Mε αφορμή την ολοκλήρωση του εορτασμού των 100 χρόνων από την γέννηση του Οδυσσέα Ελύτη το 2011 στην Ελλάδα, το ΑΠΕ-ΜΠΕ παρουσιάζει ένα ανέκδοτο κείμενο του ποιητή, από ομιλία του στους Έλληνες μετανάστες στη Στοκχόλμη. Ομιλία του ποιητή έγινε τον Νοέμβριο του 1979,μετά την τελετή απονομής του βραβείου Νόμπελ της Σουηδικής Ακαδημίας για το έργο του.
Η ομιλία μεταφέρεται αυτούσια με την επισήμανση του Ελύτη «ότι η γλώσσα είναι ένας φορέας ήθους που, αν δεν του υπακούσεις, θα τιμωρηθείς».
Μια είδηση ξεκολλά από των καιρών την ταπετσαρία, πέφτει και κυλάει κάτω από ζοφερά γραφεία.
Η Toyo Shibada εξέδωσε η ίδια την προσωπική της ανθολογία ποιημάτων στα ενενήντα εννιά της χρόνια και κυριολεκτικά (ξε)πούλησε ενάμισι εκατομμύριο αντίτυπα στη χώρα της, την Ιαπωνία. Σε μια αγορά που το πλαφόν των δέκα χιλιάδων αντιτύπων θεωρείται τρομερή επιτυχία.
Κάποιοι από τους τίτλους των ποιημάτων: «Ολων τα όνειρα είναι ισάξια», «Πάρ’ το χαλαρά», «Μη ζορίζεσαι και τόσο».
«Εφτασα ώς εδώ χάρη στην υποστήριξη της οικογένειάς μου, των φίλων μου, των νοσοκόμων και των γιατρών, μετατρέπω λοιπόν την ευγνωμοσύνη μου σε ποίηση για να τους πω ότι τους ευχαριστώ πολύ, είμαι στ’ αλήθεια ευτυχισμένη». Αυτά είναι τα λόγια που βγήκαν από το στόμα της.
Στο ποίημά της με τον τίτλο «Μυστικό» γράφει: «Αν και είμαι/ενενήντα οκτώ χρόνων/ερωτεύθηκα. Από την άλλη έχω/και όνειρα. Θέλω/να καβαλήσω ένα σύννεφο».
Αυτό που ακολουθεί είναι ένα ποίημα που γράφτηκε πριν από πολλά χρόνια, σχεδόν έναν αιώνα από σήμερα
Είναι ένα ποίημα του Κεφαλονίτη αναρχικού σατιρικού ποιητή Μικέλη Άβλιχου (1844-1917), που το έγραψε την άνοιξη του 1915, ενώ δηλαδή είχε ξεσπάσει ο μεγάλος πόλεμος που σήμερα ονομάζεται Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, κι ενώ τα σχέδια της Αντάντ για επίθεση στα Δαρδανέλια έβαζαν σε δεινή δοκιμασία την ελληνική ουδετερότητα.
Το ποίημα είναι το εξής:
Η Πόλη
(Το σονέτο ετούτο αν ήθελε έχω το σχετικό και την ελευθερία, θα το αφιέρωνα εις την Α. Υ. Τ. Χ. Υ. Α. Τ. Κ. Π. Γ.)
Δεν έσωνε η Ελλάδα μας μονή
…………… την Πόλη για να πάρει,
κι αφού την καταφέραμε διπλή
την κράζουν στα Μπουγάζια για φανάρι.
Απάνου κάτου και για ψαρτική
το ιστορικό να ψάλει το τροπάρι,
«τη Υπερμάχω» κι έτσι λάου-λάου εκεί
με την Αντάντ η Αρκούδα να μπουκάρει.
