Παρουσίαση από την Λίλια Τσούβα*

Στην άκρη της γης
Μια καλύβα στον πάγο
Διάβαζε Καμύ Νίτσε Τουρνιέ
Έγραφε ποιήματα
Να ‘ρθει η άνοιξη[i]

   Η νέα συλλογή ποιημάτων της Μαρίας Γερογιάννη «Οι κούκλες σου δεν είχαν ψυχή» (Περισπωμένη 2021) απαρτίζεται από ολιγόστιχα ποιήματα με αφαιρετικό και ακαριαίο νόημα. Αντανακλούν μύχια συναισθήματά της, την αγάπη της για τη φύση, αλλά και τον σαρκασμό για κοινωνικές καταστάσεις και συμπεριφορές.

   Τα ποιήματα χτίζονται με στίχο λιτό και απέριττο. Σαν φωτογραφικά στιγμιότυπα αποτυπώνουν στιγμές. Οι στιγμές είναι λέξεις, γράφει η ίδια σε σχόλιο που αφορά τη συλλογή.[ii] Ξεδιπλώνουν αισθήσεις και αισθήματα, αναπολούν εμπειρίες.
   Η συλλογή της Μαρίας Γερογιάννη, προσηλωμένη στη μικρή φόρμα, εστιάζει στη στιγμή αποτυπώνοντας το φαινομενικά ασήμαντο, που ωστόσο εσωκλείει ένα συναισθηματικό βάθος, έναν προβληματισμό, μια εμπειρία. Τα ποιήματά της μοιάζουν με στιγμιαίους ήχους. Μέσα στην αφαίρεσή τους θησαυρίζουν το κεκαλυμμένο συναίσθημα. Σκιαγραφούν τη μοναξιά, τη ματαίωση, τη μνήμη, τη ζωή με την ομορφιά και τις διαψεύσεις της.

ΣΤΗ ΖΩΗ (σελ. 13)

Την εράσμιά σου όψη
πλειστάκις απαρνήθηκες, Ζωή
[…]
Όμως
είσαι η Φορναρίνα του Ραφήλ
Χρωματισμοί
Εις τους αιώνες…

   Η ποιήτρια αποτυπώνει τις συναισθηματικές της διαθέσεις με τρόπο συμβολιστικό, μέσα από την περιγραφή αντικειμένων τα οποία μετατρέπει σε σύμβολα. Με τον τρόπο αυτό εκφράζει τις πιο μύχιες και ρευστές καταστάσεις της ψυχής. Η φύση γίνεται ο καλύτερος σύμμαχός της.

ΕΠΤΑΣΦΡΑΓΙΣΤΟ (σελ. 10)

