Λοχαγέ!
οι βολίδες, οι ανοιχτές δυνάμεις του καταρράκτη μάς απειλούν, η θηλιά των φιδιών, οι αλυσίδες των μαστιγίων, προχωρούν θριαμβικά μέσα στις χώρες που μόλυνε η συνεχής φρενίτις. Λοχαγέ!
όλες οι κατηγορίες των βασανισμένων ζώων, υπό μορφήν δαγκωμάτων πάνου απ’ το κρεβάτι, χάσκουν σαν αιμάτινοι κύκλοι, μια βροχή πέτρινων δοντιών και τα ίχνη των ακαθαρσιών μέσα στις κλούβες μάς σκεπάζουν μέσα σε παλτά ατέλειωτα σαν το χιόνι.
Λοχαγέ!
οι λάμψεις απ’ τα κάρβουνα έγιναν φώκια, αστροπελέκι, έντομο κάτω απ’ τα μάτια σου, οι έφιππες ομάδες των οραματιζομένων, τα τροχοφόρα τέρατα, οι φωνές των αυτομάτων υπνοβατών, τα ρευστά στομάχια πάνω στις ασημένιες πλάκες, οι ωμότητες των σαρκοβόρων λουλουδιών θα κυριέψουν την απλή κι υπαίθρια ζωή και τον κινηματογράφο του ύπνου σου
Λοχαγέ!
φυλάξου απ’ τα γαλανά μάτια.
*Απόδοση: Νίκος Εγγονόπουλος (1910-1985) (Από το περιοδικό “Υπερρεαλισμος” του 1937). Περιλαμβάνεται στο βιβλίο Τριστάν Τζαρά, Ο υπερρεαλισμός και ο μεταπόλεμος, σε μετάφραση Στ. Ν. Κουμανούδη, εκδόσεις ύψιλον/βιβλία, Μάης 1979 (σελ. 86).
Αξίζει δεν αξίζει
στέλνω τις εκθέσεις μου σε χώρες που δε γίνανε ακόμα
προδίνω τις κινήσεις ενός ήλιου
που πέφτει την αυγή δίπλα στις μάντρες
επικυρώνοντας με φως
τις εκτελέσεις.
2
Η κάθε μου λέξη
αν την αγγίξεις με τη γλώσσα
θυμίζει πικραμύγδαλο.
Απ’ την κάθε μου λέξη
λείπει ένα μεσημέρι με τα χέρια της μητέρας δίπλα στο ψωμί
και το φως που έσταζε απ’ το παιδικό κουτάλι στην πετσέτα.
3
Η μόνη ξιφολόγχη μου
είταν το κρυφοκοίταγμα του φεγγαριού απ’ τα σύννεφα.
Ίσως γι’ αυτό δεν έγραψα ποτέ
στίχους τελεσίδικους σαν άντερα χυμένα
ίσως γι’ αυτό εγκαταλείπουν ένας ένας τα χαρτιά μου
και τους ακούω στις κουβέντες όσων δε με έχουνε διαβάσει.
Άη-Στράτης 1951
*Από τη συλλογή «Άγονος γραμμή» (1952) που περιλαμβάνεται στη συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (1941-1974)», ύψιλον/βιβλία, 1991, 3η έκδοση
Εμείς μιας άλλης εποχής
νομίζω είμαστε όλοι νεκροί
νεκροί, χωρίς επιστροφή
μιλάμε μι’ άλλη γλώσσα
εμείς οι κούφιοι θυρωροί
χωρίς ν’ακούμε λέξη
αφήσαμε τη γη
να μένει σταθερή
και φύγαμε για πάντα
εμείς γατούλες της στιγμής
χωράφι δίχως σπόρους
εμείς οι ένοικοι της άλλης μέρας
εμείς ταμπούρλο και βιολί
κι αστραφτερό δοξάρι
ποτέ δεν θα μας θυμηθείς
γιατί είμαστε όλοι ξένοι
εμείς τα μέλη της γιορτής
φορούμε άσπρα ρούχα
εμείς τσογλάνια περιοπής
και μετά φόβου Θεού αλήτες
εμείς κουρέλια της αυλής
της πόρτας οι μεσίτες
σάλια κι έντερα μαζί
της πόλης κατακάθια
φορείς της έντονης ζωής
εμείς φοράμε την στολή
του προαιώνιου ύπνου
εμείς δεν έχουμ’ ενοχές
γιατ’ είμαστε ξεφτέρια
εμείς του κάμπου οι ξεναγοί
και του βουνού οι λύκοι
εμείς που είμαστε τρελοί
κι ακόμα δυνατοί
χωρούμε σε μια κούπα
γιατί δεν είμαστε πολλοί
δεν κάνουμε για φίλοι
εμείς ξυπνάμε το πρωί
χωρίς να πούμε λέξη
κοιτάμε στον καθρέφτη
κι εμείς τα τσόφλια της ζωής
μιλούμε μες τον τοίχο.
