Ανάμεσα σε πέτρες που δεν είδανε
τον ίσκιο τους ποτές
που δεν ακούσαν τη φωνή του
τόσο υψίσυχνη μες στα φωνηεντόληκτα, είπα:
Κλείστε τις ποριές, όχι άλλοι «σωτήρες»·
μεσολάβησαν τα Τρωικά. Ο λόγος μου
δίχως πια τα άμφιά του, γυμνός
όπως η πότνια βάτος
αναθρώσκοντας τά που του σφίγγανε το
υπογάστριο
«ιερά, εθνικά» και άλλα τέτοια χάχανα
χύθηκε κατεπάνω στο μαχαίρι του
όπως ο Αίας.

*Από τα “Ποιήματα 1943-1987”, Εκδόσεις Άγρα.

Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
I’m not sleepy and there is no place I’m going to
Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
In the jingle jangle morning I’ll come followin’ you

Though I know that evenin’s empire has returned into sand
Vanished from my hand
Left me blindly here to stand but still not sleeping
My weariness amazes me, I’m branded on my feet
I have no one to meet
And the ancient empty street’s too dead for dreaming

Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
I’m not sleepy and there is no place I’m going to
Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
In the jingle jangle morning I’ll come followin’ you

Take me on a trip upon your magic swirlin’ ship
My senses have been stripped, my hands can’t feel to grip
My toes too numb to step
Wait only for my boot heels to be wanderin’
I’m ready to go anywhere, I’m ready for to fade
Into my own parade, cast your dancing spell my way
I promise to go under it

Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
I’m not sleepy and there is no place I’m going to
Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
In the jingle jangle morning I’ll come followin’ you

Though you might hear laughin’, spinnin’, swingin’ madly across the sun
It’s not aimed at anyone, it’s just escapin’ on the run
And but for the sky there are no fences facin’
And if you hear vague traces of skippin’ reels of rhyme
To your tambourine in time, it’s just a ragged clown behind
I wouldn’t pay it any mind
It’s just a shadow you’re seein’ that he’s chasing

Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
I’m not sleepy and there is no place I’m going to
Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
In the jingle jangle morning I’ll come followin’ you

Then take me disappearin’ through the smoke rings of my mind
Down the foggy ruins of time, far past the frozen leaves
The haunted, frightened trees, out to the windy beach
Far from the twisted reach of crazy sorrow

Yes, to dance beneath the diamond sky with one hand waving free
Silhouetted by the sea, circled by the circus sands
With all memory and fate driven deep beneath the waves
Let me forget about today until tomorrow

Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
I’m not sleepy and there is no place I’m going to
Hey! Mr. Tambourine Man, play a song for me
In the jingle jangle morning I’ll come followin’ you

—

Κύριε με το ντέφι

Hey! Κύριε με το ντέφι, παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Είμαι άγρυπνος και δεν υπάρχει κανένα μέρος που να πάω
Hey! Κύριε με το ντέφι, παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Και θα παρατήσω, αυτό το πρωινό, το φαντασιακό κόσμο των ναρκωτικών για να σε ακολουθήσω

Αν και ξέρω καλά ότι η νυχτερινή μου αυτοκρατορία έχει μετατραπεί σε άμμο
Που κύλισε μέσα από τα χέρια μου
Και νάμαι τώρα τυφλός να στέκομαι εδώ άγρυπνος
Εξαντλημένος όσο δεν πάει άλλο
Άγνωστος μεταξύ αγνώστων
Με τα ερείπια αρχαίων ερημωμένων δρόμων γύρω μου, που ονειρεύομαι

Hey! Κύριε με το ντέφι παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Είμαι άγρυπνος και δεν υπάρχει κανένα μέρος που να πάω
Hey! Κύριε με το ντέφι, παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Και θα παρατήσω, αυτό το πρωινό, το φαντασιακό κόσμο των ναρκωτικών για να σε ακολουθήσω

Οδήγησέ με στο πλοίο σου που στροβιλίζεται μαγικά
Οι αισθήσεις μου έχουν απογυμνωθεί, η γροθιά μου δεν σφίγγει πια
Τα πόδια μου έχουν μουδιάσει
Το μόνο που μου απέμεινε είναι να περιπλανιέμαι πάνω στα τακούνια από τις μπότες μου
Πίστεψέ με είμαι πανέτοιμος για όπου με ταξιδέψεις, είμαι πανέτοιμος για να σβήσω
Μες στην ίδια μου την παρέλαση, ράντισέ με με τα μαγικά σου ξόρκια
Στο υπόσχομαι ότι θα λουστώ μέσα τους

