Ο Δημήτρης Τρωαδίτης (Αθήνα 1959), στα τέλη της δεκαετίας του ’70 με αρχές της δεκαετίας του ’80 συμμετείχε σε ομάδα θεάτρου σκιών και μουσικό συγκρότημα. Με την ποίηση ασχολείται από τα γυμνασιακά του χρόνια. Από το 1992 ζει μόνιμα στην Μελβούρνη. Εργάζεται ως διορθωτής εφημερίδας. Ποιήματά του έχουν βραβευθεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς και έχουν δημοσιευτεί σε λογοτεχνικά έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά σε Ελλάδα και Αυστραλία, στα Ελληνικά και Αγγλικά.
Ερ. Ποιοι ποιητές σας επηρέασαν;
Απ. Αρχικά με είχαν επηρεάσει, κυρίως, οι Γιάννης Ρίτσος και Τάσος Λειβαδίτης, αν και είχα αρχίσει να διαβάζω και άλλους/ες. Όταν άρχισα να εργάζομαι σε βιβλιοπωλεία και εκδοτικούς, μου δόθηκε η ευκαιρία να έρθω σε επαφή με περισσότερους ποιητές τόσο Έλληνες όσο και ξένους (φυσικά, σε μετάφραση). Στη δεκαετία του 1980 και του 1990 το ενδιαφέρον μου μετατοπίστηκε τόσο στους λεγόμενους μπιτ και σουρεαλιστές ή υπερρεαλιστές ποιητές, οτιδήποτε βέβαια κυκλοφορούσε από αυτούς τότε στον ελλαδικό χώρο, όσο και σε Έλληνες, όπως Αναγνωστάκη, Αλεξάνδρου, Λεοντάρη και άλλους. Επίσης, διάβασα αρκετή λογοτεχνία, ελληνική και ξένη και κάποιες επιρροές προήλθαν και από εκεί. Ωστόσο, οι επιρροές μου προέρχονται από ένα ευρύ φάσμα ποιητών και γραφών.
Ερ. Πότε ξεκίνησε το ταξίδι σας στην συγγραφή;
Απ. Ασχολούμαι με το γράψιμο από τα γυμνασιακά μου χρόνια. Το πρώτο ποίημα, σε ομοιοκαταληξία, το έγραψα το 1975, επηρεασμένος έντονα από τα γεγονότα της Κύπρου το 1974. Έως το 1978 είχα γράψει έναν αριθμό ποιημάτων, που όμως δεν ήταν σε ομοιοκαταληξία, μιας και εντρυφώντας στο έργο των γνωστών ποιητών, κυρίως της Αριστεράς, είδα και αποφάσισα ότι η έμμετρη ποίηση δεν με ενδιέφερε και αποφάσισα να γράφω στον ελεύθερο στίχο. Από τα πρωτόλεια ποιήματα αυτής της περιόδου, δεν έχω κρατήσει κανένα, όμως στίχοι τους εισχώρησαν σε ποιήματα που έγραψα τη δεκαετία του 1980, ποιήματα βέβαια τα οποία, λόγω των διαβασμάτων μου, των ιδεολογικών μου και άλλων θεωρήσεων κ.λπ. είναι κατά πολύ διαφορετικά από τα πρώτα.
