ΜΥΚΗΝΕΣ

Μα ποιος μες στου καιρού τ’ αλλάγματα
έκοψε έφερε στοίβαξε τόσ’ αγκωνάρια
πριν από την Περσεία, το Μέγαρο;

Ακούω τη σιωπή με παλλόμενες φλέβες·
το ανερμήνευτο πυρπολημένου τόπου
και το καρφί αναπόφευκτο του ήλιου

Μυκήνες 20. 7.1968

***

Βράδυ, θα φύγει η κρυφή
μνήμη θα φύγει η φανερή θα μείνει
τα σκοτεινά αναμοχλεύοντας
πάθη του παρελθόντος
ό,τι σαν πρώτ’ ακινητούσε υπάρχοντας

η σκοτεινιά δεν έχει συγγενείς

Ακτή Ντένια, 18 Ιουνίου 1968

***

ΕΠΑΝΟΔΟΣ

Γαλάζιο νερό στις κορυφές των εσβεσμένων
ηφαιστείων,
άνθιζε η λάβα παγωμένη χαμηλότερα σε σχήματα
πολλά
και της φωτιάς τα πλάσματα καθένα με τα μυστικά του
–άλλαζε χρώμα συνεχώς το βάρος του βασάλτη

Ισλανδία, 1η Σεπτεμβρίου του 1969

***

MAΪΑΜΙ ΤΟΥ ΒΟΡΡΑ

Ίχνη υποδημάτων στην άμμο εδώ
ενός πλανόδιου εμποράκου το χεράμαξο εκεί
πλατιές χειρονομίες κάποιων κυρίων παραπέρα
και πράγματ’ άλλα αυτού του κόσμου
πάντοτε στον ίδιο τόπο, ολοτρόγυρα

Έτσι συμβαίνει και κάτι μεγαλώνει μέσα μου
στα ξαφνικά
κάτι δεν εξηγείται με τα άραγε και με τα ίσως
Προχωρώντας, χάνομαι ολοένα βρίσκομαι αλλού
σε κάποιαν έρημο
που δεν είναι δική μου

Νορθ Μαϊάμι, 1η Οκτωβρίου του 1968

***

Ήχοι της πέτρας και βουή των λίγων φύλλων
θρόισμα
κάτι στεκούμενο που μες στον ήχο του τελειώνει

Σάντα Φε, 15 Οκτωβρίου του 1968

*Από τη συλλογή “το ημερολόγιο ενός ουρανοδρόμου”, Εκδόσεις δήγμα, Άνοιξη 2014.

Το κλασικό χαρακτικό του Bartolomeo Pinelli (1809) από το περίφημο βιβλίο -άλμπουμ “Storia Greca Antica”. Ο Κλεομένης συνοδεύει τη Κρατησίκλεια με τον γιο του μέχρι το πλοίο για την Αίγυπτο…

*Από τη σελίδα του Κώστα Μανδήλα στο Facebook.

Ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία του Καβάφη είναι ο τρόπος που χρησιμοποιεί την ιστορία. Αρνείται τη μυθική της διάσταση και μένει σε αυτά καθ’ αυτά τα ιστορικά γεγονότα, στην καθαρή ιστορία. Ταυτίζει τον αναγνώστη με την ύπαρξη προγενέστερων ιστορικών γεγονότων και προσωπικοτήτων με μια σχέση ενσυναίσθησης με αυτά. Ο Τάκης Καγιαλής («Εγώ είμαι ποιητής ιστορικός: Ο Καβάφης και ο μοντερνισμός». περ. Ποίηση, τχ. 12, 1998, σσ. 77-119), χαρακτηρίζει αυτήν την τάση ως “ιστορικό υπαρξισμό”. Με αυτή την τεχνική ο Καβάφης δίνει μια παιδαγωγική διάσταση στην ποίηση του. Ως προς αυτό ένα από τα πιο χαρακτηριστικά του ποιήματά του είναι και το “Άγε Ω Βασιλεύ των Λακεδαιμονίων”. 


