνια τους, οι αμυγδαλές τους πάνε να κρεπάρουν.
Κι όταν, κάτω απ’ τον αυστηρό ύπνο,
χαμηλώνουν
πάνω στα μπράτσα τους βαθιά τις κεφαλές,
αγάπες ονειρεύονται μικρές κι αληθινές
για πολυθρόνες, που λαμπρά γραφεία τις
πλαισιώνουν.
Όπως στον μίσχο των γλαδιόλων πέταγμα
νυμφών,
άνθη μελάνης, που έφτυσε κομμάτων γύρη,
τους λικνίζουν οι κάλυκές τους, που έχουν γείρει,
-κ’ ερεθίζεται ο μπούτσος τους από τα
γένια των σταχυών.
*Μετάφραση: Άρης Δικταίος
2ο Χορικό
Κάποια μέρα θα είσαι ξαπλωμενος
εκεί σε μια ωραία έκσταση
και ξαφνικά ένα ζεστό
πινέλο με σαπούνι θα
απλωθεί πάνω στο πρόσωπό σου
-θα είναι απρόσδεκτο
-κάποια μέρα ο
νεκροθάφτης θα σε ξυρίσει
Αυτά τα ποιήματα σχεδόν τα ονομάζω
Μπλουζ του Πορτοφολά
Γιατί είναι η αποστήθιση
από μνήμης
παλαιότερων ποιημάτων
που μου τα έκλεψαν
κ λ ε φ τ ε ς δ ώ δ ε κ α
42ο Χορικό
Καλύτερα να είμαι ποιητής
Ή να πέσω νεκρός.
Μικρά παιδά είναι άγγελοι
Που κλαίνε στον δρόμο
Φοράνε αστεία καπέλα
Περιμένουν τα πράσινα φανάρια
Κουαλούν σπασμένα σιφώνια
Στο λαιμό τους
Και πλανιούνται στους σιδηροδρόμους
Των μεγάλων πόλεων
Ψάχνοντας για τρένων μηχανές
Μες στο σκατό
Τρέχουν πέρα στην προκυμαία
Και ονειρεύονται την Κατάη
Γάντζο κατάρτια με Γλάρους
Αθανατοκενής σκέψης.
*Από το βιβλίο Τζακ Κέρουακ, Ποιήματα, εκδ. Ηριδανός. Επιλογή, μετάφραση, εισαγωγή: Γιάννης Λειβαδάς.
Κοίταξε τον καθρέπτη
βλέποντας μια γερασμένη έαρ να ζωγραφίζει με νότες
την πορεία της στην περατότητα της θνητότητας
μαριονέτες, κούκλες και τρενάκια
ξεπήδησαν από την τσέπη της χορεύοντας στους ρυθμούς του Διονύσου,
μα οι μάσκες πάγωσαν κι έπεσαν,
οι Βάκχες σιώπησαν όμως ο οίνος
έρεε αμαρτωλά στη συνείδησή τους.
από τη ματιά μου ξεπήδησε ένας ήλιος, ματωμένος
έκλαιγε, ώσπου αναγκάστηκα να τον τυφλώσω
για να μην απαγχονιστεί ένεκα της ικανότητάς του
να ενοφθαλμίζεται τα πεπραγμένα και μη της ανθρωπότητας.
Μετανοώ εις το διηνεκές στην περατότητα των υπάρξεών μου,
από τότε ζωγραφίζω ήλιους ευνουχίζοντας τις ακτίνες τους.
Ανίκανη, πασχίζοντας το ακατόρθωτο.
όλα εις μάτην
κι η αιτία ∙ ασυναίρετος εσύ, κι ο πόνος αμετάβατος
Νέττα, 18/7/2013
Radiance
by Andy Kissane
Puncher & Wattmann, 2014
Percy Bysshe Shelley is sailing a boat on Sydney Harbour, steering with the tiller between his knees as ‘a cheesecloth moon floats above Pinchgut’, but his companion, Australian poet Andy Kissane, can’t bear to make eye contact:
… I’m a little spooked by the empty caves
where his eyes used to be, and the bald white hill
of his cheekbone where a hungry mackerel feasted
on his flesh like a Catholic breaking his Lenten fast.
In ‘Percy Shelley’s Heart’, Kissane writes with gusto and surreal humour. But he is equally at home portraying domestic intimacies within the poet’s own relationship (‘Sea of Tranquillity’), or hardship and joy as a child plays soccer with his friends following a day scrounging a living in Phnom Penh’s garbage tip (‘On Smoky Mountain’).
The book discovers radiance and human endurance in a world of compromise and betrayal, and celebrates imagination’s wild joy. The poems come from a five-year period from 2009 to 2013. Kissane’s idiom is free verse, usually unrhymed (there’s one villanelle), with the metre frequently based around iambic pentameter but slipping unobtrusively into hexameter and tetrameter to keep the rhythm fresh. The pentameter is conversational, engaging, but rhythmic gear changes, along with judicious spondees and anapaests, keep it interesting.
