Δεν μπορώ καν να θυμηθώ τι ένιωθα πριν τον πόλεμο, τι σκεφτόμουν. Μόνο απομεινάρια μνήμης. Σαν να ήμουν σε κάποιου είδους λήθαργο. Δεν ξυπνήσαμε όλοι.
Τελ Αβίβ
*
Αλιόνα Μακσάκοβα
Στην Ιρίνα Τσουντνόβα
Αυτές οι λέξεις γραμμένες σε στήλη Ήταν στήριγμα του κόσμου μου Ασταθής στοά Λεκτικών Καρυάτιδων Διαχρονικά ζητήματα Διπλώθηκε ο κόσμος σε πάπυρο Πέφτει Πέφτει Πέφτει Κι εμείς μαζί με όλους Σε ρώτησα — Θα μπορέσουμε να γράψουμε μετά το Άουσβιτς; — Κατά τη διάρκεια
Στο ίδιο δωμάτιο που κατασκευάζαμε τις ηλιαχτίδες με την μικρή Ελένη και τρίβαμε τις μύτες μας σαν Εσκιμώοι έμελλε να χριστώ ο παράφρων βασιλιάς. Διοικούσα τα έντομα του κήπου μου με άκρατη ευγένεια. Ήμουν θαρραλέος στον πόλεμο με τις πεταλούδες κι ένα μικρό γατί το παρασημοφόρησα για τις υπηρεσίες του στην μεγαλειότητά μου. Εκεί με βρήκαν ελέω Θεού οι νοσοκόμοι τον κατάδικο. Και έκτισα ποινή σε ξένη χώρα έξι έτη. Έπειτα το πήρα απόφαση. Στους ανθρώπους δεν πρέπει να λες όλη την αλήθεια. Έγινα πάλι βασιλιάς αλλά τώρα διοικούσα στα κρυφά. Τον υπόλοιπο καιρό διάβαζα εφημερίδα και μιλούσα για γήπεδο. Πήγαινα κινηματογράφο. Παρασημοφόρησα πάλι το γατί αλλά η τελετή ήταν ολωσδιόλου μυστική. Και ο πόλεμος με τις πεταλούδες γινόταν υπόγεια. Μου πήρε τρία χρόνια να καταλάβω πως δεν είμαι βασιλιάς. Σταμάτησα να διαβάζω εφημερίδα και να πηγαίνω κινηματογράφο. Έκανα μεγάλες βόλτες στην εξοχή κι από όπου περνούσα με δείχναν: ο τρελός! Όταν ήρθαν οι νοσοκόμοι τους μίλησα λογικά, τους είπα για τον καιρό και τον μεγάλο αγώνα της Κυριακής. Έτσι γλίτωσα τις φασαρίες. Πέρασα τρία χρόνια κάνοντας βόλτες στην εξοχή. Τον τέταρτο πέθανα. Κι ήρθαν όλα τα έντομα στην κηδεία μου συντετριμμένα κι οι πεταλούδες ακόμη κάναν ειρήνη. Το γατί νιαούριζε σπαρακτικά όλη την νύχτα. Κι οι άλλοι είπαν: Έφυγε όπως του άξιζε. Ένας τρελός! Και μόνο εγώ ήξερα πως έφυγα σα βασιλιάς.
Από τη συλλογή «Ο βασιλιάς», εκδ. Οσελότος, Φεβρουάριος 2022.
Ώρες βουβές ώρες μοναξιάς Λίγη στοργή πολύς πόνος Επεκτείνει περιοχές ελευθερίας μέσα του Τελειώνει το τσιγάρο στοχαστικά Είναι το τελευταίο του. Άρπαξε τη σιωπή του να ξεφυλλίζει τον άνεμο Η Κατερίνα τυλίγει πάγο στο συναίσθημα Οι φίλοι της ταξιδεύουν στις ταράτσες των γκρίζων κτιρίων Σήκωσε την πνοή του στο μέρος του παράθυρου Είπε «έχε γεια» στην πρώτη ηλιαχτίδα Ξημέρωνε…
Κι όταν το βράδυ γυρίζει κατάκοπη σπίτι αδειάζει γρήγορα τα μάτια της απ’ όλα τα κίτρινα φώτα και τα σκοτάδια που συνάντησε στο δρόμο της. Απλώνει προσεκτικά στο σκοινί της πίσω αυλής να στεγνώσουν τα αμίλητα λόγια που όλη μέρα κολλούσε με το σάλιο πάνω στη γλώσσα της μην ξεφύγουν απότομα κι έτσι καλοακονισμένα και κοφτερά βρουν κατάστηθα τις δυνάμει αυτόχειρες σκέψεις ως ανήθικοι αυτουργοί ενός προαναγγελθέντος πιθανού θανάτου. Μα όσο κι αν η συνήθεια γίνεται δεύτερη φύση, δεύτερη και φτηνή στην ουσία της, πόσο μπορεί και η επανάληψη να αντέξει το ακλόνητο άλλοθι Και κάπου εκεί γεννιέται η επανάσταση!