Η ηρωίδα του, η Κρατησίκλεια και μητέρα του Βασιλιά των Λακεδαιμονίων, γίνεται αξιακό πρότυπο για τον καθένα που κατέχει μια θέση ευθύνης, ένα κρατικό αξίωμα. Ο Καβάφης, αφήνει απ’ έξω τις ποιητικές μεγαλοστομίες και τα όμορφα λόγια, και προστρέχει κατ’ ευθείαν στον Πλούταρχο σε μία εποχή (1929), όπου κυριαρχεί μια συνεχώς διογκούμενη κρίση του κοινοβουλευτικού αντιπροσωπευτικού συστήματος, και με τη θυσία της Σπαρτιάτισσας Κρατησίκλειας, θυμίζει ότι: ο πολιτικός άρχοντας πρέπει να έχει περισσότερες ευθύνες και λιγότερα προνόμια.

σ.σ.1 Κρατησίκλεια (3ος αι. π.Χ.). ήταν Βασίλισσα της Σπάρτης, σύζυγος του Λεωνίδα Β΄ και μητέρα του Κλεομένη Γ’. Όταν ο Κλεομένης κήρυξε τον πόλεμο στον Αντίγονο της Μακεδονίας ζήτησε τη βοήθεια του Πτολεμαίου Γ’ της Αιγύπτου. Εκείνος δέχτηκε, υπό έναν όρο: να κρατήσει ομήρους την Κρατησίκλεια. και τον μικρό γιο του . Ο Κλεομένης δεν είπε τίποτα στη μητέρα του, Όταν όμως εκείνη πληροφορήθηκε τους όρους του Πτολεμαίου ζήτησε από το γιο της να τους δεχτεί προκειμένου να φανεί ακόμα μια φορά χρήσιμη στην πατρίδα της. Ο Κλεομένης συμφώνησε και συνόδευσε εκείνη και τον εγγονό της τιμητικά έως το Ταίναρο. Στα 222 .π.χ. ηττήθηκε στη μάχη της Σελλασίας και πήρε την απόφαση να πάει ο ίδιος στην Αίγυπτο. Εκεί θεωρήθηκε ύποπτος και φυλακίστηκε στο ίδιο κελί με τη μητέρα του. Η Κρατησίκλεια. τον βοήθησε να δραπετεύσει και γι’ αυτό καταδικάστηκε σε θάνατο μαζί με όλη την ακολουθία της. Ζήτησε μόνο να μην παραστεί στην εκτέλεση του εγγονού της. Η παράκλησή της δεν έγινε δεκτή και έτσι η Κρατησίκλεια. παρακολούθησε την εκτέλεση του εγγονού της και κατόπιν εκτελέστηκε και η ίδια.


σ.σ.2 Το 1928 πάνω στο ίδιο θέμα ο Καβάφης είχε γράψει το “Εν Σπάρτη”.


σ.σ.3 όταν ο πατριωτισμός δεν υπήρχε ως εθνικιστικό ιδεολόγημα αλλά ως αυτονόητο καθήκον. Άλλες εποχές άλλα ήθη.

Είναι τόσο διάσημος που τον καλούν αν και νεκρό

σε reality να σκηνοθετήσει την πραγματικότητα

πριν σπάσουν τις οθόνες πέτρινες λέξεις που έχουν

κληθεί να εκσφενδονίσουν παιδιά του δημοτικού.

Ευτυχώς έτσι γνωστός που είναι στους μεγάλους

θα αντιληφθούν ότι αφού δεν αλλάζουν οι ίδιοι

δεν μένει επομένως παρά να αλλάξουν παιδιά.