Radiance is in four sections. The first ranges through a world of employment (sometimes dangerous) and daily routine such as transporting the kids; the second is surreal, featuring irreverent encounters with literary ‘greats’, framed by a dying angophora; the third looks at political principles with a botanical eye; and the fourth examines the poet’s relationships from metaphorical perspectives.
Section one opens with ‘Flight’, a poem of uplift as the poet, standing on a cliff, watches whales migrating:
The cool breeze ruffles the diamond quilt
until it’s as messy as an unmade bed …
… …
[you are] aware now of this immense, unknown life
going on around you, within you, as the buffeting,
lunging wind picks you up and gives you wings.
This spiritual world becomes grounded in the second poem, ‘Shuffles’, as it turns about, focusing on a baby elephant born in captivity at Sydney’s Taronga Zoo. The section examines the travails of young girls making matches with poisonous phosphorus in 1888, and everyday tasks such as taking the poet’s own teenage daughter; ‘she slams the car door / and says, “Go”’. In a black mood / because the school bus was slow, she changes /in the car…’ from ‘Trip to the Ice Rink.’
Section two dives into the surreal. Kissane’s encounters include sailing with Shelley; striding beside an irritated John Keats, ‘he’s sick of being stuck on my dream’, helping compose Keats’s lost ‘last great ode, “To a Cormorant’”; berating Virginia Woolf and desperately gathering stones before she can pocket them; and watching Dylan Thomas postponing the attentions of a pretty young America heiress to sink another pint. The Keats, Shelley, and Woolf poems, together with a mock Romantic piece, were shortlisted for the Newcastle Prize in 2011. The framing angophora poems are tongue-in-cheek nods to two of Romanticism’s preoccupations; Nature and Death, ‘I long for its rebirth, an arboreal Lazarus.’
Section three is botanical and political. It opens with a doing/being poem as a man becomes his work, splitting a petrifying tree stump. A ‘Political Fruit’ sequence – ‘Quince’, ‘Mango’, ‘Rhubarb’ and ‘Mulberries’ – finds metaphor for death camps, love, immigration and race relations. The section includes a witty lantana thicket of mixed metaphors called ‘The Writer Talks to Her Aspiring Fans’, with phrases and images plundered good-naturedly from a conversation between Kathryn Lomer and Cate Kennedy.
Section four, ‘Sea Of Tranquillity’, was shortlisted for the Newcastle Prize in 2012. This series of nine poems explores the poet’s relationship with his partner, also referred to as The Moon. This section discusses contemporary families, as in ‘At The Movies’:
The Moon likes to catch a film on Friday nights.
She likes art house, film noir and a clever script,
but whatever you do, don’t mention werewolves.
We sit up the back because of her tendency
to glow in the dark and disturb the other patrons.
… …
The Moon likes to kiss in the boring bits and refuses
to talk on the way out in case she says something embarrassing.
The Moon waits for me to comment on the movie,
then disagrees. Violently. The Moon loves a good argument.
The night ends with The Moon having the last word.
Or working and raising children, as in ‘Stargazing’:
The Moon tells me her back is sore from weeding the garden.
Leaving for work, she can’t bend over to kiss me.
… …
[Her father] didn’t live to see The Moon
grow into a woman of stature: one who cares for pregnant,
incarcerated women; one who tells resistant teenagers
that bingeing on alcohol and drugs is neither cool nor smart.
These young waifs, as old as our daughter, have never heard
of the twelve dancing princesses who cross a lake
each night by the light of a honeycomb moon
and dance until their slippers are holey as a user’s forearm.
Their stories of being motherless and fatherless are sadder
than any spiritual I’ve ever heard.
Andy Kissane confronts suffering and exploitation, but his poems are an affirmation of strong relationships, and of the world of imagination that can liberate us, at least for a time.
*John Upton has extensive drama credits for TV and stage over 25 years. He wrote for many top-rating TV shows, and won the Australian Writers Guild’s Best New Play award for Machiavelli, Machiavelli, and several awards for other plays. Since he recently returned to poetry, he has been published in SMH, Canberra Times, Quadrant, Famous Reporter, Eureka Street and other literary magazines.
**Taken from Cordite Poetry Review at http://www.cordite.org.au
Παρακολουθούσα την τριμελή οικογένεια με όλη την υπομονή και την προσοχή που τους άξιζε. Τη γλυκιά σύζυγο, τον prince charming σύζυγο, και την αγία πεθερά που ξεχείλιζε από αγάπη για τον γιο της και την αγαπημένη του.