*Το ποίημα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Σείστρο” – Συν-φωνία φίλων της ποίησης στη Χίο, τεύχος 1, Άνοιξη 2020.
Τα χέρια μου ν’ ανοίξω διάπλατα μέσα στο φέγγος του ήλιου και να χορεύω και να στροβιλίζομαι ώσπου να σβήσει η άσπρη μέρα. Μες στη δροσιά του δειλινού κάτω από δέντρο να ξεκουραστώ ψηλόκορμο ενώ η νυχτα θά ‘ρχεται απαλά, μαύρη καθώς εμένα, αυτό ‘ναι τ’ όνειρό μου!
Τα χέρια μου ν’ ανοίξω διάπλατα κατάντικρυ στον ήλιο, και να χορεύω και να στροβιλίζομαι, ώσπου να σβήσει η μέρα η γρήγορη. Μες στο χλωμό το βράδυ να ξεκουραστώ… ένα λιγνό δέντρο ψηλόκοπρμο… η νύχτα νά ‘ρχεται απαλά, μαύρη καθώς εμένα.
*
ΠΟΡΦΥΡΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ
Της τραγωδίας τα τύμπανα για με χτυπήστε, της τραγωδίας τα τύμπανα και του θανάτου. Κι ας πει ο χορός τραγούδι ανταριασμένο, για να πνίξει τον ρόγχο της στερνής πνοής μου.
Της τραγωδίας τα τύμπανα για με χτυπήστε, τα λαμπερά βιολιά απαλά κι αργά ας θροΐσουν. Αλλά έναν ήχο ηλιόχαρο σαλπίστε να πάει μαζί του στο σκοτάδι όπου πηγαίνω.
*
ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ ΝΕΑΡΟΥ ΑΦΡΙΚΑΝΟΥ
Όλα τα ταμ-ταμ της ζούγκλας χτυπούν μέσα στο αίμα μου. Όλα τ΄άγρια και φλογερά φεγγάρια της Αφρικής λάμπουν μέσα στα βάθη της ψυχής μου. Φοβούμαι αυτόν τον πολιτισμό, τον τόσο σκληρό, τον τόσο δυνατό, τον τόσο κρύο.
*Τα ποιήματα προέρχονται από την Ανθολογία “Νέγροι ποιητές”, εκδ. Πρόσπερος, Αθήνα 1982. **Μετάφραση: Δημήτρης Σταύρου (1889-1973).
Στη φωτογραφία, από αριστερά, Tristan Tzara, M.H. Maxy, Ion Vinea (Ιωάννης Ευγένιος Γιοβαννάκης) και Jacques Costin
Ακούω τη γη, τα δέντρα, τα βράχια, τον καμπυλωτό δρόμο μέσα στην σιωπή μέσα στη βουή που αναβλύζει απ’ τις πηγές, κάτω από τις όχθες χωρίς το βήμα των αστεριών.
Ακούστε τον άνεμο, τα τριζόνια, τη μοναξιά μέχρι τον ερχομό της αυγής με τη δροσιά το χάραμα, η νύχτα μια σκιά, η μέρα ένα φάντασμα χωρίς κατανόηση αστράφτουν στη συνέχεια.
Από την αιώνια πρόσοψη εισέρχεται ο τόπος και ο χρόνος, μάρτυρες – ποίων; Μεταξύ άλλων και κανενός, ποιό το όνομα μου πέρα από μένα, τί μέτωπο να υψώσω στα μάτια του κόσμου;
Ο ήχος, η ακτίνα, η ταραχή και τ’ όνειρο καθώς σπέρνω το όραμα μέσα μου με το βλέμμα στην ροή των υδάτων του παρελθόντος με το βήμα στον βυθό των τάφων.