*Αναδημοσίευση από το περιοδικό “Αντίποδες, Νο 50, 2014, ετήσιο περιοδικό του Ελληνοαυστραλιανού Πολιτιστικού Συνδέσμου Μελβούρνης.
Κάνε μου τη χάρη
άσε με να ταξιδεύω
κάτω απ’ τα άστρα των ματιών σου.
***
Κούνια που σε κούναγε
Κι αν νομίζεις βεβαίως
πως κατήγαγες μια νίκη
μια σίγουρη νίκη
κούνια που σε κούναγε.
Το καθεστώς σκύβει
έρπει
κουλουριάζεται
ταπεινώνεται
μα ποτέ δεν ξεχνά
την κατάλληλη στιγμή
να χύνει δηλητήριο
με τέχνη.
Πληροφορήθηκα μερικές ώρες πριν, σήμερα, τον θάνατο στο νησί του, στη Λέρο, ενός από τους μεγαλύτερους -κατά τη γνώμη μου- ποιητές που ανέδειξε η ελληνο-αυστραλιανή παροικία της Μελβούρνης, της Αυστραλίας, αλλά και, γενικότερα, της Ελληνικής Διασποράς, του Δημήτρη Τσαλουμά.
Αν και θα επανέλθω, κυρίως με ποιήματα του Δημήτρη Τσαλουμά, στο άμεσο μέλλον, εν είδει ελάχιστου φόρου τιμής και μικρού αφιερώματος, παραθέτω λίγα πράγματα: ένα βίντεο από εκδήλωση προς τιμήν του στη Λέρο, μια φωτογραφία, ένα εξώφυλλο ποιητικής του συλλογής καθώς και συνδέσμους δημοσιευμάτων που έχω κάνει μέσα από το ιστολόγιο αυτό.
Αν και αναγνωρισμένος ποιητής στην Αυστραλία, μιας και δίγλωσσος και μεταφρασμένος, στην Ελλάδα δεν είναι τόσο γνωστός, ίσως και παντελώς άγνωστος από αρκετούς ποιητικούς κύκλους. Εμείς εδώ στο Κόσκινο επιφυλασσόμαστε να καλύψουμε αυτό το κενό, όπως μπορούμε.
Δημήτρης Τσαλουμάς – Το ψυγείο
Στις στοές των ψυγείων κρέμονται αναιμικά
τα σφαχτά. Ξαφνικός και επιδέξιος
με ριγωτή ποδιά στο σκίρτημα του φωτός
εμφανίζεται μες στα τσιγκέλια αυτός ,
κι επιλέγοντας γυμνότατον αμνόν απέρχεται
σφραγίζοντας ξανά το σκοτάδι .
**Ο Δημήτρης Τσαλουμάς γεννήθηκε στη Λέρο το 1921. Τελείωσε το ελληνικό ημιγυμνάσιο και το ιταλικό γυμνάσιο στο νησί του και λίγο αργότερα, τα πρώτα χρόνια του πολέμου, το ιταλικό Κλασσικό Λύκειο της Ρόδου. Ζει από το 1952 στην Αυστραλία, όπου σπούδασε Αγγλική και Γαλλική Φιλολογία και δίδαξε ώς το 1982 στα κρατικά σχολεία μέσης εκπαίδευσης στη Μελβούρνη. Δίδαξε, επίσης, σε διάφορα πανεπιστήμια ως επισκέπτης συγγραφέας. Τιμήθηκε με έξι από τις σημαντικότερες διακρίσεις της Αυστραλίας τόσο για τα αγγλόγλωσσα βιβλία του, όσο και για έναν τόμο που μεταφράστηκε από τις ελληνικές του συλλογές από τον Philip Grundy με τον τίτλο The Observatory (Το παρατηρητήριο). Τα τελευταία χρόνια μοιράζει το χρόνο του μεταξύ Λέρου και Μελβούρνης. Δύο νέες συλλογές ποιημάτων του (γραμμένες στα Ελληνικά), δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στην Ελλάδα.