Δύο εναντίον ενός, ναι, αυτό έχει πλάκα. Ας έχουμε μια ψυχή η οποία ξέρει τι συμβαίνει, και υποφέρει, μια ψυχή που ενώ ματώνει, καταλαβαίνει επιτέλους την αληθινή φύση του κόσμου. Πρώτα μίλησε η πεθερά με τη φωνή μου: Ένας ήχος τραχύς, με βάρος και βάθος που καμιά ανθρώπινη φωνή δεν θα μπορούσε να κατακτήσει. Μα ούτε και οι βρισιές δεν θα μπορούσαν να ειπωθούν από άνθρωπο˙ τέτοιο μίσος, μέσα από τέτοια ποίηση.
Πάντα ξεκινάει το ίδιο, με το έκπληκτο βλέμμα, που περιμένει να γελάσει σε μια κακόγουστη -αρρωστημένη μάλλον- φάρσα. Έτσι κι εδώ, η κοπέλα περίμενε, ενώ ο σύζυγος την κοιτούσε χαμογελαστός. Και όταν ο σύζυγος άρχισε να μιλάει με τη φωνή μου, εκείνη ήταν έτοιμη να κλάψει, και άρχισε να κλαίει όταν η πεθερά άρχισε να της ανοίγει μικρές πληγές στο κορμί με το μαχαίρι.
Η κοπέλα έτρεχε, και είχες τους λυγμούς πάλι – δεν είχες πολλά ουρλιαχτά, ήταν υπερβολικά τρομοκρατημένη για να ουρλιάζει- κι ενώ συνέχιζα με το όμορφο χέρι της πεθεράς να ανοίγω κομψές πληγές με το μαχαίρι, η σύζυγος ήξερε πως σε λίγο θα πεθάνει. Πλέον μπουσούλαγε -όχι πια προς την πόρτα, εκεί τώρα βρισκόταν ο σύζυγος- αλλά μπουσούλαγε, σαν αυτό το αξιολύπητο σύρσιμο που έβαφε το πάτωμα με αίμα να ήταν ένας τρόπος να κρατήσει λίγη αξιοπρέπεια, ή έστω λίγο χρόνο ακόμα.
Μετά από λίγο άρχισα να βαριέμαι, οπότε ήρθε επιτέλους ο σύζυγος, με το δικό του μαχαίρι. Ήταν εξαιρετικά σημαντικό να την κοιτάει στα μάτια, αφού τα μάτια της θα αναζητούσαν την αγάπη του˙ τους είχα δει ενώ έκαναν έρωτα, είχα δει την αγάπη, ήθελα να τη ζητήσει. Ήθελα να ελπίζει για την αγάπη, μα στα μάτια του να δει μόνο τη δική μου καρδιά.
Και έψαξε για την αγάπη στα μάτια του, μα ήδη το μαχαίρι έμπαινε, αργά, στην κοιλιά. Ήταν εξαιρετικά σημαντικό να μπει αργά. Το μαχαίρι βγήκε αργά και η σύζυγος έκανε ήδη τις τελευταίες της σκέψεις. Όλες οι τελευταίες της σκέψεις τελείωναν με ερωτηματικά. Το μαχαίρι μπήκε ξανά αργά, βγήκε αργά, και η μητέρα ήρθε δίπλα στον γιο, και με τα μαχαίρια τους εργάστηκαν σε τέλειο συγχρονισμό. Πρέπει να συνέχισα αρκετή ώρα αφού το κορίτσι είχε πεθάνει, μου άρεσαν τα χρώματα.
Και μετά, όπως πάντα, ήρθε το τελείωμα, το τελευταίο αυτό κομμάτι που αποτελεί το αποκορύφωμα της πράξης. Δίχως αυτό το κομμάτι, το Έργο Τέχνης δεν έχει γεύση. Φεύγω από την πεθερά, φεύγω από τον σύζυγο. Και η πεθερά, και ο σύζυγος, βλέπουν με τα μάτια τους τώρα, βλέπουν τα χρώματα, και καταλαβαίνουν, και δεν μπορούν να μιλήσουν, αλλά ούτε και να κλάψουν, ένας ήχος μονάχα, σαν κάποιο ζώο που δεν θα πρεπε να υπάρχει, και τα κορμιά τους τρέμουν, και ξερνάνε, και ο ένας φοβάται τον άλλον και ο ένας φοβάται για τον άλλον. Εγώ ξεκαρδίζομαι στα γέλια όσο πιο αθόρυβα μπορώ. Δεν θέλω να δείξω την υπογραφή μου. Είμαι μια καλλιτέχνις δίχως εγωισμό.
Άλλη μια οικογένεια στα αρχεία, άλλη μια ιστορία να λένε όσοι ασχολούνται με το ”στοιχειωμένο σπίτι στο Χαλάνδρι”. Το σπίτι τώρα είναι άδειο. Βλέπω τους ανθρώπους στον δρόμο από τις μικρές τρύπες στα παντζούρια. Παρακολουθώ έναν κύριο για αρκετή ώρα και τινάζεται˙ ανατριχιάζει. Θα πει κι αυτός πως έφταιγε κάποιο ξαφνικό αεράκι. Ηλίθιοι. Τα ξαφνικά αεράκια έρχονται από τα βλέμματα μας. Ηλίθιοι. Σαν ένα κοπρόσκυλο που νομίζει πως ό,τι νερό και φαγητό καταπίνει δημιουργήθηκε από το αφεντικό του.
