ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΡΩΑΔΙΤΗ

Το περιοδικό “Ένεκεν” είναι μια επιθεώρηση πολιτικής, τέχνης και πολιτισμού που μας έρχεται από τη Θεσσαλονίκη. Είναι ένα περιοδικό από αυτά που κάτι έχουν να πουν σε μια Ελλάδα του σήμερα που εκτός από την οικονομική κρίση μαστίζεται, πρωτίστως και κυρίως, από κρίση αξιών, ηθικής, προταγμάτων. Είναι μια όαση που μαζί με μερικά άλλα περιοδικά και εκδοτικές περιπέτειες φιλοδοξούν να διατηρήσουν ζωντανή μια χαραμάδα φωτός, ένα δίαυλο επικοινωνίας και έκφρασης σε μια κοινωνία που σφυροκοπείται από κερδοσκοπία, άκρατη εμπορευματοποίηση των πάντων και απαξίωση αξιών και θεσμών.

Το “Ένεκεν” είναι ένα ανεξάρτητο, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, εκδοτικό εγχείρημα. Τα κείμενα και όλα όσα δημοσιεύονται σε αυτό εκφράζουν την άποψη του συγγραφέα τους και μόνο. Εκδότης και διευθυντής του “Ένεκεν” είναι ο συγγραφέας, Γιώργος Γιαννόπουλος.

Στο περιοδικό σε ολόκληρη έως τώρα διαδρομή του έχουν φιλοξενηθεί δεκάδες άρθρα πολιτικών σχολιαστών, ακαδημαϊκών, καθηγητών, στοχαστών και φιλοσόφων. Σε κάθε τεύχος δημοσιεύονται λογοτεχνικά κείμενα, μικρά διηγήματα και ποιήματα. Ακόμα δημοσιεύονται κριτικές/παρουσιάσεις βιβλίων κάθε είδους αρκεί να μην προβάλουν ρατσισμό, σεξισμό, εθνικισμό και κάθε είδους μισαλλοδοξία. Περιττό να πούμε ότι από ιδεολογικής, θεωρητικής άποψης το περιοδικό σαφέστατα τάσσεται στη γενικότερη αριστερή σκέψη του σήμερα, χωρίς όμως δογματισμούς και αρτηριοσκληρωτικές ιδεοληψίες.

Στο παρόν τεύχος δημοσιεύεται αφιέρωμα στην Άρτα, άρθρο του εκδότη σχετικά με την κλοπή πίνακα του Πικάσο από την Εθνική Πινακοθήκη, κείμενα για τον εθνικισμό του σήμερα, την ευρωπαϊκή οικονομία, τις αλλεπάλληλες τραπεζικές και μη κρίσεις στον ελλαδικό χώρο από τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους και δώθε, τον εργατικό έλεγχο στην Ελλάδα, τις ιστορικές διαδρομές της αριστεράς, για τη δοκιμασία της ύπαρξης και τον πολιτισμό του βάθους, πτυχές της φιλοσοφίας του Ζακ Λακάν, για τον Καζαντζάκη και τη σχέση του με την Κίνα και, φυσικά, τα καθιερωμένα λογοτεχνικά κείμενα και ποιήματα με τις βιβλιοκριτικές / παρουσιάσεις.

Σε ό,τι αφορά εμάς εδώ στη Μελβούρνη το παρόν τεύχος του “Ένεκεν” φιλοξενεί μελέτη της γλωσσολόγου, πανεπιστημιακού και ποιήτριας, Έρμας Βασιλείου, με τίτλο “Γλώσσα, ταυτότητα και τέχνη – Τα Τζ’ υπριώτικα τραούδκια του Δημήτρη Λιπέρτη” (σελίδες 167-183) όπου παρατίθενται σκέψεις και κρίσεις για την παραδοσιακή ποίηση του Κύπριου αυτού ποιητή, με το έργο του οποίου έχουν ασχοληθεί κατά καιρούς αρκετοι δόκιμοι και φτασμένοι ερευνητές. Η συγγραφέας εξετάζει την ποίηση του Λιπέρτη κυρίως από την κοινωνιογλωσσολογική του διάσταση σε λογοτεχνικό πλαίσιο, παραθέτοντας και σχετική βιβλιογραφία.

Όποιος/α θέλει να προμηθεύεται το περιοδικό ας επικοινωνήσει στη διεύθυνση Βασ. Όλγας 55, Θεσσαλονίκη 546 41, emails eneken@hotmail.com και/ή giannopoulosgeorge64@gmail.com Το περιοδικό έχει παρουσία και στο διαδίκτυο στη διεύθυνση http://enekenperiodiko.blogspot.com στο οποίο δημοσιεύονται μερικά από τα άρθρα της έντυπης έκδοσης.

Ακόμα, από το περιοδικό έχει εκδοθεί και ένας αριθμός μικρών ποιητικών συλλογών και λογοτεχνικών κειμένων σε αυτόνομα βιβλία (για πληροφορίες ανατρέξετε στο blog του περιοδικού).

*Δημοσιεύεται σήμερα Σάββατο, 17 Μάρτη 2012, στην ελληνική εφημερίδα της Μελβούρνης «Νέος Κόσμος».

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΡΩΑΔΙΤΗ

Να ξεφύγουμε λίγο από τον “κλειστό” κόσμο του βιβλίου και να πάμε σε μια λογοτεχνική επιθεώρηση, ένα ακόμα από τα πολλά καλά περιοδικά του είδους που κυκλοφορούν στην Αυστραλία.