Κατακαημένη Πόλη, τ’ είναι τούτα;
(οπού για σε το Γένος αιώνες τρέμει),
Για ενός Ψευτομεσσία τη μεσιτεία,
και για μπαξίσι λίγη Μικρασία,
βγαίνοντας αφ’ του Τούρκου το Χαρέμι
να γένεις του Χαχόλου Μαντενούτα;
Το κείμενο αυτο γράφτηκε από τον Παν. Ξηρουχάκη και δημοσιεύεται στο τεύχος Νο 2 του ΖΕRO GEOGRAPHIC που μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ http://www.mediafire.com/?79b655coc6ae97e
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η τέχνη του φανταστικού αναφέρεται συνήθως στη τέχνη (ποίηση, λογοτεχνία, ζωγραφική κλπ ) που περιγράφει φαινόμενα και γεγονότα που δεν θα μπορούσαν να συμβούν σύμφωνα με τις προδιαγραφές της επιστήμης. Οι ρίζες του «φανταστικού» ανάγονται στην προϊστορία του ανθρώπου. Η εξέλιξη του πολιτισμού συμβάδισε με την εδραίωση της λογικής σκέψης, όμως ο ανορθολογισμός και η πίστη του ανθρώπου στο υπερφυσικό διατήρησαν για αιώνες τη δύναμη τους. Έτσι και αλλιώς για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι άνθρωποι πίστευαν πιο εύκολα ότι άκουγαν οπότε τα σύνορα ορθολογισμού και ανορθολογισμού υπήρξαν για αιώνες δυσδιάκριτα.
Πολλές ιστορίες που την εποχή τους θεωρούνταν αληθινές σήμερα είναι γνωστό ότι αποτελούν αποτέλεσμα μυθοπλασίας. Ενδεικτικά αναφέρω ότι πατέρας της ιστορίας είναι ο Ηρόδοτος που αντιμετωπίζει την ιστορία σαν επιστήμη. Στην αρχαία Ελλάδα φαίνεται να γίνεται μία πρώτη προσπάθεια διαχωρισμού της ορθολογικής σκέψης από το υπερφυσικό και το θείο. Μέχρι τότε φανταστικό, μύθος και θρησκεία δε διαχωρίζονται από την επιστημονική σκέψη. Αλλά στο Μεσαίωνα ο ανορθολογισμός κερδίζει έδαφος και τα όρια «φανταστικού» και ρεαλισμού εκείνη την εποχή είναι πολλές φορές ανύπαρκτα.
Του Δημήτρη Τρωαδίτη
Η νουβέλα αυτή γράφτηκε αρχικά στην αγγλική γλώσσα από την Αντιγόνη Κεφαλά και μεταφράστηκε στη γαλλική από την Marie Caulis και στην ελληνική γλώσσα από την Ελένη Νίκα. Εκδόθηκε στη Μελβούρνη από το Owl Publishing, εκδοτικό το οποίο διευθύνεται από την Ελένη Νίκα και έχει δώσει μέχρι στιγμής σοβαρά και σημαντικά έργα Ελλήνων και Ελληνοαυστραλών ποιητών και λογοτεχνών τόσο στην αγγλική όσο και στην ελληνική γλώσσα. Ωστόσο, το εν λόγω βιβλίο αποτελεί πρωτοτυπία γιατί έχει εκδοθεί και στις τρεις γλώσσες (αγγλικά, γαλλική και ελληνική).