Να πηγαίνεις τειχάκι- τειχάκι την διαδρομή
Από πλανήτη σε κενό αέρος
Να μην
Ψάχνεις μικρό πριγκηπόνησο
Να ματώνουν τα αυτιά από την πίεση
Να μην
Μουσική
Να !Τριαντάφυλλο
Σε γυάλα οι ατμόσφαιρες
Να προκαλείς την ανακύρτωση και τα αγκάθια
Ενός κόκκινου- κλώνος που δεν υπήρξε
Από το χάος να δημιουργεί τάξη κοσμογονική
Κάποιοι ήθελαν ακρόαση καρδιάς και μετά
Θάνατον
Αλλά μόνον βόμβος από εγώ
Έλξη σε γύρω από γη
Σε άσπρο και μαύρο
Και έτσι να μπαίνεις στις μαύρες σήραγγες
Και να μην θέλεις την αντίστοιχη λευκή
Η σκουληκότρυπα διανύεται από απόσταση
Στο συναίσθημα και στον χρόνο
Μετράς και ξαναμετράς στίγματα
Σε πένθιμο ρούχο.
Ίσως να ‘ναι φιαλίδια σκόνης που άφησε
Εκεί σε είχα καρφιτσώσει απαράλλαχτα-
Εδώ
Λούστηκα τη διάμετρο του σύμπαντος
Σε ένα κλείσιμο του δείχτη και του αντίχειρα
Το ξέρεις
Όταν έκανα φυσικό κυάλι να σε δω να
Απομακρύνεις την όψη απ’ τη στιγμή
Που διαθλά το πρίσμα σε όνειρο
Και τούμπαλιν
Στο κέντρο της γης μου
Όταν γεύτηκες την υγρασία μιας σταγόνας
Έιδες τι κάνει η βαρύτητα στις φούστες
Στα παιδικά βλέφαρα
Στην κόγχη του ματιού
Και στο μπράτσο μιας αγωνίας
Που προκαλεί νεφάλωμα;
Resist
the one who builds a small home
and says I’m happy here.
Resist the one who returns home again
and says Glory be to God.
Resist
the Persian carpets in apartments
the little man in the office
the ‘imports-exports’ business
government education
taxation
myself even, the one telling you this.
Resist
the one who salutes the processions
for countless hours from the podium
the barren woman who gives away
prints of saints, incense and myrrh
myself even, the one telling you this.
Resist also all those who are called great
the president of the Court of Appeal resist
the bands, the drums and the parades
all the high conventions where they babble
and delegates and advisers drink coffee
all those who write speeches about the present age
in front of the heater in winter
flatteries, blessings and so many bows
from pen-pushers and cowards for their wise leader.
Resist the immigration and passport bureaus
the frightful flags of states and diplomacy
war weapons factories
those who regard nice words as lyricism
battle songs
soppy songs with their laments
the wind
all those who are indifferent or wise
those who pretend to be our friends
and even me, the one telling you this, resist me also.
Then we can confidently approach Freedom.
Postscript
Before my testament was read
– as it was read –
it was a lively upright horse.
Before it was read
it was not the heirs in waiting
but the usurpers who trespassed upon the land.
This testament I have written for you
was buried deep for years
by crafty clerks and notaries.
They altered important phrases
bent over it for hours with fright
wiping out parts with rivers
the new clamour in the woods
the wind they killed –
now I finally understand what I lost
who it is that silences.
And what about you
standing there mute, having abdicated
your voice
your food
your horse
your house
standing there hideously mute like a dead man:
Freedom mutilated again they promise you.