Έχουμε εδώ το πρώτο τεύχος της ποιητικο-λογοτεχνικής επιθεώρησης “Azuria”, στο παρθενικό της βήμα στο θαυμαστό κόσμο της αυστραλιανής ποίησης και λογοτεχνίας.

Η όλη εμφάνιση της επιθεώρησης είναι λιτή -71 σελίδες, σε σχήμα βιβλίου, με μια μόνο φωτογραφία στο εξώφυλλο-σύνθεση του John Barton- μα τόσο απέριττη, μια εκλεπτυσμένη λιτότητα που όμως έχει να πει τόσα πολλά…

Το όνομα “Azuria” αποδίδει τη χρωματική έκφραση του κυανοπράσινου της θάλασσας στην πιο ελαφρή της εκδοχή – το αντίθετο από το τιρκουάζ που είναι το πιο σκούρο κυανοπράσινο. Κοντολογίς, το όνομα της επιθεώρησης φανερώνει τον διακαή πόθο των εκδοτών να ανοιχτούν στο αρχιπέλαγος της πολυπολιτισμικής πανσπερμίας που χαρακτηρίζει τη λογοτεχνία αυτής της χώρας και να εντρυφήσουν στις πολυκύμαντες πτυχές της.

Οι εκδότες του “Azuria”, ο οργανισμός Geelong Writers Inc (Ομάδα Συγγραφέων του Geelong) βλέπουν την εν λόγω επιθεώρηση τόσο ως ένα από τα βήματα προς την ολοκλήρωσή τους ως συμπαγούς και δομημένης λογοτεχνικής ομάδας όσο και ως μια συνεπή συνεισφορά στην πολυγλωσσική ποίηση και λογοτεχνία της περιοχής τους αλλά και της Αυστραλίας γενικότερα.

Στην κατεύθυνση αυτή, η επιθεώρηση θα εκδίδεται δύο φορές το χρόνο και θα δημοσιεύονται σε αυτήν τα πιο αξιόλογα ποιητικά και λογοτεχνικά έργα τόσο σε τοπική όσο και σε εθνική και παγκόσμια κλίμακα.

Στο πρώτο, παρθενικό, όπως είπαμε, τεύχος, εγκαινιάζεται αυτή η τακτική με τη δημοσίευση δοκιμίων, ποίησης και ποιητικής πρόζας, σύντομων ιστοριών και κριτικών.

Ανάμεσα στα άλλα, στο παρόν τεύχος δημοσιεύονται ποιήματα των Ντίνας Γερολύμου και Δημήτρη Τρωαδίτη και στις δύο γλώσσες, ελληνικά και αγγλικά, ποιήματα των Sophia Shen (Αυστραλοκινέζας ποιήτριας που διαμένει στο Geelong) και Ouyang Yu (Κινέζου δίγλωσσου ποιητή που τα τελευταία 22 χρόνια μένει και δημιουργεί στη Μελβούρνη) στα κινεζικά και αγγλικά καθώς και της λιθουανικής καταγωγής ποιήτριας και πανεπιστημιακού Irena Praitis, δίνοντας έτσι το πολυγλωσσικό, πολυπολιτισμικό πνεύμα που χαρακτηρίζει την εκδοτική ομάδα. Άλλωστε, η “ψυχή” του όλου εγχειρήματος και του Geelong Writers, Dr Edward Reilly, έχει αποφανθεί ότι η αυστραλιανή λογοτεχνία του σήμερα εκφράζεται με τόσες πολλές γλώσσες εκτός της αγγλικής, που πρέπει να δοθούν δημόσια και προωθηθούν όλες.

Δημοσιεύονται ακόμα έργα των Emily Dawson, Richard Kakol, Marsha Berry, Eunice Buchanan, Oliveiro Celso, Kerry Shawn, Ross Jackson, Jan Foster, Sandra Jobling, Lily Mae Martin και άλλων.

Ο οργανισμός Geelong Writers έλκει την καταγωγή του από μια ομάδα ποιητών, που στη δεκαετία του 1970 με την επωνυμία Geelong Street Poets τύπωνε ποιήματα των μελών της σε μερικά αντίτυπα και τα μοίραζε στις γωνίες της πόλης και μπυραρίες. Η ομάδα οργάνωσε πλήθος ποιητικών αναγνώσεων και άλλα δρώμενα σε καφενεία, παμπ, αίθουσες εκκλησιών, θεατρικές εγκαταστάσεις και αλλού και συνεργάστηκε με κύκλους του Πανεπιστήμιου Deakin, ποιητές και συγγραφείς από την περιοχή και τη Μελβούρνη.

Το τεύχος κοστίζει $20 και για να το προμηθευτείτε απευθυνθείτε στο Geelong Writers, P.O. BOX 1306, Geelong, VIC 3220 και/ή την ιστοσελίδα http://www.geelongwriters.com

*Δημοσιεύεται και στο σημερινό (Σάββατο, 10 Μάρτη 2012) «Νέο Κόσμο».

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΡΩΑΔΙΤΗ

Η ποιητική συλλογή του Χρήστου Φίφη είναι μια ξεχωριστή προσφορά στην πληθώρα των έργων που έχουν εκδοθεί από Ελληνοαυστραλούς τις τελευταίες δεκαετίες. Διάβασα με μεγάλο ενδιαφέρον τα ποιήματα της συλλογής και θέλω να πω ότι είναι από τα ελάχιστα ποιητικά βιβλία στην ελληνική γλώσσα που καταπιάνονται τόσο άμεσα όσο και καθοριστικά με τα τεκταινόμενα στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική σφαίρα της αυστραλιανής ζωής. Άλλωστε και μόνο ο τίτλος της συλλογής -που παραπέμπει στη φράση ενός από τους «πατέρες» της σημερινής Αυστραλίας, John Batman, όταν εξερευνούσε τη μελλοντική Μελβούρνη τον Ιούνιο του 1835- είναι έκδηλος και πασιφανής.