Μα είναι τυχεροί. Πρέπει να το ομολογήσω. Δεν γνωρίζουν. Και κάποιες στιγμές που καταλαβαίνουν, μπορούν να τις αγνοήσουν και να τις αποκαλέσουν ”στιγμές τρέλας”. Δεν μαθαίνουν μέχρι τέσσερις, πέντε μέρες αφού σταματήσει η καρδιά, και το σώμα πάψει να φυλάει την ψυχή. Δεν έχουν πολύ χρόνο, σίγουρα, ωστόσο είναι χρόνος που ζηλεύω.
Ζηλεύω. Εγώ δεν έχω αεράκια να μου κρύψουν αυτό που αισθάνομαι. Ζηλεύω. Ζηλεύω τον χρόνο τους. Την άγνοια τους. Και τα Έργα Τέχνης μου δεν αρκούν πια˙ τα έργα Τέχνης μου έχουν πεθάνει μέσα μου μόλις έρθουν και πλύνουν πάλι τους τοίχους.
Κολυμπάω προς το παντζούρι. Το σπίτι με κρατάει αλλά κολυμπάω ενάντια στην αντίσταση του και το παντζούρι έρχεται όλο και πιο κοντά. Μόλις το φτάσω, εκεί θα πρέπει να συγκεντρωθώ για να βγω, και μόλις βγω, θα είμαι άνθρωπος. Έτσι λένε οι ελάχιστοι κανόνες που συντηρούν τούτο τον σκοτεινό κόσμο: Αν δραπετεύσω, θα είμαι αληθινός άνθρωπος. Θα έχω ξεχάσει. Θα νομίζω πως γεννήθηκα αθώα. Οι αληθινοί άνθρωποι έχουν και μια γνωστή ιστορία γι’ αυτόν τον κανόνα: ”Πινόκιο”. Στην ιστορία, ένα τέρας, μια φρικιαστική μαριονέτα που μιλάει, δραπετεύει από τη δική της φυλακή και γίνεται αληθινός άνθρωπος. Οι άνθρωποι έχουν ιστορίες για κάθε ιστορία που δεν θέλουν να παραδεχθούν πως είναι αληθινή.
Αν βγω, θα γίνω αληθινός άνθρωπος, και την ίδια μέρα θα γεννηθεί μια ιστορία που θα μιλάει για την Ελένη, τα Έργα Τέχνης της Ελένης, και το κολύμπι της Ελένης προς το παντζούρι. Ίσως κάποια στιγμή να τη διαβάσω. Και τότε μάλλον θα συμβεί αυτό που συμβαίνει τις περισσότερες φορές στους ανθρώπους που δεν γεννήθηκαν άνθρωποι. Δεν έχει σημασία αν θα είμαι θηλυκό ή αρσενικό, τέτοια πράγματα ποτέ δεν έχουν σημασία. Όταν διαβάσω την ιστορία, θα ξέρω. Όλος ο υπόλοιπος κόσμος θα έχει αποσυρθεί για λίγο, και θα είμαι μόνο εγώ, και το σπίτι πάλι. Θα θυμάμαι. Μα στη συνέχεια, θα πείσω τον εαυτό μου πως αυτή η σκέψη ήταν μια στιγμή τρέλας. Θα αφήσω την ιστορία και θα κάνω ό,τι θα έχω να κάνω εκείνη τη μέρα. Θα είμαι ένας αθώος, αληθινός άνθρωπος.
Ίσως είναι καλύτερα να σταματήσεις να διαβάζεις τώρα.
*Για περισσότερα κείμενα του συγγραφέα: http://www.alexantonopoulos.com
Είπα πως θέλω να παραμορφώνονται τα χαρακτηριστικά του προσώπου
Από την πολλή έκφραση την ένταση μέσα στην φλέβα την επιθυμία την σύγχυση
Δεν εξημερώνονται τα όνειρα εύκολα ούτε οι ακίδες των χρόνων πάνω στα έπιπλα
Κανένα γυαλόχαρτο δεν ζήτησα για τις λέξεις ξέρεις
Αλλά ούτε λύσιμο κόμπων επεδίωξα
Έτσι ήρθε η έννοια να πλακώσει την μορφή το σχήμα και το απόθεμα
Δημιουργήθηκε μορφή χωρίς σημασία
Τα ακρογωνιαία τρίγωνα τέλους συνεχίζουν
Ποτέ δεν είπα πως δεν έχω ανάγκη από χώρο που ορίζει το σώμα
Μετά από τρεις δεκαετίες το κατάλαβα
Όταν έφθασα στο όριο ρείθρο του δέρματος και αύξησα τον διάλογο
Με τον αέρα ανάμεσα στο μη και το εν
Όταν άρχισα να συλλέγω τα νεκρά κύτταρα ή πάνω να τα βάζω σε ζωντανά
Ως μέρος μιας αποφυγής αποσύνθεσης
Με ονόμασαν
Διατεταγμένη φυγής ορίζοντα και βάθους πεδίο
Πέρα από μια αγωνιώδη συνάντηση με το αδύνατο
Ο ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΗΣ
υποψήφιος εν Κεφαλληνία
Ένας στην Αλεξάνδρεια ξακουσμένος,
που επλούτησε στο τζόγο με καρπιαίς,
μας ήρθε κολονάτα φορτωμένος
για βουλευτής στις νέαις εκλογαίς.