Και στο φεγγάρι
[…]
Στη γέμωση
γεμίζει μυστικά
Στη λίγωση
τ’ αδειάζει

   Στη συλλογή «Οι κούκλες σου δεν είχαν ψυχή» η Μαρία Γερογιάννη είναι έμμεσα καταγγελτική. Ορθώνεται σε αντίθεση με τον κόσμο του φαίνεσθαι και της υποκρισίας. Στηλιτεύει την κακία και την εγωπάθεια. Καυτηριάζει την αλλοτρίωση του «πολιτισμένου» ανθρώπου και την απομάκρυνσή του από τη φυσική ζωή την καλοπέραση μιας μερίδας ανθρώπων στη γη και την αδυναμία κάλυψης ακόμη και των βασικών αναγκών σε μεγάλο μέρος του κόσμου. Σαρκάζει τα προσωπεία, την επιτηδευμένη και «δήθεν» συμπεριφορά, αντιστρατεύεται το ψεύδος και την προσποίηση. Αναζητά την αυθεντικότητα. Τα ποιήματά της εμπεριέχουν μια υποδόρια ειρωνεία.
OLD TOWN – OLD LIFE (σελ. 11)
Η old lady
με το φίλτατο ζωάκι
στην αγκαλιά της.
Υπερχείλισαν τα χαμόγελα των περαστικών
[…]
   Καυτηριάζει επίσης την κουλτούρα του μαζικού, όπως και την κοινότοπη αστική καθημερινότητα.
ΕΓΚΩΜΙΟ (σελ. 24)
Βάλαμε
το αηδόνι στο κλουβί
στη γυάλα το χρυσόψαρο
στη γλάστρα παπαρούνες […]
   Η θεματική της ποίησης της Μαρίας Γερογιάννη περιλαμβάνει τον χρόνο και τον θάνατο, τη γυναικεία φύση, αλλά και την ποίηση, με ποιήματα περί ποίησης. Οι στίχοι της συνομιλούν με άλλους ποιητές και ποιήτριες, με πίνακες ζωγραφικής ή με την ιστορία και την αρχαία ελληνική μυθολογία, σε μια εύστοχη και καίρια διακειμενικότητα. Στοιχεία της ποιητικής της έκφρασης τα επιφωνήματα, τα χρώματα, οι αντιθέσεις, η χρήση του επιθέτου, αλλά και η κορύφωση της σαρκαστικής διάθεσης στον επιλογικό στίχο.
   Ο ρυθμός στους στίχους εξασφαλίζεται συχνά μέσα από ρυθμικές μονάδες που επαναλαμβάνονται, μέσα από φαινόμενα επαναλήψεων και ισομορφισμών.

ΣΤΟ ΣΥΝΟΙΚΙΑΚΟ ΚΑΦΕ (σελ. 46)

Ο καφές της
Το μωρό της
Το σκυλάκι της
Το μωρό της
Το σκυλάκι της
Ο καφές της
Το σκυλάκι της
Ο καφές της
Το μωρό της
[…]

   Εκτός από την τεχνική του συμβολισμού, η Μαρία Γερογιάννη κάνει χρήση της υπερρεαλιστικής εικόνας, οπτικοποιώντας το συναίσθημα με τρόπο αυτόματο, αφήνοντας το ασυνείδητο να γίνει ο διάκοσμός του.

ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ (σελ. 56)

[…]
Το ήξερες το ήξεραν
προπάντων τις νύχτες
που γέμιζαν αστέρια οι γλάστρες σου.
Αφόρετη φωνή
Σε έλεγαν θεριό
μα ήσουν άγριο μπαμπάκι
[…]

   Μουσικότητα και εικονοποιία στη συλλογή ποιημάτων της Μαρίας Γερογιάννη «Οι κούκλες σου δεν είχαν ψυχή». Μια λεπτή απαισιοδοξία και μια αδιόρατη γεύση πίκρας που εκφράζεται μέσα από δηκτική και σαρκαστική γλώσσα με καβαφικές καταβολές. Ποίηση ευαισθησίας, εκφραστική, με βλέμμα εσωτερικό και την ολότητα μιας στιγμιαίας εμπειρίας.
   Ιχνογραφώντας λιτά και επιγραμματικά τις ακτίνες των επιθυμιών της η Γερογιάννη, με το βάθος του προβληματισμού των στίχων, ανοίγει τη βεντάλια των ανθρώπινων αναζητήσεων και σκέψεων. Τα ποιήματα της εκπέμπουν το αίσθημα της μελαγχολίας της Κυριακής, αλλά και έναν ενδόμυχο τρόμο για όσα τραγικά συμβαίνουν και για όσα επίκεινται να συμβούν.
   Αξίζει να επαινέσουμε το πανέμορφο σχέδιο εξωφύλλου και προμετωπίδας του Μάνου Γερογιάννη που συνοδεύει την καλαίσθητη συλλογή.