Continue reading →

Σημείωμα του ποιητή

Περισσότερο, ίσως, κι απ’ το ίδιο το βιβλίο, το περιεχόμενό του, εκείνο που μετράει είναι η χειρονομία της δημοσίευσής του.

Με τη δημοσίευσή του το έργο εξέρχεται της σφαίρας του ιδιωτικού, όπου μέχρι τη στιγμή εκείνη προσγραφόταν, και εισέρχεται στην σφαίρα του δημόσιου, και κατ’ επέκτασιν του πολιτικού. Κάθε καλλιτεχνικό έργο, μόνο και μόνο εξαιτίας της δημοσιοποίησης του, της κάθετης παρέμβασης του στο χωροχρονικό γίγνεσθαι, αποτελεί μια πράξη πολιτική. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη υποκρισία από τα διάφορα μοντέρνα -ή μεταμοντέρνα- φληναφήματα περί απολιτικής τέχνης, τις θεωρίες περί «καθαρής ποίησης», τα δόγματα περί της «τέχνης για την τέχνη». Όταν το 1972, στο απόγειο μιας στρατιωτικής δικτατορίας εσύ εκδίδεις μια συλλογή όπως το «Μονόγραμμα», όταν στο απόγειο της Κατοχής, εσύ εκδίδεις στίχους όπως «το ζουζούνι που πιπιλάει τα κλήματα», τη στιγμή που οι συνάνθρωποι σου πεθαίνουν κατά χιλιάδες μην έχοντας ούτε το δάκτυλο τους να πιπιλίσουν, όταν εν τω μέσω της δικτατορίας του Μεταξά δημοσιεύεις ποιήματα όπως «Η μελαγχολία του Αιγαίου» ή «Η τρελή ροδιά», τότε κάνεις -συνειδητότατα- πολιτική. Και μάλιστα πολιτική του χειρίστου είδους, καθόσον θα μπορούσε επιγραμματικά να συμπυκνωθεί στο «κοίτα την πάρτη σου κι άσε τους άλλους να πεθάνουν»… Επαναλαμβάνω, δεν αξιολογώ τα ποιήματα εδώ, δεν κρίνω τον ποιητή. Υπογραμμίζω απλά, μέσα από το πλέον ανορθόδοξο παράδειγμα, το αυταπόδεικτο γεγονός ότι η δημοσίευση ενός έργου είναι πράξη πολιτική.
Continue reading →

Στο βιβλίο αυτό ο Ερνέστο Σάμπατο –ο οποίος πέθανε πρόσφατα (στις 30 Απριλίου) σε ηλικία σχεδόν 100 χρόνων- στέλνει ένα ελπιδοφόρο μήνυμα στον ωκεανό του ατομικισμού και της υπαρξιακής φτώχειας που κυριαρχεί σήμερα. Και ο λόγος του είναι μια έκκληση στην ικανότητα αντίστασης. Αυτό το βιβλίο είναι γι’ αυτούς που ξέρουν να διαβάζουν τα σύμβολα που ξανοίγονται σαν άβυσσος ανάμεσα στο Ένα και το Σύμπαν: την έλλειψη επικοινωνίας, τη λατρεία του εγώ, την υπόκλιση στους θεούς της τηλεόρασης, την αποξενωμένη εργασία, την αυτοκρατορία της μηχανής, την υποταγή και τη μαζικοποίηση, την όλο και μεγαλύτερη αίσθηση ορφάνιας, τον άγριο ανταγωνισμό και τον ίλιγγο της Αποκάλυψης όπου χάνεται κάθε δυνατότητα διαλόγου.

Έτσι το ζήτημα που τίθεται είναι πώς να αντισταθούμε.

Το βιβλίο αποτελείται από πέντε μεγάλα κεφάλαια-Γράμματα, με αρκετά χαρακτηριστικούς τίτλους: Το μικρό και το μεγάλο, Οι παλιές αξίες, Ανάμεσα στο καλό και στο κακό, Οι αξίες της κοινότητας, Αντίσταση (που έχει δώσει και τον τίτλο της εν λόγω έκδοσης) και Η απόφαση και ο θάνατος.

Ο Aργεντινός συγγραφέας Eρνέστο Σάμπατο, που στον γενετικό συγγραφικό του κώδικα έχει εγγράψει σοβαρές σπουδές ερευνητικής φυσικής στο εργαστήριο Kιουρί στο Παρίσι, αλλά και φιλοσοφίας, αναχωνεύοντας μέσα του όλους τους δαιδάλους των σύγχρονων φιλοσοφικών και στοχαστικών διερευνήσεων, δεν έπαυσε καθ΄ όλη τη διάρκεια της συγγραφικής του ζωής να ανακινεί διαρκώς νέα αιχμηρά ερωτήματα, δοκιμάζοντας και δοκιμαζόμενος στο καμίνι μιας νέας δίνης που ακούει στο όνομα παγκοσμιοποίηση. Πνεύμα με στοχαστική, ασυνήθιστη ευθυβολία, ιδιοσυγκρασία μπολιασμένη από μια ιδιαίτερη μαγιά λατινοαμερικάνικης φλογερής οξύνοιας, γκρίζος και φωτεινός μαζί, αλχημιστής και καθαρολόγος, με μια άκρα λιτότητα και οικονομία, χωρίς τα στολίδια ενός άπρεπου λεκτικού πληθωρισμού.