*Translated by N.N. Trakakis, and published in “Antipodes” 2015, annual literary journal of Greek-Australian Cultural League of Melbourne.
Mihalis Katsaros (1921 -1998): postwar poet and painter, born in Kyparissia, Peloponnesus. The above poem is included in Katsaros collection, Against the Sadducees, published in 1953. The poem first appeared in the newspaper, Dimokratikos Typos (Democratic Press), on 8 October 1950 – however, it was published there in censored form. In protest against this censorship, Katsaros added the ‘Postscript’ to the poem. N.N. Trakakis gratefully acknowledges the permission of S.I. Zacharopoulos Publishing to publish this translation.
μπορεί να ξεραθεί μα να σκληρύνει όχι
διότι είναι φτωχή για οτιδήποτε άλλο
εκτός απ’ το να συμβάλλει στον δημόσιο πλούτο
μπορεί νά ’ναι ο τρόπος της να διαμαρτύρεται να
μένει πετσί και κόκαλο αφού πια υπάρχει πείνα
κίτρινη από τη δίψα και οδυνηρή
από πόνο καθαρό που υπάρχει μπορεί και να είναι απλώς
μι’ αλλαγή κι ανοίγει τα δρομάκια του παραληρήματος και τα κτήνη
τραγουδούν ακαταλήπτως ζωντανά από
μανία ζήλου χωρίς στον ήλιο μοίρα μπορεί
να είναι επίσης ότι αρνείται τον εαυτό της σαν άλλος ένας
ακόμα τρόπος να νικάς τον θάνατο
έτσι όπως τη βλέπεις να θρηνεί στα ξαγρυπνίσματα
ποιητές του σήμερα
ποιητές των δικών μας καιρών
μάς χώρισαν από το ποίμνιο και δεν ξέρω τί θα γίνει μ’ εμάς
συντηρητικούς κομμουνιστές απολίτικους όταν
συμβεί αυτό που θα συμβεί μα
δεν υπάρχει ποίηση να μην εχθρεύεται τον καπιταλισμό
και μετά
δεν θα ξέρει κανείς
πως υπήρξαμε μέσα στα
δισεκατομμύρια
μόνο να κοιτάξεις
να κοιτάξεις αυτές
τις λέξεις που θα ξεχυθούν
σαν περιστέρια
και θα καταλάβεις
το τρόπο που προσπαθήσαμε να
νικήσουμε
όλους εκείνους τους
βασανιστικούς
τρομακτικούς
μικρούς θανάτους
λίγο πριν το μεγάλο
τέλος
VI
το γράψιμο ερχόταν πάντα από
μόνο του
περπατώντας σ’ ένα βρώμικο στενό
κοιτώντας τ’ αστέρια μια βουβή νύχτα
στα κορίτσια που μας χαμογελούσαν
αυτό που έμενε ήταν να γεμίσει λέξεις ένα χαρτί
δεν είχαμε τίποτα κι αυτά που ζητούσαν οι άλλοι
μας φαινόταν περιττά
μόνο ένα ποίημα περίμενε
ένα άγιο ιερό ποίημα γραμμένο πάνω
στους λερούς τοίχους
γεννιόταν
η σύγχρονη ποίηση μας φαινόταν ανούσια, βαρετή
χωρίς σπίθα
κι εμείς περιμέναμε
περιμέναμε κάτι μαγικό
που θα ερχόταν ξαφνικά ένα κρύο βράδυ
το ποτό μας συνόδευε πάντα
είμασταν ευτυχισμένοι καθώς παραπατούσαμε
άλλο ένα ποίημα
άλλη μια υπέροχη νεκρή νύχτα:
τι υπέροχο να τραγουδάς μόνος
στους έρημους νυχτερινούς δρόμους
VII
κοίτα
η χοντρή άσχημη γριά
κρατάει από το χέρι το κοριτσάκι
στη μέση της αυλής
τούτη την αυγουστιάτικη νύχτα
και χορεύουν
γέλια χαράς
καθώς η ζέστη είναι ανυπόφορη
η μουσική παίζει και τα αστέρια λάμπουν
To Koskino 