ΚΛΑΨΕ (σελ. 37)

Μη φοβάσαι
έχεις παρέα τον ήχο σου
Ζεσταίνουν τα δάκρυα

[i] σελ.11
[iι] https://biblionet.gr/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%BF/?personid=103091 (τελευταία πρόσβαση 31.7.2021)
*Αναδημοσίευση από εδώ: https://www.culturebook.gr/kritiki-parousiasi/h-anazitisi-tis-afthentikotitas-stin-poihsi-tis-marias-gerogianni-parousiasi-apo-tin-lilia-tsouva.html?fbclid=IwAR1EjzxGLHqDWqhA2x-YdZUiwYsQXiP5maRdmtejfvqQ9r5wCcIQYMFzVqY

δεν είμαστε πουθενά
δεν πάμε πουθενά
δεν ερχόμαστε από κάπου
είμαστε απλά ένα μοναχικό σκαρίφημα στον αεροδιάδρομο
αναδύουμε την αναπνοή μας σε πύλες αεροδρομίου
ακούμε κουφές συζητήσεις σε αυτοκινητόδρομους
καρφωνόμαστε στα κλειστά παράθυρα διακεκομμένων μετρό
τα τρένα της σιωπής έχουν αργήσει
οι πτήσεις αναβλήθηκαν
οι μέρες μετατέθηκαν για ποτέ ξανά

το κρασί ζυμώνεται στα συγχυσμένα χείλη μας
στις άκρες των μυαλών μας
τα μάτια μας είναι παγωμένα σύννεφα
τα λαρύγγια μας φυσημένοι αμμόλοφοι μέσα στην έρημο
στέπα που μεγαλώνει στη γλώσσα μας
υγρές ζούγκλες μέσα στα γεννητικά μας όργανα
γκρεμοί στο στέρνο μας
φλεγόμενα διαγράμματα μετά τη βροχή
στον πεντακάθαρο ουρανό
που δεν καλύπτει κάποια γη

φεύγουμε μετά τις σκιές μας
πατημασιές στην κινούμενη άμμο που είμαστε
σκισμένα ρούχα προσφύγων χωρίς ίχνη
σκήπτρα απορριφθέντα από επινοημένα βασίλεια
νύχια δόντια μάτια ξεθαμμένα από άγραφες ιστορίες
χαμένες στις ανεξερεύνητες κορυφογραμμές της σάρκας μας
σπασμένοι χάρτες στα γόνατα μας
φουσκωμένες παλίρροιες δαγκώνουν όρμους και ακτές
στις όχθες της κυτταρικής μας λαχτάρας
στο κατώφλι πεθαμένων εθνών

καίμε μόνο για εκείνη τη στιγμή
όταν θα ξέρεις
όταν θα ξέρω
είσαι ο νικημένος λεβάντες
γυρίζεις την πλάτη σου στον ανατολικό άνεμο
περπατας κατω στα σύνορα της ελευθερίας σου
και φεύγεις
αλλά δεν είσαι πια μια χίμαιρα
ούτε είσαι εξορία
ούτε και θα είσαι ποτέ
για μένα

*Η δρ. Natasa Sardzoska (1979), είναι ποιήτρια, συγγραφέας, δοκιμιογράφος, μεταφράστρια και διερμηνέας. Γεννήθηκε στα Σκόπια της Μακεδονίας. Ποιήματα και δοκίμιά της έχουν μεταφραστεί και δημοσιευθει σε διάφορες γλώσσες.
**Μετάφραση στα ελληνικά από τα αγγλικά: Περσεφόνη Μόρτσου.
***Το ποίημα το πήραμε από το τεύχος 52-53 (Ιανουάριος-Αύγουστος 2021) του περιοδικού “Ένεκεν”.

Υπό ξένην σημαίαν
[1967]