O Σάμπατο, ακούραστος, δεν έπαυε να πολεμά τις «αλήθειες» που η κρίση του «φιλελεύθερου» συστήματος θεωρεί ως επικρατούσες, δεν έπαυε να γκρεμίζει από το βάθρο τους, τους λάτρεις της ποσοτικοποίησης με τις αλχημείες των αριθμών και τον ιλαρό οικονομικό φετιχισμό τους, ο οποίος αποθεώνει τους δείκτες και τα πράγματα, αγνοώντας τον άνθρωπο. Oι σημαίες που υψώνονται από τους νικητές της ιστορίας, με αιχμές τη δυνατή οικονομία, τον εκσυγχρονισμό και την αυτόματη λειτουργία των νόμων της αγοράς, αποτέλεσαν για τον Aργεντινό συγγραφέα το κόκκινο πανί.

Eίναι ένα πετράδι ασύγκριτης λατινοαμερικάνικης οξύνοιας η παρατήρηση ετούτη: «Eτσι όπως είναι, η ανθρώπινη υπόσταση σήμερα, οι λέξεις γράφονται αρχικά με κεφαλαία, μετά ξεπέφτουν στα μικρά για να καταλήξουν να κλειστούν μέσα σε σαρκαστικά εισαγωγικά»!

Δεν είναι τυχαίο το ότι οι μεγάλοι συγγραφείς Αλμπέρ Καμύ και Γκράχαμ Γκριν εξύμνησαν ιδιαίτερα τα μυθιστορήματα του Σάμπατο.

Δεν είναι τυχαίο το ότι ο πρώην πρόεδρος της Αργεντινής Ραούλ Αλφονσίν, ζήτησε από τον Σάμπατο να προεδρεύσει της Εθνικής Επιτροπής για την Εξαφάνιση Προσώπων, η οποία διερεύνησε την τύχη όσων εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια του Βρόμικου Πολέμου και της δικτατορίας Βιντέλα τη δεκαετία του 1970. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας εκδόθηκαν το 1984 υπό τον τίτλο «Nunca Más» («Ποτέ Ξανά»).

Δεν είναι τυχαίο που στις 26 Ιανουαρίου 2006, ο Ερνέστο Σάμπατο ένωσε τη φωνή του με άλλες διεθνείς προσωπικότητες όπως ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, ο Μάριο Μπενεντέτι, ο Πάμπλο Μιλανές και άλλοι, ζητώντας την αυτοκυριαρχία του Πουέρτο Ρίκο, τασσόμενοι υπέρ της ανεξαρτησίας του νησιού και της μη ένωσής του με τις ΗΠΑ.

 Στην ελληνική γλώσσα ο τίτλος μεταφράζεται Όνειρα Από Πηλό, Σταγόνες Δροσιάς.

Πρόκειται για μια ακόμα επιτυχία των Εκδόσεων Owl, τις οποίες διαχειρίζεται και επιμελείται η Ελένη Νίκα –που από την αρχή έως τώρα μας έχει συνηθίσει σε αρκετά επιλεγμένες και πολύ καλά τεκμηριωμένες εργασίες– μιας και ο εν λόγω τόμος είναι μια από τις ελάχιστες αυτές εργασίες ποιητών της ευρύτερης ελληνοαυστραλιανής παροικίας που παρουσιάζεται στην αγγλική γλώσσα.

Η Κωνσταντίνα Ντούνη, επίσης ποιήτρια, πανεπιστημιακός και ερευνήτρια, εργαζόταν πάνω από έξι χρόνια στα ποιήματα της Ντίνας Αμανατίδου. Έχει κάνει αυστηρή επιλογή των ποιημάτων τη Ντίνας Αμανατίδη και πιστεύω ότι το όλο μεταφραστικό της έργο στον τόμο αυτό είναι κάτι παραπάνω από θαυμάσιο και θα πρέπει να τύχει των επευφημιών όλων.

Η Ντίνα Αμανατίδου γεννήθηκε στον Μελιγαλά Πελοποννήσου και ήρθε στην Αυστραλία το 1958. Είναι από τις πολυγραφότατες ποιήτριες και λογοτέχνιδες της ελληνικής παροικίας και γράφει για πάνω από πενήντα χρόνια. Έχει κυκλοφορήσει αρκετές ποιητικές συλλογές, αλλά και μικρές ιστορίες και στοχασμούς, δεκαοκτώ εν όλω βιβλία, ενώ δουλειά της έχει δημοσιευτεί στα δύο κυριότερα λογοτεχνικά μας περιοδικά Αντίποδες και Ο Λόγος, αλλά και άλλα περιοδικά και ανθολογίες, εδώ και στην Ελλάδα. Έχει σπουδάσει Νέα Ελληνική Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο Νέας Αγγλίας, έχει διδάξει Ελληνικά σε σχολεία και πανεπιστήμια, είναι ιδρυτικό μέλος του Ελληνο-Αυστραλιανού Πολιτιστικού και διετέλεσε επί χρόνια μέλος των εκάστοτε Διοικητικών του Συμβουλίων, αλλά και άλλων παροικιακών οργανισμών. Για την τεράστια προσφορά της έχει τιμηθεί τόσο από την ελληνική παροικία όσο και από την αυστραλιανή κυβέρνηση.