Περνώ τα δάχτυλά μου πάνω, από το σαν μάσκα περίγραμμά μου ρωτώ την μοίρα όπως οι τυφλοί μπροστά στο κενό, σκληρή σιωπή οι απώλειες και οι μνήμες, – στην στέψη των σιγοκαίνε οι λέξεις.
*Ο Ion Vinea (1895-1964) ήταν ο ελληνικής καταγωγής Iωάννης Ευγένιος Γιοβαννάκης,μέγιστος υπερρεαλιστής ποιητής, συμμαθητής και στενός φίλος του Tristan Tzara.
**Απόδοση από την Ρουμανική: Δημήτρης Κανελλόπουλος.
Κανείς δε σου ζήτησε να γίνεις φόβου άγγελος πόσο μάλλον άγγελος θανάτου
Το μόνο που θέλαμε ήταν να ’ναι το δέρμα σου τόσο απαλό όσο η θάλασσα ένα απόγεμα του Οκτώβρη στη Βηρυτό του Λιβάνου ανάμεσα σε δυο εμφύλιους
Ήρθες με μια χούφτα πόνο κι ένα χαμόγελο που άνοιξε τη γη κάτω από τα πόδια μου όπως κάνει ο σεισμός όταν σμίγουνε δυο άνθρωποι.
*Από την ενότητα “Love Poems”, στην ανθολογία Women of the Fertile Crescent: An Anthology of Modern Poetry by Arab Women (1978).
ΑΤΙΤΛΑ
τι νέο υπάρχει στη ζωή μου: η ανακάλυψη μιας μάζας άστρων στον Γαλαξία
για να γλιτώσω απ’ το κενό αέρος που μια βόμβα δημιουργεί σε ένα προάστιο της Βαγδάτης ξαναδιαβάζω τους στίχους του Al-Sayyab για να αποτρέψει το κακό, ο χρόνος επιταχύνει την εμφάνιση των λουλουδιών τα παιδιά παίζουν πιασμένοι στην παγίδα της φαντασίας μας οι άγγελοι φανερώνονται στους πόθους μας· με το πρώτο φως της μέρας χάνονται η θλίψη τα τείχη τρυπά του πνεύματος που μεταμορφώνεται [σε αυλάκια κι ορυζώνες]
περπάτα στην περίμετρο των ονείρων σου. δεν είναι ότι οι δρόμοι είναι κλειστοί είναι που οι καρδιές έχουν ενδώσει στη βία του ανέμου απουσία. εκτοπισμός. αναμονή. έπειτα έρχεται η απόρριψη. ο θυμός ακολουθεί. η ντροπή στρώνει τα κρεβάτια οι σκιές στριμώχνονται ανάμεσα στους τοίχους των ξεχασμένων πόλεων. ο χρόνος δαγκώνει τις φτέρνες μας φοβόμαστε μη φτάσουμε τελευταίοι
αγαπώ τη βροχή, σαν μ’ αγκαλιάζει, όσο κι ένα ποτάμι. με μπολιάζει στα σύννεφα. στις ιδιότητες συμμετέχω τ’ ουρανού. μεγαλώνω σαν δέντρο
οι ψυχές των εξαφανισμένων χρησιμοποιούν την τηλεοπτική οθόνη μη μου λες τίποτα μη μου χτυπάς την πόρτα
είναι δυνατόν η άνοιξη να γερνά μέσα σε λίγες ώρες; το αποτέλεσμα αυτής της μάχης εξαρτάται από την απάντηση σε αυτή την ερώτηση ένα κεφάλι διάτρητο από σφαίρες διυλίζει τον πόνο στης κουζίνας το πάτωμα, εκεί όπου η οικογένεια σμίγει όταν οι σκέψεις εγκαταλείπουνε πολύχρωμες τους διαδρόμους του μυαλού τους εξαίσιους πίνακες πάνω στους οποίους τίκτονται η ομορφιά ξεθωριάζει, και χάνεται υπάρχουνε πληγές που περιμένουν την καρδιά να τις μπαντάρει