Hey! Κύριε με το ντέφι παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Είμαι άγρυπνος και δεν υπάρχει κανένα μέρος που να πάω
Hey! Κύριε με το ντέφι, παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Και θα παρατήσω, αυτό το πρωινό, το φαντασιακό κόσμο των ναρκωτικών για να σε ακολουθήσω

Αν και ίσως ακούσεις τα γέλια, τα κλοθωγυρίσματα, και τις ταλαντεύσεις να περιστρέφονται τρελά γύρω από τον ήλιο
Με αυτά δεν σημαδεύω κανέναν, είναι μόνο μια διέξοδος να ξεφύγω από το διωγμό
Είναι για μένα σαν νάμαι στον ουρανό όπου δεν συναντάς φράκτες
Αν και ίσως ακούσεις τα ασαφή ίχνη των μπομπίνων του ρυθμού μου
να χοροπηδάν μες στο χρόνο που κυλά πάνω στο ντέφι σου,
Είναι μόνο ένας κουρελής κλόουν που άφησες ξοπίσω σου
Και εγώ αν ήμουν στη θεση σου δεν θα του έδινα καμιά σημασία
Γιατί κυνηγά μόνο τη σκιά του

Hey! Κύριε με το ντέφι παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Είμαι άγρυπνος και δεν υπάρχει κανένα μέρος που να πάω
Hey! Κύριε με το ντέφι, παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Και θα παρατήσω, αυτό το πρωινό, το φαντασιακό κόσμο των ναρκωτικών για να σε ακολουθήσω

Σε παρακαλώ πάρε με μαζί σου για να εξαφανιστώ μες στα δαχτυλίδια του καπνισμένου μου μυαλού
Μες στις ομίχλες του χρόνου, πολύ πιο μακριά από τα παγωμένα φύλλα του
Μες στα στοιχειωμένα φοβισμένα δένδρα, εκεί έξω στην ανεμοδαρμένη ακρογιαλιά
Πολύ πιο μακριά από το στριφογύρισμα της ανείπωτης λύπης
Ναι, για να χορέψουμε κάτω από το διαμαντένιο ουρανό με το ένα χέρι μας να γνέφει ελεύθερο
με τη σιλουέτα του να φεγγίζει από το φεγγαρόφωτο στη θάλασσα,
να κυκλώνεται από την άμμο που στριφογυρίζει
Με όλες τις αναμνήσεις και τη μοίρα να βυθίζεται βαθιά μες στα κύματα
Και τότε θα έρθει η στιγμή που θα ξεχάσω το σήμερα μέχρι το αύριο

Hey! Κύριε με το ντέφι παίξε ένα τραγούδι και για μένα
Είμαι άγρυπνος και δεν υπάρχει κανένα μέρος που να πάω
Hey! Κύριε με το ντέφι, παίξε ένα τραγούδι και μένα
Και θα παρατήσω, αυτό το πρωινό, το φαντασιακό κόσμο των ναρκωτικών για να σε ακολουθήσω

*Μετάφραση: Μίλτος Αρβανιτάκης.

https://lyricstranslate.com

*From the book Minimal Fictions, asylum arts, santa maria 1994.

JAN SVANKMAJER*


1

Να θυμάσαι ότι υπάρχει μόνο μια μορφή “ποίησης”. Το αντίθετο της ποίησης είναι η επαγγελματική δεξιοτεχνία. Προτού ξεκινήσεις να κάνεις μια ταινία, γράψε ένα ποίημα. ζωγράφισε μια εικόνα, φτιάξε ένα κολλάζ, γράψε ένα μυθιστόρημα ή ένα δοκίμιο κ.λπ. Μόνο καλλιεργώντας την ικανότητα σου να εκφράζεσαι οικουμενικά διασφαλίζεις ότι θα κάνεις μια καλή ταινία.

2

Παραδόσου στις εμμονές σου. Δεν υπάρχει τίποτα καλλίτερο. Οι εμμονές είναι τα λείψανα της παιδικής ηλικίας. Και οι πλέον πολύτιμοι θησαυροί έρχονται από τα βάθη της παιδικής ηλικίας. Πρέπει να κρατάς πάντα ανοιχτή την πύλη προς την παιδική σου ηλικία. Δεν έχει να κάνει με συγκεκριμένες αναμνήσεις, αλλά με τα συναισθήματα. Δεν πρόκειται για το συνειδητό αλλά για το ασυνείδητο. Άσε το ποτάμι μέσα σου να κυλήσει ελεύθερα. Επικεντρώσου σ’ αυτό, αλλά την ίδια στιγμή να είσαι απόλυτα ήρεμος. Όταν κάνεις την ταινία σου, πρέπει να είσαι “βυθισμένος” σ’ αυτήν επί 24ωρου βάσεως. Μόνο έτσι θα περάσουν οι εμμονές σου -η παιδική σου ηλικία- στην ταινία σου, χωρίς ο ίδιος να εχεις συνείδηση περί αυτού. Και η ταινία σου θα γίνει ένας θρίαμβος της “παιδικότητας”. Περί αυτού ακριβώς πρόκειται.