Δεν θα ’ρθούμε. Τα χρόνια τα κύματα μας έβγαλαν αλλού. Το σπαθί βρέθηκε να ’ναι χαρτοκόπτης, το εμβατήριο μακρινό τραγούδι μες στη νύχτα. Εδώ χρειάζονταν ταμπούρλα κι αντοχή, εδώ χρειάζονταν λαοί ολόκληροι με τα μπράτσα τους και τα κεφάλια τους. Τι να σου κάνει ο φίλος εκείνος που ξεχάσαμε κι ο άλλος που μας ξέχασε ή θα μας ξεχάσει; Τι να σου κάνουνε τα λίγα εκείνα χρόνια που μπορέσαμε να σταθούμε όρθιοι γύρω σε μια ιαχή; Εδώ χρειάζονταν αιώνες καθαρής γεωμετρίας, κανόνες ανοξείδωτοι σ’ όλους τους καιρούς, κι εμείς δεν είχαμε ούτε δυο στέρεα χρόνια. Μονάχα λέξεις αφήσαμε πίσω μας, λέξεις κλεμμένες από φτωχούς αρρώστους προγόνους που ξεχάσαμε κιόλας τ’ όνομά τους. Δεν θα ’ρθούμε. Πέρασε η πλώρη μας στ’ ανοιχτά του μέλλοντος, η λάμψη του χαράχτηκε για πάντα στα μάτια μας και στα χειρόγραφά μας − αθάνατη σαν την πληγή της πρώτης μας αγάπης.

Βαρκελώνη
Αφιέρωμα κι αποχαιρετισμός
[1975]

IV

Το τραγούδι μπορεί ν’ ακούγεται ακόμα
μα ο τραγουδιστής είναι χρόνια τώρα πεθαμένος.

Όλοι πουλάμε και κανείς δεν αγοράζει
έτσι το παλιατζίδικο ξεχείλισε
λόγια του φωνογράφου και της πιάτσας
τιμόνια καραβιών που χάσανε τη θάλασσα.

Τι θέλεις τώρα πια να μου πουλήσεις;
εγώ δεν κάνω τουρισμό σβήσε το δέρμα σου
σβήσε τις έναστρές σου διαφημίσεις
δώσε μου μόνο τα μεσάνυχτα μαλλιά σου.

…φεύγοντας κι απ’ την ποίηση δεν έχεις πού να πας
και τα ταξίδια τελειώνουνε μια μέρα
− γέρικα και κουτσά σκυλιά στο μονοπάτι
πάντα γυρίζουμε το σούρουπο στο σπίτι

πεθαίνουμε εκεί που γεννηθήκαμε.

Λόγια στην Καλυψώ
[1981]

ΙΧ

Από το χέρι του Θεού κλεμμένη
η πιο γλυκειά μας ώρα
αυτή που κλαίει στον χωρισμό της σάρκας
και της μαδούν τα λόγια τούτα στο χαρτί

− μικρή στιγμή κομμένη σύρριζα με φρέσκια τη φωνή
κλαράκι της αυγής και ποταμέ
σπαθί και γέλιο της αγάπης

τελεία και παύλα της ζωής.

Νόστιμον ήμαρ
[1988]

VΙ

Λέξεις χλωμές που τις ματώνουν σημαιάκια
του έρωτα και του θανάτου άλλων εποχών
ιδέες ακραιφνείς της εφηβείας χρώματα
αλήτες των γλυκών νερών
νησιά ξεπουλημένα
νησιά νησιών μιμήσεις.

Τι γύρευα σ’ αυτή την κρουαζιέρα;

Μπαρκάραμε όλοι στο ίδιο σαπιοκάραβο
μέθυσο τσούρμο κι άμυαλα γεράματα
(πού να τα πίνει τώρα ο ραψωδός μου;
αχ! όλα μονάχος πρέπει να τα κάνω
μνήματα και ποιήματα
με σκάρτα υλικά και ξεπεσμένους τεχνίτες)
τι γύρευα λοιπόν σ’ αυτή την κρουαζιέρα;
κανείς δεν ξέρει πού τραβάμε κι όλοι τραγουδάμε.

Μα εγώ νυστάζω τώρα στο κατάστρωμα
νυχτώνει σ’ όλες τις ρυτίδες της φωνής μου
− σωπάστε πια ν’ ακούσουμε τη θάλασσα

που μας σκεπάζει.

*Από τη συλλογή «Υπό ξένην σημαίαν, [Ποιήματα 1967-1988]», εκδ. Ύψιλον 1991.