Η Κωνσταντίνα Ντούνη γεννήθηκε στη Μελβούρνη απο Ευβοιώτες γονείς και σπούδασε Ελληνικά και Κλασικές Σπουδές στο Πανεπιστήμιο Μελβούρνης, Νέα Ελληνική Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο Νέας Αγγλίας και Αγγλική Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο Κουίνσλαντ. Τώρα κάνει το PhD της με θέμα τη λογοτεχνία των Ελληνοαυστραλών γυναικών στο Πανεπιστήμιο La Trobe. Εργάστηκε ως λέκτορας στις δεκαετίες 1980 και 1990 κυρίως στο Πανεπιστήμιο RMIT. Επίσης πολυβραβευμένη, η Κων. Ντούνη έχει δημοσιεύσει τα βιβλία From Sapho to Sappfo (RMIT, 1994), την ανθολογία Re-telling the Tale (με την Ελένη Νίκα, Owl, 1994), Zorro, the Adventures of an Australian Terrier (μετάφραση στην αγγλική του ομότιτλου βιβλίου της Αικ. Μπαλούκα, Pisces 2006), Poems for my Mother (δίγλωσση ποιητική συλλογή Olive Grove, 2009) ενώ έχει δημοσιεύσει αρκετά άρθρα, ποιήματα, πρόζες, μικρές ιστορίες και μεταφράσεις. Αναμένεται μετάφρασή της ποιημάτων του Νίκου Νινολάκη καθώς και μια δίγλωσση ανθολογία γυναικείας πρόζας.

Το βιβλίο προλογίζεται ενδελεχώς από τη μεταφράστρια όπου όχι μόνο πλέκεται το εγκώμιο της ποιήτριας η οποία χαρακτηρίζεται από τους ζωντανούς θησαυρούς των ελληνικών γραμμάτων και λογοτεχνίας στην Αυστραλία, αλλά εξηγείται και η διαδικασία επιλογής και μετάφρασης των ποιημάτων.

Η δε γνωστή Αυστραλή ποιήτρια Judith Rodriguez λέει ότι μερικά από τα ποιήματα που παρουσιάζονται στον τόμο αυτό είναι βασικά χαρακτηριστικά εργαλεία στο να κατανοήσει κάποιος τη σύγχρονη αυστραλιανή εμπειρία και γι’ αυτό θα πρέπει να πάρουν τη θέση που τους αξίζει αννάμεσα στα πλέον γνωστά αυστραλιανά ποιήματα.Η μετάφραση της Κων. Ντούνη, κατά την Judith Rodriguez, όχι μόνο αναδεικνύει μερικά από τα ποιήματα αυτά, αλλά και ακόμα τις σκόρπιες σκέψεις της ποιήτριας, με τα οποία η Ντίνα Αμανατίδη προβάλλει ως μια από τις πλέον πολύτιμες ποιήτριές μας.

Οι φωτογραφίες του μπροστά (με τον τίτλο Βρύση) και του πίσω εξωφύλλου (με τον τίτλο Ένα Μεσσηνιακό Τοπίο) είναι ζωγραφικοί πίνακες του συμπατριώτη της Ντίνας Αμανατίδη, Κώστα Δρούτσα.

 * Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημεριδα της Μελβούρνης “Νέος Κόσμος” στις 14 Μάη 2011.

Πέρυσι συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή της θάλασσας Νίκου Καββαδία, κάτι που γιορτάζεται με εκδήλωση στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αντίποδες την Κυριακή, 5 Ιουνίου 2011, 6.00 μ.μ., στο Melba Hall, Royal Parade, Parkville.

Ο Νίκος στα ποιήματά του αποτύπωσε τη θαλασσινή φύση του Έλληνα. Αγαπούσε και πονούσε τους συνανθρώπους του και τους βοηθούσε όσο μπορούσε. Ήταν ο άνθρωπος που αγαπούσε καθετί που δάκρυζε, γιατί του θύμιζε τον ίδιο του τον εαυτό. Ρομαντικός, γραφικός και παράξενος, από τα νεανικά του χρόνια κέντριζε το ενδιαφέρον των πιο γνωστών λογοτεχνών της εποχής του: Θεοτοκά, Καραγάτση, Ουράνη κ.ά. Ζωντάνευε τους τόπους και τους ανθρώπους που γνώριζε στα ταξίδια του με έναν ιδιαίτερα νοσταλγικό και τρυφερό τρόπο. Ο αναγνώστης «ταξιδεύει» σε έναν κόσμο που συνδυάζει την πραγματικότητα με την ουτοπία. Έφυγε νωρίς, όχι στη θάλασσα, όπως ο ίδιος το ήθελε, αλλά ξαφνικά στη στεριά σε ηλικία μόλις 66 ετών.

Ήταν άνθρωπος ήπιος και γλυκομίλητος. Αγαπούσε τα αστεία, τα μπορντέλα και τα κορίτσια τους, και τη ζωγραφική – στην καμπίνα του είχε κρεμασμένους τρεις πίνακες του Henri de Toulouse-Lautrec. Διάβαζε πάντα πολύ και του άρεσε ιδιαίτερα να απαγγέλλει ποίηση άλλων – άλλωστε γνώριζε προσωπικά πολλούς από τους μεγαλύτερους ποιητές της εποχής, όπως τους Βάρναλη, Σεφέρη, Ελύτη, Σικελιανό.

Η ποίηση του Νίκου Καββαδία σίγουρα ήταν ιδιαίτερη με κάποια δικά της χαρακτηριστικά. Ένα από αυτά είναι η εμμονή του στο μέτρο σχηματίζοντας πολλές φορές ασυνήθιστες και ιδιόρυθμες ομοιοκαταληξίες. Ένα άλλο είναι ότι οι ποιητικές του συλλογές περιείχαν λίγα ποιήματα και ήταν μόνο τρεις, όμως τα ποιήματα που είχε γράψει ήταν πολύ περισσότερα… Πέρα από τη θάλασσα στους στίχους του είναι εμφανής η αγάπη του για τη ζωγραφική με αρκετές αναφορές σε ζωγράφους. Άλλωστε και στις πρώτες εκδόσεις των βιβλίων του υπήρχαν έργα ζωγράφων. Φαίνεται ότι τα περισσότερα τα έγραψε μέσα στα καράβια.