εκ των υστέρων

Τί πάλευα με τις φωτογραφίες; Ότι υπήρξα; Ότι θα υπάρχουν;
Μια πάλη ενάντια στο μηδέν με νικητή
τη μηδενικότητα του χαρτιού. Θα κιτρινίσουν,
θα ξεθωριάσουν… ούτε ’γω ούτε αυτές θα υπάρχουν.
Κοιτάζω ακόμα μια φορά τη θεία μου τη Λουκία
το θείο μου το συνονόματο με ψαθάκι
και παπιγιόν. Με κοιτάζουν. Χαμογελάμε.
Σώθηκε κανείς από τις φωτογραφίες του;
Αργά κατάλαβα, ότι νικώντας
την ιδέα φέρνουν πιο κοντά το γεγονός.
Αφού κοιτώντας τες είναι που γίνονται γραμματόσημα
για το συστημένο γράμμα προς το τέλος.

Πάντως, είναι ωραίες οι φωτογραφίες!… Ακόμα και τώρα
όταν τις κοιτώ μιλούν για μια ζωή που δεν θυμάμαι
να έζησα ποτέ. Μήπως αυτό ψάχνω;
Να μου λένε ότι έχω ζήσει μια άλλη ζωή
και να μην φοβάμαι… έχω ακόμα να ζήσω τη δική μου.
Έστω μόνος, μέσα στην έρημο του χρόνου
με τις φωτογραφίες να φτιάχνουν το τοπίο
της άλλης ζωής, όπου εγώ, εξόριστος από την δική μου,
θα συνεχίσω αμετανόητος να τρέφομαι
με παρατατικούς και αορίστους
και επιδεικτικά, αλλά με σπαραγμό

να αγνοώ τον τετελεσμένο μέλλοντα.

***

πάντως, όχι σοβαρά

Διαρκώς το ανέβαλα.Έβρισκα ημερομηνίες
εκ των πραγμάτων ασύμβατες. Κι όταν περνούσαν,
το μετέθετα γι’ αργότερα, για το φθινόπωρο,
μετά τις διακοπές ή την άνοιξη σαν σηματοδότηση εποχής.
Βέβαια, ήξερα ότι δεν θα ’δειχναν τίποτα. Γι’ αυτό και
η πολυτέλεια της αναβολής.
Βέβαια, υπήρχε κι ένας φόβος, ότι τ’ αποτελέσματα
θα μου χαλάσουν τις διακοπές ή την έξοδο με
μια νέα σχέση που -τυχαία- είχε προκόψει εκείνες τις μέρες.
Όπως και να ’χει σταθερά ξεχνούσα, σταθερά αγχωνόμουν
για το πότε θα κάνω, τέλος πάντων, εκείνες τις εξετάσεις.
Και σταθερά έγραφα ποιήματα για να βεβαιώνομαι
ότι έχω τ’ αποτελέσματα των εξετάσεων μπροστά μου:
Λίγο άρρωστος από έρωτα, λίγο αδιάθετος από
σκέψεις, από αναμνήσεις. Υπογλυκαιμία από έλλειψη φιλιών.
Ενίοτε υψηλή αρτηριακή
πίεση από ηδονή… από φόβο…
Πάντως όχι σοβαρά, χωρίς κίνδυνο.
Ανάρρωνα, όχι πάντα γρήγορα, αλλά ανάρρωνα.
Κι αγνοούσα, σταθερά, ότι το σώμα που με
στήριζε κι έψαχνε διέξοδο στο τετελεσμένο
σώμα της γραφής

σμίλευε ήδη στο μνημείο
όνομα, τόπο, ημερομηνία.

*Από τη συλλογή “γεύμα στη χλόη”, Εκδόσεις Κουκούτσι, Μάιος 2012.

Έργο Elmer Bischolft

Πρόσεξε

χωρίς δυνατότητες

χωρίς συμπάθεια

μπορείς να κτίσεις σ’ έναν καινούργιο κόσμο

με ή χωρίς ενστάσεις

άκουσέ με

δεν μπορείς να ξεκινήσεις για κάπου

μακρύτερα.

Αφήστε με λοιπόν

να περάσω

όλες οι ενστάσεις

είναι

καρφιτσωμένες

στο κορμί μου.