He estado hablando mucho de mí mismo y ni siquiera había mencionado a Sacco.
Sacco también es un trabajador,
un competente trabajador desde su niñez, amante del trabajo,
con un buen empleo y un sueldo, una cuenta en el Banco,
y una esposa encantadora y buena,
dos niñitos preciosos y una casita bien arreglada en el lindero de un bosque, junto a un arroyo.
Sacco es todo corazón, todo fe, todo carácter, todo un hombre;
un hombre, amante de la naturaleza y de la humanidad un hombre que lo dio todo, sacrificó todo
por la causa de la libertad y su amor a los hombres: dinero, tranquilidad, ambición mundana,
su esposa, sus hijos, su persona y su vida.
Sacco jamás ha pensado en robar, jamás en matar a nadie.
Él y yo jamás nos hemos llevado un bocado de pan a la boca,
desde que somos niños hasta ahora,
que no lo hayamos ganado con el sudor de la frente. Jamás…
Sí, sí, yo puedo ser más listo, como alguien ha dicho; yo tengo más labia que él, pero muchas,
muchas veces, oyendo su voz sincera en la que resuena una fe sublime,
considerando su sacrificio supremo, recordando su heroísmo,
yo me he sentido pequeño en presencia
de su grandeza y me he visto obligado a repeler las lágrimas de mis ojos,
y apretarme el corazón que se me atorozonaba,
para no llorar delante de el:
este hombre al que han llamado ladrón y asesino y condenado a muerte.
Pero el nombre de Sacco vivirá en los corazones del pueblo y en su gratitud cuando los huesos de Katzmann
y los de todos vosotros hayan sido dispersados por el tiempo;
cuando vuestro nombre, el suyo, vuestras leyes, instituciones,
y vuestro falso dios no sean
sino un borroso recuerdo de un pasado maldito en el que el hombre era lobo para el hombre…
Si no hubiera sido por esto
yo hubiera podido vivir mi vida
charlando en las esquinas y burlándome de la gente.
Hubiera muerto olvidado, desconocido, fracasado. Esta ha sido nuestra carrera y nuestro triunfo.
Jamás en toda nuestra vida hubiéramos podido hacer tanto por la tolerancia,
por la justicia, porque el hombre entienda al hombre, como ahora lo estamos haciendo por accidente.
Nuestras palabras, nuestras vidas, nuestros dolores‒ ¡nada!
La pérdida de nuestras vidas ‒la vida de un zapatero y un pobre vendedor de pescado‒ ¡todo! Ese momento final es de nosotros, esa agonía es nuestro triunfo.
y desde las profundidades de la tierra viva,
lo que surge de la fe ardiente, de la loca esperanza y de la cólera ‒del deseo y de la luz del
entusiasmo y de la oración,
que hará florecer ‒actos, gritos‒ llamas: la rebelión…
Baja para cortar el vuelo, la ametralladora emboscada: victoria al hombre de leyes de hierro,
victoria al metal sobre la carne ‒y en el sueño‒la ley de la muerte.
Y esta máquina, nuestras manos y nuestros cerebros construidos. ¡Padre mío! ¿Sabíamos lo que hacíamos?

ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

Μιλούσα πολύ για τον εαυτό μου και δεν έχω καν αναφέρει τον Σάκο.
Ο Σάκο είναι επίσης εργάτης,
ικανός εργάτης από την παιδική του ηλικία, λάτρης της εργασίας,
με καλή δουλειά και μισθό, τραπεζικό λογαριασμό,
και μια αξιαγάπητη, καλή σύζυγο,
δύο αξιαγάπητα μικρά παιδιά και ένα καλοδιατηρημένο μικρό σπίτι στην άκρη ενός δάσους, δίπλα σε ένα ρυάκι.
Ο Σάκο είναι όλο καρδιά, με πίστη, με χαρακτήρα, ένας ακέραιος άνθρωπος.
Ένας άνθρωπος, λάτρης της φύσης και της ανθρωπότητας, ένας άνθρωπος που έδωσε τα πάντα, θυσίασε τα πάντα
για την υπόθεση της ελευθερίας και για την αγάπη του για την ανθρωπότητα: χρήματα, ηρεμία, κοσμικές φιλοδοξίες,
τη γυναίκα του, τα παιδιά του, τον εαυτό του και τη ζωή του.
Ο Σάκο δεν σκέφτηκε ποτέ να κλέψει, ποτέ να σκοτώσει κανέναν.
Αυτός κι εγώ δεν έχουμε φάει ποτέ μια μπουκιά ψωμί,
από την παιδική μας ηλικία μέχρι τώρα,
που να μην την έχουμε κερδίσει με τον ιδρώτα του προσώπου μας. Ποτέ…
Ναι, ναι, μπορεί να είμαι πιο έξυπνος, όπως είπε κάποιος. Έχω περισσότερη ευγλωττία απ’ αυτόν, αλλά πολλές, πολλές φορές, ακούγοντας την ειλικρινή φωνή του στην οποία αντηχεί μια ανώτερη πίστη,
λαμβάνοντας υπόψη την υπέρτατη θυσία του, θυμούμενος τον ηρωισμό του,
έχω νιώσει μικρός μπροστά
στο μεγαλείο του και έχω αναγκαστεί να απωθήσω τα δάκρυα από τα μάτια μου,
και να κρατήσω την πονεμένη μου καρδιά,
για να μην κλάψω μπροστά του:
αυτόν τον άνθρωπο που τον έχουν αποκαλέσει κλέφτη και δολοφόνο τον έχουν καταδικάσει σε θάνατο.
Αλλά το όνομα του Σάκο θα ζει στις καρδιές των ανθρώπων και στην ευγνωμοσύνη τους, όταν τα κόκαλα του Κάτσμαν
και όλων σας θα έχουν διασκορπιστεί από τον χρόνο·
όταν το όνομά σας, το όνομά του, οι νόμοι σας, οι θεσμοί σας,
και ο ψεύτικος θεός σας δεν θα είναι τίποτα άλλο
από μια θολή ανάμνηση ενός καταραμένου παρελθόντος στο οποίο ο άνθρωπος ήταν λύκος για τον άνθρωπο…
Αν δεν ήταν αυτό,
θα μπορούσα να ζήσω τη ζωή μου
κουβεντιάζοντας στις γωνίες των δρόμων και χλευάζοντας τους ανθρώπους.
Θα είχα πεθάνει ξεχασμένος, άγνωστος, αποτυχημένος. Αυτό ήταν το ταξίδι μας και ο θρίαμβός μας.
Ποτέ σε όλη μας τη ζωή δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε τόσα πολλά για την ανοχή,
για τη δικαιοσύνη, για να κατανοήσει η ανθρωπότητα τον εαυτό της, όπως κάνουμε τώρα τυχαία.
Τα λόγια μας, οι ζωές μας, ο πόνος μας—τίποτα!
Η απώλεια της ζωής μας—η ζωή ενός υποδηματοποιού και ενός φτωχού ιχθυοπώλη—τα πάντα! Αυτή η τελευταία στιγμή είναι δική μας, αυτή η αγωνία είναι ο θρίαμβός μας.

*Μετάφραση: Στέλιος Καραγιάννης