3

Χρησιμοποίησε το animation σαν μια μαγική λειτουργία. Το animation δεν αφoρά το να κάνεις άψυχα αντικείμενα να κινούνται, αφορά το να τα εμψυχώνεις. Προτού δώσεις ζωή σε ένα αντικείμενο, προσπάθησε να το καταλάβεις. Όχι τη χρηστική του λειτουργία, αλλά την εσωτερική του ζωή. Τα αντικείμενα, ιδίως τα πιο παλιά, υπήρξαν μάρτυρες συγκεκριμένων συμβάντων, ανθρωπίνων πράξεων και της τύχης αυτών, και έχουν τρόπον τινά σημαδευτεί απ’ όλα αυτά. Οι άνθρωποι τα έχουν αγγίξει σε διαφορετικές καταστάσεις, ενόσω ενεργούσαν υπό το κράτος ποικίλων συναισθημάτων, και έχουν αποτυπώσει σ’ αυτά διάφορες πνευματικές καταστάσεις. Αν θέλεις να αποκαλύψεις κάποιες απ’ αυτές τις κρυμμένες όψεις των αντικειμένων μεσα από την κάμερα, πρέπει ν’ αφουγκραστείς. Μερικές φορές ακόμη και για χρόνια. Πρώτα πρέπει να γίνεις συλλέκτης. Και μόνο μετά κινηματογραφιστής. Το να φέρνεις αντικείμενα στη ζωή μεσω του animation πρέπει να είναι μια φυσική διαδικασία. Η ζωή πρέπει να έρχεται μέσα απ’ αυτά και όχι μέσα από την ιδιορρυθμία σου. Ποτέ μην βιάζεις τα αντικείμενα. Μην αφηγείσαι τις δικές σου ιστορίες μέσω αυτών, αφηγήσου τις δίκες τους.

4

Συνέχισε να περνάς από το όνειρο στην πραγματικότητα και αντίστροφους. Δεν υπάρχει λογική μετάβαση από το ένα στο άλλο. Μόνο μια ελάχιστη σωματική ενεργεία, που διαχωρίζει τα όνειρα από την πραγματικότητα: το άνοιγμα ή το κλείσιμο των ματιών σου. Στην ονειροπόληση ούτε καν αυτό είναι απαραίτητο.

5

Καθώς προσπαθείς να αποφασίσεις τι είναι πιο σημαντικό, δείξε εμπιστοσύνη στην εμπειρία του ματιού ή την εμπειρία του σώματος• να εμπιστεύεσαι πάντα το σώμα, γιατί η αφή είναι πιο παλιά αίσθηση από την όραση και η εμπειρία απ’ αυτήν πιο θεμελιακή. Εκτός αυτού, στον σύγχρονο μας οπτικοακουστικό πολιτισμό, το μάτι είναι μάλλον κουρασμένο και “χαλασμένο”. Η εμπειρία του σώματος είναι πιο αυθεντική, ακατοίκητη από την αισθητικοποίηση. Αλλά να προσέχεις τη συναίσθηση.

6

Οσο πιο βαθιά εισδύεις σε μια φανταστική ιστορία, τόσο πιο ρεαλιστικός πρέπει να είσαι όσον αφορά τη λεπτομέρεια. Στο σημείο αυτό πρέπει να βασιστείς πλήρως στην εμπειρία σου από τα όνειρα. Μη φοβάσαι μήπως γίνεις “βαρετά περιγραφικός”, σχολαστικά έμμονος με κάποια “ασήμαντη λεπτομέρεια”, ντοκουμενταριστικός. Πρέπει να πείσεις τους θεατές ότι όλα όσα βλέπουν στην ταινία σου τους αφορούν, ότι είναι μέρος και του δικού τους κόσμου και ότι έχουν υποβληθεί σ’ αυτήν μέχρι τέλους, χωρίς να το συνειδητοποιούν. Πρέπει να τους πείσεις γι’ αυτό με όλα τα μέσα που διαθέτεις.