Ο ποιητικός τρόπος του Νάνου Βαλαωρίτη, η γλώσσα του, ενώ αποπειράται διαρκώς να εισέλθει στο πραγματικό και να γνωρίσει την όποια «πραγματικότητα», διατηρεί -κλείνοντας μας το μάτι- μια δυναμικά σταθερή απόσταση που αυξομειώνεται ανάλογα με την ένταση και τη φάση του έργου του και τη «διάθεση» του κινούμενου στόχου του εκάστοτε «πραγματικού» που τον απασχολεί. Ενώ προεξοφλεί το μάταιο και τραγικό του κόσμου, επιλέγει τον δρόμο της διαρκούς απορίας, όπου τα πράγματα αδιάκοπα επανατίθενται και ταξινομούνται εκ νέου, συναρμολογούμενα και αποσυναρμολογούμενα μέσω της πρόθεσης του για διαρκή και ενεργή από-οικειοποίηση. «Εντασσόμενος» στην παράδοση και τη διάθεση των Ρώσων φορμαλιστών, προτάσσει την από-οικειοποίηση παρουσιάζοντας και θέτοντας τα γνωστά και οικεία αντικείμενα ως άγνωστα και διαφορετικά (ως πρωτο-ιδωμένα και πρωτο-γνωριζόμενα).
Το πρωτο-ιδωμένο ως κατόρθωμα τον συνδέει και με μια ανθρωπολογική προοπτική. Κινείται έτσι από την προ-ιστορία και τους προλογικούς σχηματισμούς και τρόπους έως την μετα-λογική «διάθεση», που είναι παρούσα στο έργο του, μέσω της διαρκούς παρακολούθησης του των λογοτεχνικών αλλά και μεθοδολογικών και φιλοσοφικών ρευμάτων. Η αν-οικείωση (από-οικειοποίηση) συνεπώς στο έργο του δεν εμφανίζεται ως κάτι αναγκαίο, ως ένα «φιλί ζωής» στην τέχνη, αλλά ως κάτι φυσικό, ως ένα περπάτημα ή μια αναπνοή που προκύπτει αβίαστα λόγω της μακράς και επίμονης προ-παίδευσης του.
«Όπως ο μυστικισμός, η ποίηση προσπαθεί να αποκαλύψει αυτό που μας είναι άγνωστο, αλλά επίσης να μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε οτιδήποτε υπάρχει ήδη μέσα μας».
Φίλιπ Λαμαντία (23/10/1927 – 7/03/2005)
Στις μέρες μας ο υπερρεαλισμός δεν αποτελεί καινοτομία, ούτε και ανταποδίδει δυναμικά στον σαθρό περίγυρο τις επιδραστικές εντάσεις που κάποτε προσέφερε, και ούτως έκανε την εγγραφή του στην παγκόσμια λογοτεχνική ιστορία. Ο Φίλιπ Λαμαντία όμως, θα ήταν εξίσου σπουδαίος ποιητής ακόμη κι αν δεν ήταν «υπερρεαλιστής» – αυτό είναι δεδομένο. Και μ’ αυτό το κείμενο στη μνήμη του, έχοντας διανύσει έξι ολόκληρα χρόνια από τον θάνατο του, δεν τον μνημονεύουμε τόσο σαν σημαντικό υπερρεαλιστή, όσο σαν σημαντικό, αυθεντικό ποιητή.
ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΧΛΟΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΜΠΕΛΗ
Tου Γιώργου Χ. Θεοχάρη
στο αφιέρωμα της Παρόδου τεύχος 47
H γραφή της Χλόης Κουτσουμπέλη χαρακτηρίζεται από δημιουργικό αυθορμητισμό. H ποιήτρια λειτουργεί μεταφέροντας μέσα στις γραμμές του ποιήματος την εντύπωση της οπτικής εμπειρίας πού αποκόμισε από στιγμές της ζωής της κατά τη διάρκεια των οποίων οι ατμοσφαιρικές συνθήκες πού επικρατούσαν, ως αποτέλεσμα των ανθρωπίνων συμπεριφορών, έξυσαν την ψυχή της με το σμυρίδι των συναισθημάτων πού προξένησαν. H ποίηση της Χλόης Κουτσουμπέλη είναι εμπρεσιονιστική. H Χλόη Κουτσουμπέλη αγαπάει τη γυναίκα, όπως και οι εμπρεσιονιστές, όχι όμως ως ερωτικό σώμα αλλά ως εξέχον δημιούργημα πού υφίσταται την τυραννική παρουσία του άντρα και των θεσπισμένων κανόνων ζωής. H Χλόη Κουτσουμπέλη αγαπάει ακόμη περισσότερο τη γυναίκα-παιδί. Κέντρο της ποίησης της Χλόης Κουτσουμπέλη αποτελεί το εύθραυστο εφήμερο των ανθρωπίνων σχέσεων και η ανατρεπτική δύναμη του θηλυκού. Όπως το γυμνό μοντέλο Βικτωρία στον πίνακα «Πρόγευμα στη χλόη» (Le Dejeuner sur l’ herbe), του Εντουάρ Μανέ, έτσι και λόγος της Χλόης Κουτσουμπέλη μας απευθύνεται, κοιτάζοντάς μας κατάματα, και μας παγιδεύει, καθιστώντας μας μάρτυρες σεμία συνεχή διαδικασία εισόδου – εξόδου ανάμεσα στη ψευδαίσθηση και στην πραγματικότητα.
