Σύμφωνα με την εκδότρια του βιβλίου Ελένη Νίκα, η συλλογή Τρίπτυχο περιλαμβάνει έργο πολλών ετών και στις δύο γλώσσες της συγγραφέα, τη μητρική της Ελληνική και την Αγγλική. Η ποιήτρια αποτελεί ενδιαφέρουσα περίπτωση μετανάστριας η οποία αν και έφθασε στην Αυστραλία σε μετασχολική ηλικία, κατάφερε να σπουδάσει και να μάθει τη γλώσσα της νέας χώρας σε βαθμό που να μπορέσει να εκφραστεί ποιητικά και σ’ αυτή, με την ίδια άνεση όπως και στη μητρική της.

Η Κριλή ανήκει σε μια μικρή ομάδα Ελλήνων συγγραφέων της πρώτης γενιάς στη διασπορά οι οποίοι γράφουν και εκδίδουν δίγλωσσα. Η δίγλωσση μορφή του έργου τους προσφέρει μια καινούργια διάσταση στην αγγλόφωνη λογοτεχνία της χώρας, εμπλουτίζοντας την πολιτισμικά και αισθητικά.

Οι τρεις ποιητικές ενότητες του Τρίπτυχου – Πάτσγουερκ/Patchwork, Θύμησες και Λάγια – εκφράζουν μια πολυποίκιλη εμπειρία ζωής. Η πρώτη ενότητα αποτελείται από ταξίδια, περιπέτειες, όνειρα, φύση, μνήμες, παρατηρήσεις, πορτραίτα. Η δεύτερη μας μεταφέρει στο παρελθόν απεικονίζοντας τη ζωή του χωριού σε όλες τις εκφάνσεις της και απαθανατίζοντας ανθρώπους και φυσικό περιβάλλον στον αιώνιο κύκλο της ζωής και της επιβίωσης. Η τρίτη μιλά για την εμπειρία της ξενιτιάς. Η ενότητα περιλαμβάνει και το θαυμάσιο αφηγηματικό ποίημα Πορτραίτο μιας γυναίκας όπου η συγγραφέας, μέσω της απεικόνισης της μητέρας της, μας μεταδίδει ολόκληρη την ιστορία της γυναίκας στην πατριαρχική κοινωνία.

Ένα από τα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν την ποίηση της Κριλή είναι η ικανότητά της να εκφράζεται με εικόνες και μεταφορές, διαγράφοντας τις πολυποίκιλες εκείνες στιγμές της καθημερινότητας που φορτίζουν τη ζωή και της δίνουν ιδιαίτερο νόημα. Εκεί που αναφέρεται στα παλιά, δεν εξιδανικεύει το παρελθόν, αλλά το παρουσιάζει ως παρακαταθήκη και υπενθύμιση ότι δεν πρέπει να το υποτιμούμε. Η συμβολή της δε στην απεικόνιση της γυναίκας, ως μητέρας και ως κόρης, καθιστά τα ποιήματα της πραγματικά αξιομνημόνευτα.

Λέει ο πανεπιστημιακός Βρασίδας Καραλής: «Η ποίηση της Κριλή είναι μια πράξη πίστης στην ικανότητα της φαντασίας να εξιδανικεύει την πραγματικότητα χωρίς όμως να κρύβει τις σκιές, τους φόβους, και τα μυστικά της… Τα ποιήματά της τονίζουν τη ρευστότητα της ζωής, το πέρασμα του χρόνου και εστιάζουν τη ζωτικότητα και την αισιοδοξία του οικουμενικού της οράματος για την ανθρωπιά, τη συμπόνια και την αμοιβαιότητα…  Αυτό που βαθειά μ’ εντυπωσίασε είναι η αλληλεξάρτηση των δύο κειμένων – αγγλικό και ελληνικό – … η συν-εξέλιξη της ποιητικής φαντασίας και επινοητικότητας της ποιήτριας και στις δύο γλώσσες».

