ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΝΑΟΥΜ
Ανακοίνωση στις επιστημονικές συναντήσεις: Η διδασκαλία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Αθήνα, 8-9 Οκτωβρίου 1999) και Η διδασκαλία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας στο Λύκειο: ένα ερευνητικό πρόγραμμα (Θεσσαλονίκη, 14 Δεκεμβρίου 1999)
η σαρμανίτσα του ποιητού
είναι το νεκρικό κιβούρι του
κι η κουδουνίστρα που βάζουνε
στα βρεφικά του χέρια
είναι το κυπαρίσσι που θα φυτρώσει
πάνω στον τάφο του
(Νίκος Εγγονόπουλος, “Υπερρεαλισμός της ατέρμονος ζωής”)
Σήμερα αποτελεί πια κοινό τόπο στον χώρο της λογοτεχνικής κριτικής η πεποίθηση ότι δεν υπάρχει αυτό που θα ονομάζαμε “μοναδικό και αληθινό” νόημα ενός λογοτεχνικού κειμένου. Με την τόνωση που προήλθε κυρίως από τις θεωρίες της αναγνωστικής ανταπόκρισης κατοχυρώθηκε ο “μη οριστικός και διαρκώς ρευστός” χαρακτήρας του ποιητικού νοήματος, αλλά και η νομιμότητα κάθε προσωπικής ή συλλογικής δυναμικής ανάγνωσης, που εγγράφεται στο εξής στο παρακειμενικό στέμμα του λογοτεχνικού έργου. Σ’ αυτό το πλαίσιο, τόσο η δομή του ίδιου του Ανθολογίου Νεότερης Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας όσο και το πρόγραμμα του Ηλεκτρονικού Κόμβου σκοπεύουν, όπως έχει ήδη διαφανεί, στη διαμόρφωση ενός δικτύου συνειρμών που θα διευκολύνουν την “ανοιχτή” διδασκαλία της λογοτεχνίας. Έτσι, και ο ηλεκτρονικός φάκελος, που θα προσπαθήσω να σας παρουσιάσω στη συνέχεια εδώ, αποτελεί μία αναγνωστική πρόταση ή καλύτερα, ένα πακέτο αναγνωστικών προτάσεων γύρω από το Θρήνο για τον Ιγνάτιο Σάντσεθ Μεχίας του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα. Ο φάκελος αυτός αποτελείται από είκοσι επτά συνοδευτικά κείμενα (για την ακρίβεια είκοσι οκτώ στο μεταξύ, και τα οποία βεβαίως δεν είναι υποχρεωτικό να αξιοποιηθούν όλα και στον ίδιο βαθμό, αλλά ανάλογα με το διδακτικό μας προγραμματισμό και ανάγκες). Στη συνέχεια θα αναφέρομαι σ’ αυτά αριθμητικά. Τα συνοδευτικά αυτά κείμενα, που συστήνονται με ένα εισαγωγικό σημείωμα και συνδέονται πάντα με επί μέρους σχόλια εμπίπτουν σε τρεις κατηγορίες: α) σε κριτικές και μελέτες γύρω από το συγγραφέα, το συγκεκριμένο ποίημα, το λογοτεχνικό του είδος, ακόμη κι ενός ορισμένου τύπου βιογραφικές πληροφορίες β) σε άλλες μεταφράσεις του ίδιου του ανθολογούμενου ποιητικού αποσπάσματος, και γ) σε παράλληλα όπως τα ονομάζουμε κείμενα, δηλαδή κείμενα που προτείνονται για συνανάγνωση. Ωστόσο υπάρχει “κόκκινο νήμα”, υπάρχει, πιστεύουμε, ο άξονας που συνδέει υπογείως όλα αυτά τα διαφορετικής τάξεως κείμενα και αυτός είναι το εννοιολογικό ζεύγος: ο ποιητής και ο θάνατος, όπως μπορεί να ερμηνευτεί αναλόγως και με τη δυναμική της τάξης η συγκεφαλαιωτική μεταφορά της ταυρομαχίας: ας πούμε, η ποίηση είναι λόγος που παράγεται υπό τη σκιά του θανάτου ή η ποίηση είναι κάποτε λόγος περί θανάτου αλλά και λόγος νηπενθής ή η ποίηση υπερβαίνει το θάνατο κατασκευάζοντας νέες πραγματικότητες.