Continue reading
Ομιλία Χλόης Κουτσουμπέλη στην Πανελλήνια Ένωση Μεταφραστών
Ας φανταστούμε πως βρισκόμαστε στην ανοιχτή θάλασσα, πως οι τοίχοι αυτής της αίθουσας γίνονται ρευστοί κι εμείς πλέουμε στο πέλαγος και μέσα στην νύχτα ξάφνου ακούγεται ένα τραγούδι, το πιο μυστικό, το πιο απόκρυφο, το πιο σαγηνευτικό, ένα αρχαίο τραγούδι που διασχίζει τον χώρο και το χρόνο, το τραγούδι της φάλαινας…
Ποιος μπορεί να μεταφράσει το τραγούδι της φάλαινας; Τι ζητά άραγε αυτή η αρσενική καμπουροφάλαινα, τι ψάχνει, τι χρειάζεται, τι θέλει, αναζητά το ταίρι της, προσπαθεί να γοητεύσει, να προσελκύσει, μήπως ονειρεύεται, μήπως πονάει, μήπως ερωτεύεται;
Όλες οι φάλαινες του κοπαδιού μοιράζονται το ίδιο τραγούδι, ίσως η μια αντιγράφει το τραγούδι της άλλης. Τι πληροφορίες άραγε μοιράζονται οι φάλαινες του κοπαδιού, τους άγριους εφιάλτες τους, τα όνειρά τους, τρόπους επιβίωσης, αναγγελία του καθημερινού δείπνου;
Του Δημήτρη Τρωαδίτη
Το βιβλίο αυτό αποτελεί συλλογή κειμένων που έγραψε ο Γιώργος Βρισιμιτζάκης για τον Κωνσταντίνο Καβάφη όταν ο ίδιος ήταν εγκατεστημένος και δημιουργούσε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου την εποχή της πνευματικής (και όχι μόνο) ακμής της εκεί ελληνικής παροικίας.
Όπως γράφει ο Γ. Π. Σαββίδης στον εκτεταμένο πρόλογο του βιβλίου, η συγκέντρωση και έκδοση των κειμένων αυτών σε έναν τόμο ήταν στοιχειώδες χρέος τιμής των νεώτερων καβαφιστών απέναντι στη μνήμη του ανθρώπου αυτού ο οποίος θεμελίωσε τη συστηματική κριτική μελέτη του έργου του μεγάλου Αλεξανδρινού. Και όμως μέχρι σήμερα, ο Γ. Βρισιμιτζάκης, αν και δικαιούται πλήρως την πρώτη θέση στην ιστορία των καβαφικών μελετών, παραμένει λησμονημένος ως ποιητής, αγνοημένος ως στοχαστής, αυτόβουλος “προσκυνητής της σιωπής και της λήθης” (όπως είναι ο τίτλος ενός έργου του).
To Koskino 