Η συγγραφέας Anna Couani: «Η Θύμησες (η δεύτερη συλλογή στο Τρίπτυχο) αποτελεί ένα μαγευτικό μέρος του βιβλίου γεμάτο φωτεινές και διαυγείς εικόνες από τα παιδικά χρόνια της ποιήτριας στο χωριό…  όπου η βλάστηση της φύσης είναι άφθονη…»

Η κριτικός λογοτεχνίας και ποιήτρια Κωνσταντίνα Ντούνη: «Τα ποιήματα της Γιώτας Κριλή αρθρώνουν εκείνες τις εξαίσιες στιγμές  όπου οι αισθήσεις μας συγκλονίζονται από αγάπη».

Η ποιήτρια Αντιγόνη Κεφαλά: «Η ικανότητά της να γράφει καλά και συγκινητικά σε δύο γλώσσες είναι χάρισμα μοναδικό…  ποίηση ζωντανή και δραματική.

Η κριτικός λογοτεχνίας, πανεπιστημιακός και εκδότρια Ελένη Νίκα συμπληρώνει: «Στο ποίημα Το πορτραίτο μιας γυναίκας (στην τρίτη συλλογή του βιβλίου Λάγια) η Κριλή χρησιμοποιεί τη θύμηση ώστε να τιμήσει τις εμπειρίες της μάνας της, να επασυνδέσει το παρελθόν με το παρόν και την αστική ζωή με τη ζωή στην ύπαιθρο. Η δίγλωσση γραφή της Κριλή υπονομεύει τα αυστηρά όρια που θέτουμε για τη λογοτεχνία βασισμένα σε κρατικά, εθνικά ή γλωσσικά κριτήρια…  Οτιδήποτε που προκαλεί τα επινοημένα αυτά σύνορα δεν μπορεί παρά να βοηθήσει στη διεύρυνση του πεδίου της παγκόσμιας λογοτεχνίας».

* Tο κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα Νέος Κόσμος στις 12 Φλεβάρη 2011.