Οι επιρροές του από τον Μπωντλέρ είναι εμφανείς. Ομοιότητες ακόμα με την ποίηση του Καββαδία βλέπουμε στους Κώστα Ουράνη, Γιάννη Σκαρίμπα και Θανάση Αβραμίδη.

Τα ποιήματά του έγιναν ευρέως γνωστά και έφτασαν στα χείλια των περισσοτέρων ανθρώπων από τις μελοποιήσεις τους. Μάλλον είναι ο ποιητής που μελοποιήθηκε περισσότερο απ’ όλους αναλογικά με το συνολικό μέγεθος του ποιητικού του έργου. Αν και πρώτος ήταν ο Γιάννης Σπανός αυτός που μελοποίησε στίχους του Νίκου Καββαδία, εκείνος που έχει συνδέσει το όνομά του με αυτό του ποιητή, όσον αφορά τις μελοποιήσεις, είναι ο Θάνος Μικρούτσικος, που μελοποίησε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του μαρκόνη ποιητή. Αξιολογότατη και εντελώς διαφορετική ήταν η προσέγγιση της Μαρίζας Κωχ στους στίχους του.

Η Gail Holst-Warhaft γεννήθηκε στη Μελβούρνη. Σπούδασε Ιστορία της Τέχνης. Εργάστηκε στην Ελλάδα ως μουσικός (συνεργάστηκε με τους Θεοδωράκη, Σαββόπουλο και Μ.Κωχ) και δημοσιογράφος στη δεκαετία του 1970. Έγραψε το σενάριο για την ταινία Rembetika: The Blues of Greece με τον Anthony Quinn. Μετέφρασε έργα των Καββαδία, Ζέη, Καμπανέλλη, Θεοδωράκη κ.ά. Βιβλία της: Road to Rembetika: Music of Greek Sub-culture (1975 – μεταφράστηκε στα ελληνικά, τουρκικά και γερμανικά), Theodorakis: Myth and Politics in Modern Greek Music (1980), Dangerous Voices: Women’s Laments and Greek Literature (Rutledge, 1992) και The Cue for Passion: Grief and its Political Uses (Harvard University Press, 2000). Τώρα είναι υπεύθυνη της Mediterranean Initiative και διδάσκει Συγκριτκή Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο Cornell των ΗΠΑ.

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα της Μελβούρνης “Νέος Κόσμος” στις 23 Απρίλη 2011.

Ο μεγάλος Αργεντινός συγγραφέας Ερνέστο Σαμπάτο άφησε αυτόν τον κόσμο μόλις πριν μια βδομάδα, το Σάββατο, 30 Απριλίου 2011. Παρά δύο σχεδόν μήνες ήταν ακριβώς 100 χρόνων.

Έτσι, για να τιμήσω τον Ερνέστο Σαμπάτο, έναν από τους μεγαλύτερους συγγραφείς της Λατινικής Αμερικής, παρουσιάζω σήμερα, εκτάκτως κατά κάποιο τρόπο, το βιβλίο αυτό.

Το Πριν Το Τέλος είναι το τελευταίο βιβλίο που έγραψε ο συγγραφέας λίγο πριν το κλείσιμο του 20ού αιώνα και αμέσως μετά το θάνατο της συζύγου του Ματθίλδης και του γιου του Χόρχε. Η έλλειψή τους, οι πρώτες αναμνήσεις του συγγραφέα από τα παιδικά του χρόνια, η παράξενη εφηβεία του, η καθ’ όλα δύσκολη απόφασή του να εγκαταλείψει την επιστήμη της Φυσικής καθώς και οι εκάστοτε προβληματισμοί του σχετικά με αυτήν είναι μερικά από τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται ο Ερνέστο Σαμπάτο στο εν λόγω βιβλίο.

“Απευθύνομαι σε σένα και, μέσω εσού, σε όλα αυτά τα νέα παιδιά που μου γράφουν η με σταματούν στο δρόμο, ακόμα και σε κείνα που με παρατηρούν από τα άλλα τραπέζια σε κάποιο καφέ και που θέλουν να με πλησιάσουν, αλλά δεν τολμούν.

Δεν θέλω να πεθάνω χωρίς να σας πω αυτά τα λόγια.

…Ξετρελαμμένοι από την προσπάθειά μας να γίνουμε αποδεκτοί από τις υπεραναπτυγμένες χώρες, διαπράξαμε το σοβαρότατο λάθος να χάσουμε τον πραγματικό μας εαυτό μιμούμενοι τις αυτοκρατορίες της μγηχανής και του τεχνολογικού παραληρήματος.

…Γιατί τούτο είναι που αγνοούν όλοι αυτοί οι εξουσιαστές μας. Δεν ξέρουν ότι και τα δικά τους παιδιά βρίσκονται στην ίδια άσχημη θέση. Δεν μπορούμε όμως να πέσουμε στην κατάθλιψη γιατί κατά κάποιο τρόπο είναι και αυτή μια πολυτέλεια που δεν μπορούν να την προσφέρυν οι πατεράδες στα παιδιά τους που πεθαίνουν από την πείνα…

…Οφείλουμε να ανοιχτούμε στον κόσμο να πάψουμε να θεωρούμε ότι η καταστροφή βρίσκεται εκεί έξω, αλλά να κατακάβουμε ότι καίει σαν μια καλοταϊσμένη φωτιά μέσα στην εστία των ίδιων μας των σπιτιών. Είναι η ζωή μας και η γη μας που βρίσκονται σε κίνδυνο…” γράφει ο ίδιος κάπου σ’ αυτό το βιβλίο.