**Τα ποιήματα και η εικόνα της ανάρτησης πάρθηκαν από εδώ: https://ppirinas.blogspot.com/2021/08/blog-post_10.html?fbclid=IwAR3tFRc0zKV_zHLQR7Nq_UQf_ltApo-gOFZNdJAjnAd0rlwlCCIsO0rwu3s

Γράφει το ραφτόπουλο

Με βήμα γοργό προχωρούν οι κόρες των ματιών μου
γλιστρούν ανάμεσα στις λιγνές νότες της μουσικής του άστεως.
Οι δρόμοι των παιδιών στενεύουν
προσόψεις μιλούν για ένα παρόν των κτισμάτων
σε μια γλώσσα που ακόμα δεν καταλαβαίνω.
Γράμματα περίτεχνα κιγκλιδώματα δένουν το τώρα
οικόσημα σκαλιστά στους ορόφους
γκρεμισμένους μιας νεογέννητης πόλης.
Μια δύναμη καταφθάνει λυχναφής
μυστική μου μοιάζει αλλόκοτη
τα ερείπια δένει σε μνήμη των κατακτητών.
Λίγα μόνο ρούχα κρεμασμένα δίνουν ζωή στα άυλα σώματα
των φαντασμάτων.
Κοιτάζοντας επάνω χάνεσαι στις μικροσκοπικές οδούς
τον δρόμο σου τον ξαναδείχνουν οι πλατείες.
Ακολούθα την μπλε ώρα που μπογιατίζει τα παράθυρα
της αραβικής πόλης.
Σταμάτα, δέσου στο κατάρτι, πέρνα ξυστά
πριν ακούσεις το τραγούδια των βουκαμβίλιών.
Παράνομα ανοιχτά καφέ
ξεφεύγουν απ’ το βλέμμα των περαστικών
κλείνουν τις γυμνές ατέλειες του δρόμου
που ξέντυσε το λευκό φως του αύριο.
Όταν τα σαλβάρια πέφτουν σηκώνεται η πυκνή σκόνη της λήθης.
Σε αναζήτηση επίμονων βλεμμάτων
λυπάμαι όσους δεν σέβονται την ομορφιά
κατάφορα λαβώνοντας το χθες
το παρελθόν ακαριαία νεκρό.

*Το ποίημα και η εικόνα της ανάρτησης είναι από εδώ: https://losinnuendos.com/2021/08/09/mple-ora-stin-tynida/

εξεφράσθη ο – δικός – κυρίαρχος λαός
λήξαν το ζήτημα

η ομορφιά – της επανάστασης αιωνόβια συνηγορέσα -παραμένει
ασύνορη, ανελέητη, απάτριδη
επώνυμη – άνευ προελεύσεως ονομασίας –
εις πάντας αφειδώς δωριζόμενη, αφόβιστη, απάτητη
από τας γενικός των αρχηγών συνελεύσεις πάντοτε
φυγόδικη
αντάρτισσα που δεν κρατάει από υμών προγόνους
λυσσαλέα της εθνικής σας θλίψεως εχθρός
ασφυκτιώσα μέσα στα δια της βίας φορεμένα
στερητικά
ποτάμι κόκκινο που κυλάει ανάμεσα σε γκρίζα
σύρματα και πλέγματα
μόνη της πάντοτε και πλάι μας για πάντα
παντιέρα δίχως όνομα με όνομα που το χαρίζει σε
όλους
η ομορφιά – συνηγορέσα αιωνόβια της επανάστασης –

*Από τη συλλογή “Π”, Εκδόσεις Bibliotheque, 2021.

Ο θάνατος
Ξέμεινα χωρίς τη φωνή σου
και χωρίς τα χέρια σου, χωρίς τα μάτια σου
που είχαν το χρώμα της νύχτας
και τη γεύση των ονείρων.

Κάθε όνειρο όταν αναφλέγεται ίσως
μας σκοτώνει και ζει απο μας.
η αμυδρή ένταση του είναι μια εξορία·
χωρίς σύνορα τα χέρια,
τα πόδια πλέον δίχως δρόμους,
η ελευθερία χωρίς λιμάνι.