Κι έξω ντελάλι βγάνει και φωνάζει
«Για πούλημα ποιος είναι στα χωριά
ο Μαντζουράνης ψήφους αγοράζει
και τους πληρώνει κι όλα στα γερά!»
Κεφαλονίτες, αν στο πρόσωπό σας
φιλότιμο υπάρχει κι ανθρωπιά,
αποκριθήτε με το φάσκελό σας
σε κείνον που σας πήρε για τραγιά.
Της Σάμης χωρικοί, Πλαρνοί, Ρισιάνοι
πετάξτε του στα μούτρα ταις δραχμαίς.
Δείξτε του στην τιμή σας πως δε φτάνει
Και σεις πληρώσετέ τον με φτυσιαίς.
Φιλαλήθης, ατσαλένιος
Ο ΜΟΧΘΗΡΟΣ ΨΕΥΔΟΦΙΛΟΠΑΤΡΙΣ
Το πρόσωπό του εκείνο το γιωμένο,
Που της καρδιάς του δείχνει τη σκουριά,
Το γέλιο το κρυφό και λυσσιασμένο,
Που η δυστυχία των άλλων του γεννά,
Το φθονερό του μάτι το σβησμένο,
Που δείχνει βουλιμία για συμφορά,
Μας εξηγούν γιατ’ είναι διψασμένο
Τ’ αχείλι του, και πόλεμο ζητά.
Διψάει να ιδή στα μαύρα φορεμένους
Πατέρες και μανάδες που μισεί.
Να τους ίδη στα δάκρυα τους πνιγμένους,
Θάναι δροσιά στην έρμη του ψυχή.
Για τούτο υπέρ Πατρίδος σκούζει κράζει∙
Όρνιο, που για κουφάρια αναστενάζει.
Του Μάκη Πανώριου
Φραντς Κάφκα, Αφορισμοι,
Εισαγωγή – Μετάφραση: Σπύρος Δοντάς,
Εκδόσεις Στιγμή, Αθήνα 2012,
σελ. 90
Τιμή € 8,52
Μπορεί η αμφίβολη ρεαλιστική πραγματικότητα να προκαλεί την μετάπλασή της σε λογοτεχνικό έργο. Αν όμως αυτή η διεργασία αρκεστεί στην φωτογραφική απεικόνισή της, τότε είναι καταδικασμένη να υποστεί την «μοίρα» της φωτογραφίας∙ την αναπόφευκτη σταδιακή φθοράς της.
Υπό αυτήν έννοια, και το μοιραία ξεπερασμένο, ως εκ τούτου, έργο, κάποια στιγμή παύει να «ομιλεί». Κατά κύριο λόγο, ο βηματισμός της όποιας ιστορίας του, ο οποίος συνεχώς διαμορφώνεται και, ως εκ τούτου, διαμορφώνει και την καθημερινότητα, άρα και τον Λόγο που την προσεγγίζει, είναι πολύ φυσικό, προϊόντος του χρόνου, να ακυρώνει και την περιστασιακή «στιγμή» της «πεπερασμένης» μυθολογίας του, αλλά και αυτόν τούτο τον Λόγο που επιστρατεύτηκε για να την «παγιδεύσει» και καμιά προσπάθεια «μετάφρασής» του εις τα καθ’ ημάς δεν μπορεί να τον «αναστηλώσει». Η όποια διάρκειά του ήταν περιορισμένου χρόνου και βραχύβιας διαδρομής. Αυτό δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι στερείται σημασίας. Κάθε άλλο∙ μπορεί, πιθανώς, να λειτουργήσει ως ανοδικό σκαλοπάτι στην συνεχώς ανερχομένη κλίμακα της Λογοτεχνίας, προς ένα πλέον σύνθετο και απαιτητικό Έργο.