Ερ. Ποια ήταν η αφορμή για να εκδοθεί η ποιητική σας συλλογή με τον τίτλο «Με μια κόκκινη ανάταση», εκδόσεις Στοχαστής;
Απ. Δύο μήνες πριν εκδοθεί το «Με μια κόκκινη ανάταση», είχε εκδοθεί μια άλλη συλλογή μου «Η μοναξιά του χρόνου» από τις εκδόσεις Οδός Πανός. Το 2016, έχοντας συνειδητοποιήσει ότι θα έπρεπε πλέον να βγω προς τα έξω και, μάλιστα, μετά από κάποια χρόνια διαδικτυακής παρουσίας κυρίως μέσω της ιστοσελίδας μου «Το Κόσκινο» (στο http://tokoskino.me), άρχισα να έχω κάποιες διερευνητικές επαφές με εκδοτικούς από την Ελλάδα. Στον Στοχαστή κατέληξα μετά από πρόταση γνωστού μου ποιητή ο οποίος είχε ήδη εκδώσει εκεί. Έστειλα κάποιες ποιητικές συλλογές για να τις δουν και να μου πουν σχετικά. Τους άρεσε η γραφή μου, ενώ είδα ότι έκαναν αρκετά καλή δουλειά και είχαμε άριστη συνεργασία και έτσι αποφασίσαμε να προχωρήσουμε και το αποτέλεσμα είναι η συλλογή «Με μια κόκκινη ανάταση». Την ίδια εποχή που συζητούσα με τον Στοχαστή επήλθε και η συμφωνία με τις εκδόσεις Οδός Πανός για την έκδοση της συλλογής «Η μοναξιά του χρόνου». Παρ’ ότι είμαι εκτός Ελλάδας 25 χρόνια και στις καθημερινές μου συναλλαγές χρησιμοποιώ και την Αγγλική γλώσσα, η μητρική μου γλώσσα φυσικά παραμένει η Ελληνική. Έτσι, η συντριπτική πλειοψηφία των ποιημάτων μου είναι γραμμένη στην Ελληνική και έτσι αισθάνθηκα την ανάγκη να απευθυνθώ στο ελληνόφωνο κοινό, αλλά βέβαια και κατόπιν έντονων προτροπών άλλων ποιητών και ανθρώπων που ασχολούνται γενικά με τη λογοτεχνία και οι οποίοι πιστεύουν στην ποίησή μου. Μερικά ποιήματά μου είναι μεταφρασμένα ήδη στην αγγλική και ευελπιστώ ότι θα υπάρξει μια αγγλική έκδοση στο άμεσο μέλλον.
Ερ. Γράφετε «Οι τόποι μου/μετέωροι μέσα/στην ολική κατάρρευση του χρόνου». Μήπως η απόσταση που ζείτε, στην Αυστραλία, σας βοηθά να βλέπετε την πατρίδα με διαφορετική ματιά από εμάς που ζούμε καθημερινά εδώ;
Απ. Δεν θα ήθελα να θεωρηθώ πατριώτης με την κλασική έννοια του όρου. Επέλεξα συνειδητά να φύγω από την Ελλάδα για λόγους που είχαν και εξακολουθούν να έχουν άμεση σχέση τόσο με τις πολιτικο-ιδεολογικές μου θεωρήσεις και προσεγγίσεις όσο και με την προσωπική κατάσταση στην οποία βρισκόμουν την εποχή που αποφάσισα να φύγω. Επίσης, μια σχέση στην Αυστραλία έπαιξε και αυτή τον καταλυτικό της ρόλο. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αγαπώ τον τόπο στον οποίο γεννήθηκα και έζησα τριάντα χρόνια της ζωής μου και δεν ενδιαφέρομαι γι’ αυτόν. Ενημερώνομαι σε σχεδόν καθημερινή βάση για τα ελλαδικά τεκταινόμενα, πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και ακόμα λογοτεχνικά, ποιητικά, καλλιτεχνικά, και λόγω επαγγέλματος, αλλά και επειδή θα αισθανόμουν πολύ έξω από τα νερά μου αν δεν το έκανα. Αν και συμπάσχω και στεναχωρούμαι αφάνταστα, η ενασχόλησή μου αυτή γίνεται με διαφορετικό μάτι – λόγω απόστασης, είναι αλήθεια. Άλλωστε, δεν μπορεί να γίνει με την ίδια ματιά που βλέπουν τη χώρα τους αυτοί που ζουν και κινούνται καθημερινά μέσα στα όριά της. Ωστόσο, το ποίημα «Οι τόποι μου» από το οποίο προέρχεται ο συγκεκριμένος στίχος δεν είναι μόνο μια ματιά στο τι γίνεται στην Ελλάδα. Το ποίημα γράφτηκε με αφορμή το δράμα των προσφύγων και θα ήθελα να πληροφορήσω εδώ τόσο εσάς όσο και τους αναγνώστες σας, ότι το ίδιο δράμα το περνούν και πρόσφυγες που επιχειρούν να περάσουν στην Αυστραλία αλλά συλλαμβάνονται στα θαλάσσια ύδατά της και στέλνονται σε κέντρα κράτησης σε απομονωμένα νησιά του Ειρηνικού. Οπότε, οι «μετέωροι τόποι» και η «ολική κατάρρευση του χρόνου» είναι κάτι το διεθνές, το οικουμενικό και υπό αυτό το πρίσμα το προσεγγίζω εδώ. Το συγκεκριμένο ποίημα έχει μεταφραστεί στα αγγλικά και έχει διαβαστεί εδώ σε αντίστοιχες εκδηλώσεις – και αρκετά σημειολογικά, θα έλεγα, στο Μεταναστευτικό Μουσείο (Immigration Museum). Αλλά, βέβαια, για να επανέλθω στην ουσία της ερώτησής σας, τόσο η απόσταση όσο και επειδή είμαι απαλλαγμένος από κάθε συναισθηματικό ή άλλο φορτίο στα περί της Ελλάδας και της καθημερινότητάς της, με κάνουν να βλέπω πιο νηφάλια και πιο ψύχραιμα τα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα του σήμερα.