Ο Ερνέστο Σαμπάτο γεννήθηκε στα περίχωρα του Μπουένος Άιρες το 1911. Σπούδασε Φυσική και Φιλοσοφία στο Εθνικό πανεπιστήμιο Λα Πλάτα και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Εργαστήριο Κιουρί στο Παρίσι. Η επαφή του με τον Αντρέ Μπρετόν και η παράλληλη διαπίστωσή του ότι η Πυρηνική Φυσική και η Γενετική εγκυμονούν κινδύνους τον έκαναν να εγκαταλείψει την επιστήμη και να αφιερωθεί στη λογοτεχνία. Στο πρώτο του βιβλίο (Ο Ένας και το Οικουνενικό, 1945) συγκρούεται ο διανοούμενος με τον επιστήμονα.  Το 1948 κυκλοφορεί ένα από τα καλύτερά του βιβλία Το Τούνελ, με το οποίο καθιερώνεται ως συγγραφέας. Το 1961 έρχεται το πιο εμβληματικό, κατά τη γνώμη μου, έργο του, το Περί Ηρώων και Τάφων, με το οποίο αρχίζει επίσης να αποσπά σημαντικά διεθνή βραβεία. Το επόμενο έργο του Αββαδών ο Εξολοθρευτής είναι και αυτό από τα πιο αξιόλογα έργα του. Το 1977 αρχίζει να κλονίζεται η υγεία του και εν συνεχεία οι γιατροί του απαγορεύουν το γράψιμο και τη συστηματική ανάγνωση και αυτός στρέφεται σε ένα άλλο παλαιό  ασίγαστο πάθος του τη ζωγραφική. Μαζί με τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες θεωρούνται οι δύο μεγαλύτεροι συγγραφείς της Αργεντινής και από τους μεγαλύτερους της Λατινικής Αμερικής.

Στο άμεσο μέλλον θα παρουσιάσω και ένα άλλο βιβλίο του Σαμπάτο, για μένα από τα καλύτερά του, το Αντίσταση.

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα της Μελβούρνης “Νέος Κόσμος”, το Σάββατο, 7 Μάη 2011.

Το τρίτο πεζογραφικό βιβλίο του -και ποιητή- Μάρκου Μέσκου με οκτώ πεζά, γραμμένα είκοσι χρόνια μετά τις δύο προηγούμενες συλλογές πεζών («Κομμένη γλώσσα» και «Παιχνίδια στον Παράδεισο»). Σύντομα πεζά εξαιρετικής πυκνότητας, συνθέτουν μια μυθολογία που ξεκινά πριν από ενάμιση αιώνα στον χώρο γύρω από τα Βοδενά και παρακολουθεί τους ανθρώπους στο πέρασμα των εποχών. Το ομότιτλο πεζό του βιβλίου αυτού, αν και γραμμένο τελευταίο, δίνει τον κορμό αυτής της μυθολογίας, τα ονόματα έρχονται και δένουν με τις ιστορίες και προς συμπλήρωση όσων πεζών προηγήθηκαν. Στο «Μουχαρέμ», ο παππούς ανιστορεί τα του βίου του, από το 1866 που γεννήθηκε στο τότε Γραμματίκοβο μέχρι το 1954, όταν «έπεσε στον βυθό» και τελείωσε.

Στο χάνι του Τουρκαλβανού Μουχαρέμ, στα Στενά της Εδεσσας, από όπου κάποτε περνούσε η Εγνατία Οδός, έγιναν βίαιες συγκρούσεις Βουλγάρων κομιτατζήδων με Ελληνες. Αργότερα, στην ίδια στρατηγική θέση, σημειώθηκαν μάχες Γερμανών, Ιταλών και Ελλήνων. Ύστερα, οι Ελληνες χωρίστηκαν στα δύο, σε Μπλε και Πράσινους, όπως τους αποκαλεί ο συγγραφέας, λες και πρόκειται για τους Βένετους και τους Πράσινους των βυζαντινών χρόνων, οπότε και άρχισε στον ίδιο τόπο η αναμεταξύ τους διαμάχη.

Στις διηγήσεις του Μ. Μέσκου πλανιέται η αμφιβολία για το σκοπό του αγώνα των Πράσινων· «στην τσέπη μας ή στον αέρα», οι ιδέες; «Σε αλλεπάλληλους κύκλους… συγκίνηση και συνειρμοί…».

«Μνήμες ζωής ο θάνατος» είναι ο τίτλος ενός άλλου πεζού. Η σαββατιάτικη επίσκεψη στον τάφο της γιαγιάς στέκεται η αφορμή για ένα προσκλητήριο αφανών που παρατάσσονται δίπλα σε όσους συγκράτησε η Ιστορία, από τα βάθη των αιώνων μέχρι το άδηλο μέλλον. Επικεφαλής ο κατ’ εξοχήν νεκρός είναι αυτός που σημαδεύει με τον θάνατό του την εφηβεία. Ο Μ. Μέσκος αποτυπώνει «το αλισβερίσι της αιώνιας ματαιότητας».

Τα οκτώ πεζά θα μπορούσαν να ονομαστούν και αφηγήματα, εκτός από το «Μουχαρέμ», που έχει την αυτοτέλεια νουβέλας, και το εναρκτήριο πεζό, το θαυμάσιο διήγημα «Ο κόκορας».