Ωστόσο, το εξαιρετικά ειδικό αυτό Έργο, υπερβαίνοντας τους ερεθισμούς της χωροχρονικής πραγματικότητας, ακόμη κι όταν τους χρησιμοποιεί ως αναγνώσιμα σύμβολα, μπορεί να τους υπερβεί και να αποκτήσει κοσμική, συμπαντική διάσταση. Στην περίπτωση αυτή το ανθρώπινο τοπίο έχει υποστεί εσωτερική υπαρξιακή μεταστοιχείωση, και ο εξωτερικά «καθημερινός» κάτοικός του αποκαλύπτεται αυτός που είναι στην πραγματικότητα: Κεντρικό πρόσωπο της αιώνιας τραγωδίας του που συνεχώς την επαναλαμβάνει στον αιώνα τον άπαντα. Ολομόναχος ξαφνικά έρχεται αντιμέτωπος με το μυστήριο του Χάους, κυρίως, με το αβυσσαλέο μυστήριο του Εαυτού. Ή διαπιστωμένη άνευ λόγου και αιτίας ύπαρξη του, τον ωθεί σε τολμηρές προσεγγίσεις, έως και αφάνταστες αποκρυπτογραφήσεις του Αγνώστου, οι οποίες, όμως, τον οδηγούν εν συνεχεία σε σκοτεινά αινίγματα, που όσο και αν επιχειρείται η επίλυσή τους, τόσο πιο περίπλοκα και δυσεπίλυτα αποδεικνύονται.
Το έργο του Τσεχο-Εβραίου γερμανόφωνου συγγραφέα Φραντς Κάφκα (Πράγα 1883 – 1924), επικυρώνει και επιβεβαιώνει τα ανωτέρω προλεχθέντα. Νεανίας ακόμη, δέχτηκε την λεγόμενη επίθεση της πραγματικότητας∙ και προϊόντος του χρόνου, και της υπαρξιακής του ενηλικίωσης, το όραμα του κόσμου άρχισε να αποκτά τερατώδη χαρακτηριστικά και εφιαλτικές διαστάσεις. Το οικείο περιβάλλον του μεταμορφώνεται σε σκηνή αρχαίας τραγωδίας, με κεντρικό «αντιήρωα» τον ίδιο, ως συμβολική «μυθιστορηματική» περσόνα του ανθρώπου γενικότερα. Βίωσε προβληματική, μάλλον δυστυχισμένη ζωή, με σύντομες ανάπαυλες σχετικής ηρεμίας. Κατά πάσα πιθανότητα ευτυχισμένος, με την φιλοσοφική ερμηνεία της ευτυχίας, δεν υπήρξε ποτέ. Όχι μόνο το εξωτερικό αλλά και το εσωτερικό περιβάλλον, η γονική εστία κυρίως, του αποκαλύπτονται ως τόποι μαρτυρίου-τιμωρίας του ενόχου. Το περιεκτικό αυτό σχήμα αποτελεί και το κέντρο της φιλοσοφίας του, με τις διακλαδώσεις του οποίου οικοδόμησε όλο το μνημειώδες έργο του. Βασικό σύμβολό της, με πλήθος παραλλαγές του, η μυθική σχεδόν μεταφυσική μορφή του Πατέρα που θα αποκτήσει οικουμενικά χαρακτηριστικά, τα οποία δεν θα επιβεβαιώσουν τον παραδοσιακό Πατέρας Αφέντη, αλλά θα αποκαλύψουν τον Πατέρα Κυρίαρχο. «Καταλάμβανες όλη τη Γη, και για το Παιδί δεν υπήρχε ούτε ένα κομματάκι της να σταθεί», τον προσδιορίζει υπαρξιακά, στην συγκλονιστική «Επιστολή στον Πατέρα» (1952), προσδιορίζοντας έτσι τη σχέση μεταξύ Γεννήτορα και Τέκνου, όπου Γεννήτωρ ο Ανώτατος Άρχων και Τέκνο ο Άσωτος Υιός. Υπό αυτή την οπτική, το ανθρώπινο πλάσμα αποκτά μια τρομαχτική συμβολιστική διάσταση, σύμφωνα με την οποία δεν είναι απλώς ένα «τυχαίο φαινόμενο», όπως τον θεώρησε η μοντέρνα ψυχαναλυτική οπτική του Έριχ Φρομ, αλλά ένας εκ προοιμίου αμαρτωλός που πρέπει να εκτίσει την ποινή του στη Φυλακή-Γη, μέχρι τη στιγμή που η Δικαιοσύνη θα την εκτελέσει. Η τραγωδία του έγκειται στο ότι δεν γνωρίζει το αμάρτημά του, ούτε και θα του αποκαλυφθεί στη διάρκεια της ζωής του. Πολύ φυσικό να είναι αδύνατον να εισέλθει στο Ανώτατο Δικαστήριο για να αποδείξει την αθωότητά του, που ενδέχεται και μην υπάρχει, εφ’ όσον ο κατηγορούμενος είναι δεδομένος και ως εκ τούτου δεν υπάρχει λόγος να δικαστεί. Στον Πύργο, ως αποσυνάγωγος, δεν θα του επιτραπεί ποτέ να μπει. Ούτε και στον περιβάλλοντα χώρο του έχει θέση. Θα εξοριστεί σε μια φανταστική Αμερική που λειτουργεί συμβολικά ως Φυλακή-Γη. Θα επιχειρήσει ματαίως να καταφύγει στο Νόμο, αλλά φυσικά η είσοδος δεν θα του επιτραπεί. Θα αφήσει την τελευταία του πνοή μπροστά στην Πύλη του, πεθαίνοντας «σαν το σκυλί».