Ερ. Γράφετε «Οι μέρες της ευτυχίας πέρασαν/κόλλησαν σαν λάδι σε γρανάζια». Από την ευμάρεια στην φτώχεια. Δεν υπάρχει καμία ελπίδα;
Απ. Οι στίχοι αυτοί που προέρχονται από το ποίημα «Προσκυνήστε, ω! πιστοί!…», είναι ενδεικτικοί του πώς αντιμετώπισα τις απαρχές αυτού του αποκαλείται κρίση και μαστίζει την Ελλάδα τα τελευταία επτά σχεδόν χρόνια. Όποιος ενδιατρίψει στα ενδότερα του ποιήματος, θα δει ότι θεωρώ την λεγόμενη κρίση ως δομική λειτουργία του συστήματος εκμετάλλευσης, ως συστατικό του στοιχείο. Θεωρώ την επιβαλλόμενη φτώχεια όχι μόνο απόπειρα επιβολής της εκμετάλλευσης, αλλά και αποφασιστικό βήμα προς μια απανθρωποποιημένη κοινωνία που θα σκύβει το κεφάλι γιατί αλλιώς δεν θα μπορεί να επιζεί. Καυτηριάζω σίγουρα και τον νεοπλουτίστικο τρόπο ζωής μερικών και όλη αυτή την επιτηδευμένη, καρυκευμένη και ψευδή ιδεολογία που την συνόδευε. Και φυσικά υπάρχει ελπίδα. Είναι ο καθημερινός μας, ανυποχώρητος αγώνας, είναι η προσπάθειά μας να μείνουμε αξιοπρεπείς, η αγωνία μας να πειραματιστούμε σε νέες αντιλήψεις και τρόπους ζωής, πιο απλής, πιο ανθρώπινης, που να εναγκαλίζονται τις πραγματικές ανάγκες και όχι αυτές που επιχειρούν κάποιοι να επιβάλλουν προς ίδιον όφελος.
Ερ. Στην εποχή μας με τα τόσα προβλήματα μπορεί ακόμη η ποίηση να μας βοηθήσει να ανεβούμε λίγο ψηλότερα;
Απ. Πιστεύω, ναι. Η ποίηση δεν είναι μόνο το γράψιμο, είναι ακόμα και η ανάγνωσή της, η μελέτη της, η μετάφρασή της, ακόμα το να προτείνουμε μια ποιητική συλλογή που αγαπήσαμε στους φίλους μας, στους συγγενείς μας, η συμμετοχή σε μια ανάγνωση ποίησης, στην παρουσίαση μιας συλλογής… Όλα αυτά, αν γίνονται με γνώμονα τόσο την δική μας πνευματική καλλιέργεια όσο και σε σύνδεση με το άμεσο περιβάλλον μας και τις διεργασίες που συντελούνται σε αυτό, αν μας δημιουργεί τριβές με όλο το μεράκι που βγαίνει, πιστεύω ότι ίσως μπορεί να μη λύσει εξ ολοκλήρου τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, ωστόσο θα μας δώσει ένα ακόμα κίνητρο για απόπειρα περαιτέρω ανύψωσής μας. Αυτό θα γίνει μέσω της έρευνας, της μελέτης και της τριβής μας με τους ποιητές, τις ποιήτριες και όλων όσων αγωνιούν οι ίδιοι και θέλουν να βγάλουν προς τα έξω.