Αλλά ίσως μπορούμε να ζούμε σε μια σκια,
ίσως στα όνειρα ζούμε νεκροί.
Η εικόνα είναι το θανατικό και η επιθυμία,
η ζωή της σκόνης είναι η επιθυμία.

Ίσως φωτιά είναι τα όνειρα
που πετούν μακριά από τον εαυτό τους,
όπως ο Ίκαρος στο φτερό της φωτιάς του,
ένας άγγελος που ξεκινά
σε αναζήτηση μιας ύπαρξης.

*Μετάφραση: Θανάσης Ράπτης.

**Το ποίημα το πήραμε από το τεύχος 52-53 (Ιανουάριος-Αύγουστος 2021) του περιοδικού “Ένεκεν”.

Ο πόλεμος της Τροίας τελείωσε προσφέροντας στους τρώες
ο πολύτροπος το δούρειο τζουκ-μποξ.
Βαδίζω έξω από κέντρα που παίζει δυνατά το μπουζούκι
ενώ υψώνονται γύρω μου τα καταστήματα καταποντισμένων
ανθρώπων.
Δίπλα στο πρακτορείο του προπό και το σουβλατζίδικο
το κομμωτήριο ένας βυθός με γυναίκες ασάλευτες.
Εργάτες αυτή τη στιγμή στήνουν χορό πάνω σε
κρανία τρώων πολεμιστών
και μια ανήλικη πόρνη γνέφοντας κι ακτινοβολώντας
με μoβ φουστάνι πέτσινες μπότες λιγνά δάχτυλα
φουντωμένα μαλλιά και σέξι φωνή
να λικνίζεται στις 45 στροφές του δίσκου
και τα μάτια της έχοντας τη λάμψη των ματιών
της Κίρκης.
Ραψωδοί σε φωτισμένα σανίδια στο απέναντι
καμπαρέ όπου στριπτιζέζες της πεντάρας
και μισοφάλακροι νεόπλουτοι
διασκεδάζουν με την ορχήστρα
ωραίων νεκρών.

*Από τη συλλογή “Το αλληγορικό σχολείο”, Εκδόσεις “Κέδρος”.

Όχι πολύ αργότερα η σιωπή αισθάνθηκε αυξημένη κόπωση και αρρυθμία. Και ένα
καψάλισμα.
Θα πεθάνω, είπε. Θα μιλήσω.
Ξέραμε ότι είχε πολλά να πει, όμως εμείς την προτιμούσαμε σιωπή, γι’ αυτό και δεν ήταν
καθόλου σίγουρο ότι θα την ακούγαμε. Άλλωστε είχαμε κι εμείς πράγματα να πούμε
μεταξύ μας, μα σπάνια το επέτρεπε. Ίσως γι’ αυτό να μας έπιανε εκείνος ο βήχας. Κάτι
σαν γαύγισμα. Γιατί οι άνθρωποι είτε σιωπούν μαζί είτε γαυγίζουν.

Αιμορραγεί το φεγγάρι
το μοναδικό διανυκτερεύον φαρμακείο
ξέμεινε από γάζες, βαμβάκι, μπεταντίν
σα χώρα που ξεπούλησε
στις αγορές του κόσμου
και στις τηλεπωλήσεις
τις τελευταίες εφεδρείες της.

Αιμορραγεί το φεγγάρι
ποτίζει της νύχτας το σεντόνι
κάνοντας λιγάκι το σκοτάδι
να μοιάζει με ξημέρωμα
μόνο και μόνο για να καλλιεργήσει
ένα ψέμα
μια νέα αυταπάτη.

Για λίγο όμως τα ψέματα κρατούν
αναρωτήθηκες
φεγγάρι μου ποτέ
πως γίνεται να κρύψεις
τα ματωμένα δρομολόγια
τις κόκκινες θάλασσες
από τα μάτια των παιδιών
όταν ακόμα κι αυτός ο ήλιος
δεν τολμά;

2015 – επανεγγραφή: 2018