Υπό αυτή την ερμηνεία του μυστηρίου της ύπαρξης, όπως την νοεί ο Κάφκα, η ζωή δεν μπορεί να είναι ευτυχισμένη, ούτε «φυσιολογική», διότι πώς μπορεί να είναι ευτυχισμένος και «φυσιολογικός» ο εκ φύσεως «ένοχος»; Πολύ «φυσικά», επομένως, όταν του «αποκαλύπτεται η ενοχή του να διαπιστώνει ότι στη ζωή δεν υπάρχει ευτυχία, μόνο οδύνη, και η Γη δεν είναι παρά το κολαστήριο της τιμωρίας του. O συγγραφέας Κάφκα, θα την σχεδιάσει με ανεπανάληπτους μύθους, ως «καθημερινός» άνθρωπος όμως, υποσυνείδητα πιθανώς, θα επιχειρήσει να την εξορκίσει σε επίπεδο διαπροσωπικών σχέσεων. Θα προσπαθήσει να δημιουργήσει μια γέφυρα επικοινωνίας με το εξωτερικό (γυναίκες, φίλους) και το εσωτερικό (γονική εστία κυρίως) περιβάλλον. Αυτή τη γέφυρα δεν θα την «χτίσει» ποτέ. Θα αποτυγχάνει συνεχώς στην προσπάθειά του να την «οικοδομήσει». Ούτε και ο συγγραφέας που πίστευε ότι ήταν, «είμαι μόνο λογοτεχνία», τον κάλυπτε. Θεωρούσε τον συγγραφικό του Λόγο μάταιο∙ δεν ήταν αυτός που θα ήθελε να είναι. Μισοτελειωμένα έργα, συνεχείς παραλλαγές τους, σπαράγματα κειμένων, αγχωτική αλληλογραφία, ασθματικά ημερολόγια, μια αφάνταστη παραμορφωτική εικόνα της καθημερινής του τραγωδίας. Θα ήθελε, αναχωρώντας απ’ αυτή, να μη μείνει τίποτε απ’ αυτόν τον «ένοχο», δεν ήθελε «η ντροπή να εξακολουθήσει να ζει και μετά απ’ αυτόν»∙ και ζήτησε απ’ τον φίλο του Μαξ Μπροντ να καταστρέψει ό,τι είχε γράψει. Ευτυχώς ο Μπροντ δεν τον υπάκουσε, κι έτσι ο κόσμος πλούτισε με την μοναδικής ποιότητας και ύψους πνευματική κληρονομιά του.
Οι ανά χείρας «Αφορισμοί» του, γράφτηκαν μεταξύ 1917 – 1918, και δεν έχουν καμιά απολύτως σχέση με την χριστιανική-εβραϊκή-καθολική σημασία τους. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Μπροντ πάντα, «σχεδιάζουν και εικονογραφούν την προσωπική θεολογία» του φίλου του. Πρόκειται για σύντομα αινιγματικά κείμενα, αλλόκοτα, παράδοξα, απόκοσμα, ανερμήνευτα εν πολλοίς, που αποκαλύπτουν ένα εσωτερικό ανθρώπινο σύμπαν σε συνεχή αναταραχή. Δεν υπονομεύουν απλώς τον ρεαλισμό που τα προκάλεσε, αλλά υπερβαίνοντάς τον λειτουργούν ως ποιητικά σπαράγματα, την «ουσία» των οποίων ο αναγνώστης πρέπει να αναζητήσει στο βάθος της εικόνας τους και πίσω από τις λέξεις τους. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι, αυτός ο απαιτητικός αναγνώστης, επανέρχεται συνεχώς στο ανεξερεύνητο τοπίο τους, ανακαλύπτοντας συνεχώς άγνωστες εισόδους προς αυτό, που του είχαν διαφύγει στην προηγούμενη επίσκεψή του, και που τον οδηγούν σε άλλες «περιοχές», την αμφίβολη ερμηνεία των οποίων είναι προτιμότερο να αποφύγει και να αφεθεί στην απόλαυση της ποιητικής τους διάστασης. Η «μελωδία» τους και μόνο είναι, πιθανώς, ένα ανεκτίμητο κέρδος. Ούτως η άλλως, η ωραιότητα και η όποια εσωτερική της διάσταση απολαμβάνεται τέτοια που είναι εκ φύσεως, και χωρίς «βαθυστόχαστες» αναλύσεις, που μάλλον τις βλάπτουν αν δεν τις παρερμηνεύουν μάλιστα. «Όλος ο κόσμος θέλει να καταλάβει την ζωγραφική», είχε πει ο Πικάσο. «Γιατί δεν προσπαθεί να καταλάβει το κελάδημα ενός πουλιού ή τα κύματα που φλοισβίζουν;»