Ερ. Έχετε διαγράψει μια πορεία στην ποίηση αλλά και από το διαδίκτυο όπου έχετε το δικό σας μπλογκ. Πώς τα συνδυάσατε αυτά τα δυο;
Απ. Με την «ιδιότητα» πρώτα απ’ όλα του ακροατή της ποίησης, ναι, έχω διαγράψει μια πορεία στην ποίηση. Η ποίηση για μένα είναι μια σχέση δούναι και λαβείν, όχι όμως με εμπορικές ρήτρες. Ξεκίνησα μεν το μπλογκ/ιστοσελίδα, πρώτον, από ένα προσωπικό καπρίτσιο της στιγμής, αλλά και επειδή είχα πάρα πολλά πράγματα από διαφορετικούς ανθρώπους να δώσω προς τα έξω που αλλιώς δεν θα είχαν την τύχη αυτή. Και, βέβαια, για να δημοσιεύσω τα δικά μου ποιήματα. Με τον καιρό «Το Κόσκινο» εξελίχθηκε σε αυτό που είναι τώρα. Ασχολούμαι με αυτό, ενημερώνοντάς το κάθε βράδυ. Αφιερώνω σε αυτό, μία ώρα της καθημερινής μου ζωής.
Ερ. Ποιες άλλες δραστηριότητες έχετε;
Απ. Είμαι οργανωτής μηνιαίων ποιητικών εκδηλώσεων στην πόλη που διαμένω. Οι ποιητές που διαβάζουν στις εκδηλώσεις αυτές προσπαθώ να προέρχονται από διαφορετικά εθνοτικά και πολιτισμικά υπόβαθρα, αν και η πλειοψηφία είναι Αυστραλοί αγγλοσαξονικής καταγωγής. Ωστόσο, προσπαθώ να προωθώ πάντα, στο βαθμό που μπορώ, ποίηση σε μετάφραση, κι αυτό γιατί η εδώ κοινωνία είναι κυρίως μεταναστευτική και πολυ-πολιτισμική και υπάρχουν αρκετές φωνές εκεί έξω που δεν ακούγονται. Και αυτό γιατί μπορεί η αυστραλιανή κοινωνία να είναι πολυεθνική και πολυπολιτισμική, όμως η αγγλοσαξονική κουλτούρα και σκέψη εν πολλοίς κυριαρχούν. Συμμετέχω, επίσης, στην παραγωγή και παρουσίαση ραδιοφωνικών εκπομπών σε εβδομαδιαία βάση, ενώ η ενασχόληση με την ιστοσελίδα μου γίνεται, όπως είπα πριν, σε καθημερινή βάση. Κάποιες φορές ασχολούμαι και με την ποιητική μετάφραση.
Ερ. Πόσα χρόνια ζείτε στην Αυστραλία; Με τι ασχολείστε και σε ποια περιοχή κατοικείτε;
Απ. Στην Αυστραλία βρίσκομαι από το 1992 και από το 1995 έως σήμερα εργάζομαι ως διορθωτής στην ομογενειακή εφημερίδα «Νέος Κόσμος». Έχω σπουδάσει Δημοσιογραφία και διαμένω στη Μελβούρνη.
Ερ. Ποια είναι η πνευματική κίνηση στην πόλη που ζείτε;
Απ. Αν μιλήσουμε από πλευράς ποίησης, υπάρχει μεγάλος αριθμός ποιητών και ποιητριών, που εκπροσωπούν όλες τις φόρμες και σχεδόν όλες τις τεχνοτροπίες. Οι «σκηνές» είναι αρκετές, γίνονται αρκετές αναγνώσεις, κυρίως σε μηνιαία αλλά και εβδομαδιαία βάση, σε κάποιες περιπτώσεις, παρουσιάσεις βιβλίων και άλλες παρόμοιες εκδηλώσεις. Υπάρχει ένα ειδικευμένο βιβλιοπωλείο ποίησης στη Μελβούρνη, το Collected Works, όπου κάποιος θα βρει μόνο ποίηση. Εκεί γίνονται τακτικά παρουσιάσεις κ.λπ. Υπάρχει ακόμα και το Melbourne Poets Union, σύνδεσμος δηλαδή που τα μέλη του είναι μόνο ποιητές. Γίνονται ακόμα διαγωνισμοί, εκδόσεις και άλλα. Σε γενικές γραμμές, η Μελβούρνη είναι μια πάρα πολύ ζωντανή πόλη για πολλά πράγματα που αφορούν τις τέχνες και τον πολιτισμό γενικώς. Άλλωστε, να μην ξεχνάμε ότι είναι μια από τις τρεις πόλεις του κόσμου που έχουν χαρακτηριστεί Πρωτεύουσες Λογοτεχνίας.