7

Η φαντασία είναι ανατρεπτική, καθώς θέτει το δυνατό ενάντια στο πραγματικό. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πρέπει πάντα να χρησιμοποιείς την πλέον αχαλίνωτη φαντασία σου. Η φαντασία είναι το μεγαλύτερο δώρο που έχει δεχθεί η ανθρωπότητα. Η φαντασία κάνει τους ανθρώπους ανθρώπινους, όχι η εργασία. Η φαντασία, η φαντασία, η φαντασία…

8

Διάλεγε πάντα θέματα για τα οποία νοιώθεις αμφίθυμος. Η αμφιθυμία αυτή πρέπει να είναι αρκετά βαθιά έτσι ώστε να μπορείς να βαδίζεις στην κόψη της χωρίς να πέφτεις στη μία ή στην άλλη πλευρά της. ή και στις δύο συγχρόνως. Μόνο κάνοντας αυτό θα μπορέσεις να αποφύγεις το μέγιστο αμάρτημα: την ταινία a la these.

9

Καλλιέργησε τη δημιουργικότητά σου ως μια μορφή αυτοθεραπείας. Μια τέτοια -ενάντια στην αισθητική- στάση φέρνει τη δημιουργικότητα πιο κοντά στις πύλες της ελευθερίας. Αν υπάρχει εντέλει κάποιος σκοπός στη δημιουργικότητα είναι ότι μας απελευθερώνει. Καμιά ταινία (ζωγραφική, ποίημα) δεν μπορεί να απελευθερώσει το θεατή αν δεν απελευθερώσει πρώτα τον δημιουργό της. Οτιδήποτε άλλο είναι ζήτημα της “κοινής υποκειμενικότητας”. Η δημιουργικότητα ως μια διαδικασία διαρκούς απελευθέρωσης των ανθρώπων.

10

Βάζε πάντα τη συνενοχή του εσωτερικού σου οράματος ή του ψυχολογικού αυτοματισμού πριν από μια ιδέα. Μια ιδέα, ακόμη και η μεγαλύτερη, δεν μπορεί να είναι ποτέ το μοναδικό κίνητρο για να θέλεις να κάνεις μια ταινία. Η δημιουργική διαδικασία δεν σημαίνει να περνάς από τη μια ιδέα στην άλλη. Μια ιδέα γίνεται μέρος της δημιουργικής διαδικασίας μόνο όταν έχεις βρει το θέμα που θέλεις να εκφράσεις και το έχεις κατανοήσει πλήρως. Μόνο τότε προκύπτουν οι σωστές ιδέες. Μια ιδέα είναι μέρος της δημιουργικής διαδικασίας, όχι μια παρόρμηση να γίνεις ξαφνικά δημιουργικός. Μη δουλεύεις ποτέ, πάντα να αυτοσχεδιάζεις. Το σενάριο είναι σημαντικό για τον παραγωγό, όχι για σένα. Είναι ένα μη δεσμευτικό τεκμήριο (document), στο οποίο πρέπει να επιστρέφεις μόνο όταν σε εγκαταλείπει η φαντασία σου.
Μολονότι έχω διατυπώσει τον Δεκάλογο αυτό στο χαρτί, δεν σημαίνει ότι αναφέρομαι σ’ αυτόν συνειδητά. Οι κανόνες αυτοί προέκυψαν τρόπο τινά μέσα από τη δουλειά μου, δεν προηγήθηκαν αυτής. Όπως και να ‘χει, όλοι οι κανόνες υπάρχουν για να παραβιάζονται (όχι για να τους αποφεύγει κανείς). Υπάρχει ωστόσο ένας κανόνας ο οποίος, αν παραβιαστεί (ή απλώς αποφευχθεί), γίνεται καταστροφικός για τον καλλιτέχνη: Μην υποτάσσεις ποτέ τη δημιουργικότητά σου σε οτιδήποτε πέραν της ελευθερίας.

*Τσέχος σουρρεαλιστής, σκηνοθέτης και εικαστικός
**Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Διαγωγή Μηδέν» τχ. 1, 2007, μτφ. Βασίλης Γιάτσης.