Οι «Αφορισμοί», δεν μεταδίνουν μόνο το κελάδημα ή τον φλοίσβο, αλλά κυρίως την κραυγή αγωνίας του πάσχοντος (σκεπτόμενου) ανθρώπου, που βασανίζεται από τα εφιαλτικά φαντάσματα του αινίγματος της ύπαρξης. Επιλέγω έναν απ’ αυτούς, όχι τόσο ως δείγμα γραφής τους, όσο, κυρίως, για το συμπυκνωμένο νόημα της φιλοσοφίας του Κάφκα, μια «ποιητική» γραφή, αν μπορεί κανείς να την ονομάσει έτσι, της ανθρώπινης τραγωδίας: «Ένα κλουβί αναζήτησε ένα πουλί» (16). Σε πρώτη ανάγνωση η παράδοξη αυτή φράση μοιάζει το λιγότερο παράλογη, αν όχι εξωφρενική, ακόμη και με ποιητικά κριτήρια. Μια δεύτερη, όμως, πιθανή αποκρυπτογράφηση του «κρυφού» συμβολισμού της, χωρίς αυτό να σημαίνει επ’ ουδενί ότι είναι απαραιτήτως μόνον αυτή, μας επιτρέπει μια τολμηρή ερμηνεία της, παρ’ όλο που είναι εντελώς αδύνατο να συλλάβει κανείς τις ψυχολογικές «αναταραχές» του συγγραφέα που υπαγόρευσαν τη γραφή της στη δεδομένη στιγμή. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την «άλλη» ανάγνωση των συμβόλων της, Κλουβί είναι η Αιώνια Φυλακή-Γη η προορισμένη για τον Ένοχο. Πουλί είναι αυτός ακριβώς ο Άνθρωπος-Ένοχος. Το Κλουβί γνωρίζοντας τον υπαρξιακό του ρόλο αναζητά το Πουλί να το κατοικήσει, επειδή ως Καταδικασμένο η θέση του είναι μέσα σε αυτό. Δεν νοείται να το αποφύγει, δεν μπορεί να το αποφύγει, διότι αν «επαναστατούσε» απορρίπτοντας και την διαπιστωμένη ενοχή του και τον συμβολικό χώρο απόδοσης Δικαιοσύνης, τότε υπάρχει κίνδυνος διασάλευσης της Κοσμικής Τάξης, κατάρρευση των θεμελιωδών ισορροπιών της, απόρριψη των Νόμων που την συνιστούν, και ως εκ τούτων Καταστροφή του Σύμπαντος. Δεν θα επιτραπεί ποτέ σε ένα τέτοιο Έγκλημα να νομιμοποιήσει αυτή την Αναρχία. Το Πουλί οφείλει να αποδεχτεί το Κλουβί∙ και δεν έχει καμιά σημασία ότι δεν γνωρίζει το Σφάλμα του. Αυτό θεωρείται δεδομένο. Και μόνο η αναγγελία της ενοχής του το επιβεβαιώνει, το Κλουβί το συνυπογράφει και ο θάνατός του το επισφραγίζει. Η Κοσμική Τάξη πρέπει να αποκαθίσταται.
Θα μπορούσε κανείς να συνεχίσει επί μακρόν τις προσπάθειες «ερμηνείας», πιθανώς και υπό άλλες οπτικές γωνίες. Η προτεινόμενη δεν φιλοδοξεί να είναι η απόλυτη, προτείνει όμως ένα πιθανό βλέμμα ανάγνωσης των «Αφορισμών», τους οποίους ο προβληματισμένος αναγνώστης μπορεί να προσεγγίσει, θα τολμούσαμε να πούμε, ακόμη και αν δεν γνωρίζει τον συγγραφέα και το έργο του∙ επειδή το κάθε ένα απ’ αυτά εκπέμπει την δική του υπαρξιακή κραυγή.
Κλείνοντας το σημείωμα θα πρέπει να τονίσουμε την ποιότητα της λογοτεχνικής μετάφρασης του Σπύρου Δοντά, η οποία μεταγράφει εις τα καθ’ ημάς με μουσικά ελληνικά τους «Αφορισμούς». Η εμπεριστατωμένη και κατατοπιστική εισαγωγή του εξάλλου θα βοηθήσει τα μέγιστα τον αναγνώστη να «εισέλθει» στο μυστικό σύμπαν τους. Αφορισμοί (Παρατηρήσεις για την αμαρτία, τον πόνο, την ελπίδα και τον αληθινό δρόμο) (Betrachtuhgen uber Sunde, Leid, Hoffnung und den wahren Weg, 1917-1918).
*Πηγές: http://bookpress.gr
http://bibliokaibiblio.wordpress.com/page/3/