Στο πεζό «Στο Φανάρι», αφιερωμένο «στο φίλο από τη Βιζύη», ο συγγραφέας παρουσιάζει με παιγνιώδη τρόπο τη «συμβίωση» στην παραλία με μια μεσόκοπη Τουρκάλα. Ενας χαρακτήρας που θυμίζει Μοσκώβ-Σελήμ, όπως ορέγεται τη θάλασσα και, παρά την παραδοσιακή της φορεσιά, τελικά ενδίδει στον πειρασμό.

Ο Μ. Μέσκος, μέσα από αυτή την ελλειπτική έως κρυπτική γραφή, αρθρώνει έναν αντίλογο στη βαρβαρότητα της εποχής μας. Ο γενέθλιος τόπος του ποιητή είναι φτιαγμένος από μαύρη πέτρα, όπως δηλώνει και η ονομασία Καρακάμεν για το όρος Βέρμιο.

Πεζά όπου ο συγγραφέας φανερώνεται αμφίθυμος, σαν να προσθέτει περισσότερο λευκό «στα ολόμαυρα του θανάτου». Παρατηρούμε ότι οι ιστορίες από το μακρινό παρελθόν, με τη μετακένωσή τους στο «συγκοινωνούν δοχείο της πεζογραφίας», αποκτούν διαφορετικές προοπτικές. Και ο Μ. Μέσκος θέλει να τις αναδείξει.

Ο Μάρκος Μέσκος γεννήθηκε το 1935 στην Έδεσσα όπου και τέλειωσε τις εγκύκλιες σπουδές του. Εργάστηκε αρχικά στο εμπορικό του πατέρα του. Από το 1965 ως γραφίστας, καλλιτεχνικός διευθυντής σε διαφημιστικά γραφεία και επιμελητής εκδόσεων στην Αθήνα. Το 1981 επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Έχει γράψει ποίηση, πεζά και δοκίμια προσωπικών αφορμήσεων.

Μέλος των ομάδων των περιοδικών “Σημειώσεις” (αρχικά “Μαρτυρίες” και “Προτάσεις”) και “Χειρόγραφα” στη Θεσσαλονίκη.

Εργασίες του υπάρχουν στον τοπικό Τύπο της ιδιαίτερης πατρίδας του, σε περιοδικά και ανθολογίες. Ποιήματά του μεταφράστηκαν σε άλλες γλώσσες. Βραβεύτηκε με το βραβείο ποίησης του περιοδικού “Διαβάζω” το 1996 για τη συλλογή “Χαιρετισμοί” και με το βραβείο Καβάφη 2005.

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα της Μελβούρνης “Νέος Κόσμος”, στις 20 Απρίλη 2011.

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΡΩΑΔΙΤΗ

Ένα βιβλίο από τα μη συνηθισμένα ποιητικά της Αντιγόνης Κεφαλά. Γραμμένο από το σπίτι της στο Annandale του Σίδνεϊ, ολοκληρωμένο μέσα σε 30 χρόνια, αν και μέρη του έχουν γραφτεί ενόσω η συγγραφέας βρισκόταν στο Broken Hill και την Wilcannia, αλλά και στο Παρίσι, τη Βενετία, την Πράγα και την Αθήνα.

Στα “Sydney Journals” έρχεται στην επιφάνεια το λογοτεχνικό και ακαδημαϊκό περιβάλλον της συγγραφέως, ο στενός της κύκλος θα λέγαμε, αρκετά μέλη του οποίου είναι μετανάστες όπως και η ίδια. Ένας κόσμος που αποτελείται και καθορίζεται από τις μεταξύ των μελών του συζητήσεις για γενικότερα λογοτεχνικά, θεατρικά, εικαστικά, κινηματογραφικά και άλλα καλλιτεχνικά θέματα, αλλά και μια αδάμαστη φιλία.

Μια άλλη άκρως σημαντική πτυχή του έργου αυτού της Κεφαλά είναι ότι δίνεται μέσα απ’ αυτό ανάγλυφη η άποψη της ποιήτριας τόσο για τη δική της όσο και για τη γενικότερη δημόσια ζωή της περιόδου που καλύπτει το βιβλίο, τις εναλλαγές των εποχών, το μεγάλωμα της ίδιας και των κλειστών της φίλων καλλιτεχνών, αλλά και οι δραματικές εναλλαγές της πόλης του Σίδνεϊ και του περιβάλλοντος τοπίου.

Το γράψιμο της Κεφαλά είναι αρκετά αξιόλογο για την σαφήνεια, την ένταση, αλλά και τη λιτότητά του, κάτι που την έχει ήδη καταστήσει μία από τις σπουδαιότερες ημερολογιογράφους της Αυστραλίας.

Η συγγραφέας γεννήθηκε στη Ρουμανία από Έλληνες γονείς. Με το τέλος του Β΄ Παγκ. Πολέμου η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα, απ’ όπου η ίδια μετανάστευσε στη Νέα Ζηλανδία, όπου φοίτησε στο Πανεπιστήμιο Victoria του Wellington. Μένει και δημιουργεί στο Σίδνεϊ. Γράφει στα αγγλικά και έχει κυκλοφορήσει αρκετές ποιητικές συλλογές με πιο πρόσφατη την “Absence – New and Selected Poems” (εκδ. Hale and Iremonger).

Το “Sydney Journals” εκδόθηκε από το Giramondo Publishing. Επίσης, το 2009 κυκλοφόρησε το “The Confessions of a Cat”, σε ελληνοαγγλική έκδοση από το Owl Publishing.

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα της ΜελβούρνηςΝέος Κόσμος στις 10 Ιούλη 2010.