έχωσε το πρόσωπό της μέσα στο πάπλωμα η καμπύλη της πλάτης της φανερώθηκε η απώλεια ήταν ανυπόφορη μια αιμορραγία, ένα ανεμοδαρμένο σταυροδρόμι, ένα ταξί. έτσι ξεκινούν οι μέρες τα πάντα καταρρέουν στο φθινόπωρο των αντιφάσεων. το παρελθόν κατοικεί μέσα μας με τους πιο τοξικούς τρόπους αφού το αίμα μολυσμένο είναι με ουσίες λιπαρές, και σκέψεις φωτοστέφανα από ψυχρό αέριο μας χωρίζουν από τις ρίζες μας. οι εντυπώσεις μας σερφάρουν πάνω σε μια ακτίνα φωτός
στο μεταξύ κολυμπώ μες στον απογευματινό ήλιο προς την απόλαυση των αισθήσεων… ακόμα κι αν να ξοδευτεί μόνο στην παθητικότητα του σώματος μπορεί
οι μεγάλοι πίθηκοι ακρωτηριάστηκαν από τη ζήλια των ανθρώπων. οι συζητήσεις μας παραμένουν πιστές στην κοινοτοπία τους η θάλασσα απελευθερώθηκε κι η γη αβοήθητη έχει μείνει βαθυγάλαζοι κεραυνοί μαλώνουν για τη μοναξιά του κάθε θραύσματος της Ύπαρξης, της κάθε θέλησης για ζωή ο Χαμένος Παράδεισος δε συνοψίζεται σ’ ένα σύμπλεγμα δασυλλίων με φοίνικες. μήτε αν σου ’λεγα πως φτιάχτηκε από κοιμισμένα σώματα και ξυπνήματα πρωινά με την αυγή… στην απάθεια τούτης της μέρας οι σκιές τεντώνονται κάτω απ’ τα δέντρα ώστε να μπερδευτούν καλύτερα με τη νύχτα παίρνουμε το καράβι κι αναχωρούμε για τα νησιά ακόμα κι αν ο ορίζοντας ταξιδεύει στον ρυθμό τής ανυπαρξίας μας
πιες ένα ποτήρι κρασί, τη σάρκα να ζεστάνεις, στο νου να φέρεις τον Διόνυσο γεννηθήκαμε στη ρίζα της θλίψης για τούτο κι οι γιορτές μας σας αφήνουν άναυδους. καταλήγουν καίγοντας παιδιά και σπίτια
τα άστρα εμφανίζονται κατά διαστήματα μερικών δευτερολέπτων· ο χρόνος που χρειάζονται οι πληροφορίες τους κόσμους για να διασχίσουν κοίταξα τον ουρανό ένα-πρόβατο με σύννεφα· είδα άραβες ποιητές καθήμενους μπρος στους μαύρους τους καφέδες μάρτυρας έγινα των προσπαθειών τους. κάποιοι πούλησαν τους στίχους τους για ένα κομμάτι ψωμί, άλλοι, τις γυναίκες τους, αλλά κανείς τους δεν εγκατέλειψε τα όνειρά του
πήγα για ύπνο σε σεντόνια λουσμένα στον ιδρώτα μου. ο μήνας Αύγουστος στη Βηρυτό υπάρχει δίχως ο κόσμος να το ξέρει δεν έμεινε άλλη παρηγοριά απέναντι στον πόνο παρά ο πόνος ο ίδιος
ο πόθος γίνεται πιο έντονος στην ασημένια άκρη της θάλασσας. φίλοι μου, άλλο μη με περιμένετε, η καρδιά μου βρίσκεται μες στην αφθονία της ίδιας μ’ εσάς άνοιξης
τον ήχο άκου των αρτηριών σου: δημιουργήθηκαν κατ’ εικόνα των μεγάλων ποταμών της Αφρικής που κουβαλούν πιο πολύ φωτιά παρά ύδωρ το βουνό γλίστρημα γίνεται του ξυραφιού. το φεγγάρι, το τρώει η έκλειψη. οι γυναίκες, το πρωί, κολυμπούν για να ξεπλύνουν το κορμί απ’ την αϋπνία, απ’ τον ιδρώτα, κι από κείνα τα φιλιά δίχως τέλος εγώ, αγαπώ τα γαλήνια ηλιοβασιλέματα. φοβάμαι τη μέρα το ίδιο με τη νύχτα
Ενότητα ποιημάτων από μια σειρά τεσσάρων ποιητικών ενοτήτων που συνέγραψε η Αντνάν με αφορμή μια καρτ ποστάλ που είχε λάβει από την Τυνησία, από τον φίλο της, Khaled Najar. Ο Najar μετέφρασε τα ποιήματα στα αραβικά και τα εξέδωσε από τον εκδοτικό του οίκο.