Ερ. Πριν λίγα χρόνια η ποίηση ή τα βιβλία εκδίδονταν μόνο σε έντυπη μορφή. Σήμερα που υπάρχουν οικονομικά προβλήματα, δεν θα μπορούσε το Ίντερνετ να αποτελέσει μία διέξοδο ή μια κατάθεση ψυχής για τους στίχους των νέων που γράφουν ποίηση;
Απ. Σίγουρα είναι μια πολλαπλή διέξοδος η χρήση της τεχνολογίας σήμερα και το επικροτώ. Αλλά, αν και εγώ ο ίδιος άνθρωπος της τεχνολογίας, δεν εναντιώνομαι στον παραδοσιακό τρόπο δημοσίευσης (εξ ου και οι δικές μου συλλογές). Πιστεύω ότι μπορεί να υπάρξει ένας συνδυασμός και των δύο τρόπων, ηλεκτρονική ποίηση και ποίηση σε χαρτί, παραδοσιακά. Έχει αποδειχθεί ότι ενδείκνυται. Δεινοί μπλόγκερς προτιμούν να εκδίδουν συλλογές σε χαρτί.
Ερ. Ποιους ποιητές θα μας προτείνατε να διαβάσουμε σήμερα;
Απ. Αν μιλάτε για τους Έλληνες ποιητές, θα πρότεινα να ξαναδιαβάσουμε προγενέστερους συγκεκριμένους ποιητές. Κυρίως, όμως, θα πρότεινα να διαβάσουμε τους περισσότερους από τους σημερινούς ποιητές. Δεν θα ήθελα να πω ονόματα, αλλά τελευταία κυκλοφόρησαν κάποιες δίγλωσσες Ανθολογίες από αγγλόφωνους εκδοτικούς οίκους, όπου παρουσιάζονται ποιητές του σήμερα οι οποίοι ηλικιακά βρίσκονται στην τρίτη και τέταρτη δεκαετία της ζωής τους και κάποιοι από αυτούς έχουν ήδη μια παρουσία. Μια από αυτές τις Ανθολογίες είναι και η «Austerity Measures – The New Greek Poetry» που κυκλοφόρησε πέρυσι από τον Penguin, με κύρια ευθύνη και επιμέλεια της Karen van Dyck.
Ερ. Ποια ποιητική συλλογή έχετε δίπλα στο μαξιλάρι σας;
Απ. Διαβάζω ποιητικές συλλογές, αλλά όμως και άλλα βιβλία. Διαβάζω καθημερινά, κυρίως στα τραμ και τα τρένα, αλλά και στο σπίτι. Οι ποιητικές συλλογές που έχω δίπλα μου για να διαβάσω άμεσα δεν είναι ελληνικές, είναι αυστραλιανές, στην αγγλική γλώσσα. Είναι του Ian McBryde (γνωστού ποιητή και μουσικού εδώ) με τίτλο «We the Mapless» και του Lionel G. Fogarty (Αυστραλού ιθαγενή ποιητή και αγωνιστή) με τίτλο «Mogwie-Idan – Stories of the Land». Ίσως μεταφράσω κάποια από τα ποιήματά τους. Επίσης, πολύ πρόσφατα διάβασα ποιητικές συλλογές κυρίως Κυπρίων ποιητών, ερχόμενος για πρώτη φορά σε επαφή με αυτούς (Γ. Καλοζώης, Μ. Παπαδόπουλος, Γ. Χριστοδουλίδης, Λ. Γαλάζης, Α. Καϊμακλιώτη) και άλλων.
Ερ. Ένα αγαπημένο ποίημα;
Απ. Είναι πάρα πολλά τα αγαπημένα μου ποιήματα, αλλά εδώ διαλέγω το ποίημα του Άρη Αλεξάνδρου «Το μαχαίρι» (από το βιβλίο «Άρης Αλεξάνδρου Ποιήματα (1941-19740)» εκδ. Ύψιλον 1991):
Το μαχαίρι. Όπως αργεί τ’ ατσάλι να γίνει κοφτερό και χρήσιμο μαχαίρι/ έτσι αργούν κ’ οι λέξεις ν’ ακονιστούν σε λόγο./ Στο μεταξύ/ όσο δουλεύεις στον τροχό/ πρόσεχε μην παρασυρθείς/ μην ξιπαστείς/ απ’ τη λαμπρή αλληλουχία των σπινθήρων./ Σκοπός σου εσένα το μαχαίρι.
*Αναδημοσίευση από το http://maxitisartas.gr/single_page.php?catid=&id=4760