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΡΩΑΔΙΤΗ
Η ποιητική αυτή συλλογή αυτή κυκλοφόρησε σε δίγλωσση έκδοση στη Μελβούρνη το 2005, αφού πρώτα είχε κυκλοφορήσει σε μικρό σχήμα από τον ίδιο το συγγραφέα μόνο στην αγγλική γλώσσα. Η μετάφραση, αλλά και η εισαγωγή και επιμέλεια, οφείλονται στο Δημήτρη Βαρδουλάκη και η έκδοση στην Ελένη Νίκα.
Σύμφωνα με το μεταφραστή, το βιβλίο αυτό είναι πρωτοποριακό. Κι αυτό μπορεί κανείς να το δει από το εξώφυλλο ακόμα, όπου το μόνο που υπάρχει είναι μια φωτογραφία-μοντάζ άλλων, ενώ δεν αναγράφεται ούτε όνομα συγγραφέα ούτε και τίτλος.
Ο Παναγιώτης Λυσσιώτης είναι βασικά πειραματικός φωτογράφος που έχει συνεργαστεί κατά καιρούς με άλλους καλλιτέχνες και έχει δώσει αρκετά δείγματα της πρωτοποριακής του δουλειάς.
Πρωτοποριακή είναι και η ίδια η ποιητική του αυτή συλλογή, που είναι αποτέλεσμα παλαιών επισκέψεων και παραμονής του συγγραφέα στην Κύπρο απ’ όπου και κατάγεται, το 1973-1974 και το 1980. Η εκεί επαφή του με τόσα ξένα γι’ αυτόν στοιχεία, σε συνδυασμό με την αδυναμία της τέχνης της φωτογραφίας –μιας και ο Λυσσιώτης είναι βασικά φωτογράφος– να απεικονίσει και να δώσει ζωή στις εμπειρίες αυτές, τον οδήγησαν στη σύνθεση τόσο των λυρικών ποιημάτων όσο και των πεζών ποιημάτων που παρουσιάζονται εδώ.
Το βιβλίο αποτελείται από πέντε ενότητες. Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζονται ποιήματα που γράφτηκαν ως αποτέλεσμα των συνθηκών που συνάντησε στην Κύπρο ο συγγραφέας, αντανακλώντας το πνεύμα της συγκεκριμένης εποχής. Η δεύτερη ενότητα αποτελείται από πεζά ποιήματα που γράφτηκαν μετά την επιστροφή του στην Αυστραλία και αποτελούν στοχασμούς του πάνω στην τέχνη του. Η τρίτη ενότητα αποτελείται από ποιήματα στα οποία ο συγγραφέας επιχειρεί να ανιχνεύσει περαιτέρω τη σχέση του με τη φωτογραφική. Στην τέταρτη ενότητα παρουσιάζονται φωτογραφίες ή καλύτερα μοντάζ φωτογραφιών, με βάση κυρίως αγάλματα. Η εισχώρηση μιας τέτοιας ενότητας στην οποία δεν υπάρχει καμία λέξη αποτελεί μια προσπάθεια του συγγραφέα να μετατρέψει το κείμενο σε εικόνα δίνοντας έτσι μια άλλη πρωτοποριακή διάσταση στο βιβλίο. Στην πέμπτη και τελευταία ενότητα του βιβλίου έχουμε και πάλι πεζά ποιήματα τα οποία γράφτηκαν στη Μελβούρνη και φανερώνουν την ενεργή συμμετοχή του Λυσσιώτη στην πειραματική ποιητική και γενικότερα καλλιτεχνική σκηνή της Μελβούρνης κυρίως μέσα από τη σφόδρα πολιτικοποιημένη ποιητική ομάδα 925 η οποία κυκλοφορούσε το ομώνυμο περιοδικό. Τα πεζά ποιήματα αυτά δεν αποτελούν μερικά ακόμα ωραία δημιουργήματα αλλά πολιτικές πράξεις.
Ο Παναγιώτης Λυσσιώτης έχει εκθέσει το έργο του σε διάφορες γκαλερί, αλλά έχει επίσης καταπιαστεί με την παραγωγή βιβλίων ως μορφή τέχνης. Καρπός αυτής της πρακτικής είναι μερικά γνωστά στο αυστραλιανό κοινό βιβλία: Journey of a Wise Electron and Other Stories, (1981), Three Cheers For Civilisation (1982), Industrial Woman (1986), The Harbour Breaths (1989, σε συνεργασία με την ποιήτρια Anna Couani), Absence (1990, σε συνεργασία με την ποιήτρια Αντιγόνη Κεφαλά), και το CDs and Other Things (1995, σε συνεργασία με τον Gyorgy Scrinis).
Από εκεί και πέρα ο Λυσσιώτης έχει εκδώσει ή επιμεληθεί την έκδοση ενός μεγάλου αριθμού καλλιτεχνικών βιβλίων σε περιοσμένο αριθμό αντιτύπων, από τα οποία όλα έχουν εκδοθεί ή πρόκειται να εκδοθούν από την Masterthief Enterprises, που είναι η προσωπική εκδοτική εταιρεία του Παναγιώτη Λυσσιώτη.

Στην πραγματοποίηση του εν λόγω βιβλίου, εκτός φυσικά από τον Λυσσιώτη, την ελληνική μετάφραση, όπως είπαμε, έκανε ο Δημήτρης Βαρδουλάκης, την ελληνική μετάφραση της εισαγωγής ο Αντώνης Φουκαράκης, ενώ την πολύτιμη βοήθειά τους προσέφεραν οι Δημήτρης Τσαλουμάς και Στάθης Γκόντλετ.

* Δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα της Μελβούρνης Νέος Κόσμος, το Σάββατο, 26 Φλεβάρη 2011.