Drown by sunlight Reflected off snow, It is trapped
Withot design To know another way My pager calls code blue*
And for no reason at all I lift the window and blow a little life back into the world
Παριστάνοντας τον Θεό στο Νοσοκομείο
Μια μύγα ζουζουνίζει μαύρο παράπονο στο τζάμι
Παρασυρμένη από το ηλιόφως που αντανακλάται από το χιόνι έχει παγιδευτεί
μ’ άγνοια του σχεδιασμού μιας άλλης πορείας. Ο βομβητής μου καλεί
τον μπλε κωδικό* Και χωρίς καμιά αφορμή
σηκώνω το παράθυρο και φυσώ μια μικρή ζωή πίσω στον κόσμο
*Μπλε Κωδικός / Code Blue: Νοσοκομειακός Κωδικός στα Αμερικανικά νοσοκομεία γιατην Επείγουσα Καρδιοαναπνευστική Αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ). Η αναγγελία από τον υπεύθυνο γιατρό του τέλους της ΚΑΡΠΑ δηλώνει το θάνατο του ασθενούς στον οποίο απέτυχε η ανάταξη / τάξη.
Απ΄ τα δεσμά αποτίναξη την μόνωση λαξεύει, το δέρμα ματώνοντας ενώ ο νους, γλαφυρά, φενάκες αποφαίνεται. Μνήμες καλούν προσδοκίες που βεβαιότητες έγιναν, στην προσδοκία την πλάτη γυρνώντας.
*
ΔΙΟΠΤΡΑ
Ο γλύφανος των χειμασμών τα μάτια σου πραϋνει! Γλυκασμοί πρωτόφαντοι τα βλέφαρά σου σμίγουν, όταν το βλέμμα σου μυούν σε αρμονία εξώκοσμη κι η θέλξη που σε ακολουθεί δεν είναι η θέλξη ετούτη. Τερπνά αδιάφορη! Απόκοσμα τερπνή! Γλυκοφεγγοβολείς! Δώρα της γλυφής!
Το είναι μου μεστωμένο από χαρά άσπρων πλοίων. Το είναι μου τσακίζει αισθήματα. Εγώ η ίδια κάτω από τις αναμνήσεις των ματιών σου. Θέλω να εξαλείψω τον κνησμό των βλεφάρων σου. Θέλω να ξεφύγω από την ανησυχία των χειλιών σου. Γιατί η φαντασμαγορική σου όψη εξευγενίζει τους δείκτες των ωρών;
*Από την ενότητα “Ένα σημάδι στη σκιά σου” (1955).
*
ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΜΟΥ
να συγκεντρώνεις πόθους σ΄ αγνώμονα φυτά να αναφέρεις τον δικό σου μ’ αντάξια τόλμη και τότε θα ‘ρθουν δέκα άλογα να ρίξουν την ουρά στον μαύρο άνεμο να λικνίσουν τα φύλλα τις νοτισμένες τους χαίτες και θα ‘ρθει ο γνώμονας να στρογγυλέψει τους στίχους.
*
ΚΑΤΙ
νύχτα που φεύγεις δώσε μου το χέρι
έργο ταραγμένου αγγέλου οι μέρες αυτοκτονούν
γιατί;
νύχτα που φεύγεις καληνύχτα
*
Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ
Πρέπει να σωθεί ο άνεμος τα πουλιά πυρπολούν τον άνεμο στην κόμη της μοναχικής γυναίκας που επιστρέφει από τη φύση και υφαίνει καταιγίδες Πρέπει να σωθεί ο άνεμος
*
ΜΟΝΟ
πλέον καταλαβαίνω την αλήθεια
αντηχεί στις επιθυμίες μου
και στις λύπες μου στις ασυμφωνίες μου στις διαταραχές μου στα παραληρήματά μου
πλέον καταλαβαίνω την αλήθεια
τώρα ας ψάξω τη ζωή
*Από την ενότητα “Η τελευταία αθωότητα” (1956).
**Τα ποιήματα προέρχονται από τα βιβλίο “Αλεξάντρα Πισαρνίκ Ποιήματα”, εκδ. ενύπνιο, Αθήνα, 2020. Μετάφραση: Στάθης Ιντζές.
To Koskino 