ΙΗ’

Τό σχετικό κορμί σου δέν μπορεί
Τόν ακατάσχετο νά σταματήσει καταρράχτη
Των ήμερων
Στενό τό στέρνο σου αδύναμα τά πόδια
’Αδύναμα τά πόδια κι ασταθή
Κι όσο κι αν προσπαθεί ν’ άντισταθεί
‘Η ψυχή σου
Πάντα ή ροή των ημερών νικά
Έρμαιο κούτσουρο αφήνεσαι στό ρεύμα
’Αφήνεσαι στό ρεύμα καί κυλάς
‘Ώσπου νά προσαράξεις στόν πυθμένα
Τού καιρού
Πυθμένα άπό άμμο καί χαλίκια
Άμμο καί χαλίκια πού ήταν βράχοι
Κάποτε

ΙΘ’

Ή τριβή
Ή τριβή του βότσαλου στήν όχθη
Ή τριβή του ήλιου στήν κόψη τοΰ βουνού
Ή τριβή της καρδιάς στήν άγρια επιφάνεια τοΰ καιρού
Ή τριβή της στιγμής πάνω στήν αιωνιότητα
Ή τριβή τοΰ έρωτα πάνω σέ νοικοκυρεμένα κρεβάτια
‘Η τριβή της συνύπαρξης
Ή συντριβή

K’

Όλοένα καί φθείρεται ή αύγή
Ώ πόσο γρήγορα πόσο άμετάκλητα φθείρεται ή αύγή
Όλο καί πιό χλωμή ξυπνά όλο καί πιό ρυτιδιασμένη
Σακουλιασμένα μάτια στόμα πού βρομάει πτώμα
Γόνατα πού λυγίζουνε πού τρέμουν
Πού δέν μπορούν νά τήν κρατήσουν πάνω άπ’ τόν ορίζοντα
Μισεί τόν ήλιο σάν βρυκόλακας μισεί τό φως
Τραβάει πάνω άπ’ τό κεφάλι της τά σύννεφα
Καταπίνει αναρίθμητα παυσίπονα υπνωτικά ναρκωτικά
Πέφτει σέ κώμα
Όλο καί πιό συχνά πέφτει σέ κώμα
Κι ή νύχτα πού καραδοκεί κερδίζει έδαφος

*Από τη συλλογή “Σαν τον τυφλό μπροστά στον καθρέφτη”, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο “Η φωνή της σιωπής” Ποιήματα 1966-2000”, Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 2006.

Με ααα και ωωω και άφθονα χάχανα
Σανίδωνα το σκαραβαίο στην ανηφόρα
[Σα να γεφύρωνα φανταστικά το χάσμα
Ανάμεσα στα Κατάδουπα και τα Γάργαρα Άκρα]
Κι εκείνη δίπλα μου
Όπως θα γελούσαν 2 ήλιοι και 4 φεγγάρια
Ή σαν ξέσπασμα εκατό κιθαρισμών
Σε φα μείζονα στην ποταμιά• γέλιο κρυστάλλινο
Αν κοιμηθώ
Να κυλάς σε αφουγκράζομαι μέσα μου
Στο κολύμπι τού ύπνου των ονείρων.Ξέρω
Τί θα σκεφτόσουν
Αν αύριο με διάβαζες
Και τί θα πουν τώρα
Γνωστοί και άγνωστοι• αλλά
Σκοτούρα μου μεγάλη οι αιχμές τους
Και οι νουθεσίες και οι επιμελείς διορθώσεις
Και τα φαρμακερά τους παρατράγουδα
Για τα σεντόνια που σκαρώνω.Πνίγονται οι πιο πολλοί
Μέσα στην πίκρα τής χολής τους
Ενώ μπαινοβγαίνω στο δάσος
Όπου οι φωνές των πουλιών
Τρυπώνουν στοργικά στα ρούχα
Τραγουδώντας για μας το δικό τους τραγούδι•

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Κάθε φορά που τρίζει η σκάλα μας,
«λες να ’ναι αυτοί επιτέλους;» σκέφτομαι,
κι ύστερα φεύγω και με τις ώρες
κατακίτρινα ζωγραφίζω ηλιοτρόπια.

Όμως αύριο ώσπου να ξεχαστώ,
την αίθουσα αναμονής το τρένο
απ’ την Κρακοβία θα περιμένω

Κι αργά τη νύχτα, όταν ίσως κατεβούν
ωχροί, σφίγγοντας τα δόντια’
«αργήσατε τόσο να μου γράψετε»
θα κάνω δήθεν αδιάφορα.

*Αναδημοσίευση από εδώ: http://eisvathos.blogspot.com/2019/08/blog-post_13.html Η φωτογραφία αναδημοσιεύεται από εδώ: https://christinehag.wordpress.com/2013/05/18/%CF%84%CE%B1-%CE%B7%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%84%CF%81%CF%8C%CF%80%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B5%CE%B2%CF%81%CE%B1%CE%AF%CF%89%CE%BD/