Αλήθεια

Κάπου ανάμεσα στους δύο πόλους βρίσκεσαι,

στη μέθη του ιδανικού

στην αναγκαιότητα αποδοχής του πραγματικού

Στον κενό χώρο μεταξύ των αντιθέτων

αδιαλείπτως την θέση σου αναζητάς

Σαν το μέρος σου θαρρείς πως βρήκες

την προσωρινή σου χαρά αντικρύζεις

ώσπου η αέναη ροή του κόσμου

τη ράχη σου αγγίξει

Κι από κει αρχινάς πάλι

-ως να μη γνώριζες ποτέ 

και σαν από πάντα να είχες-

την ταλάντευσή σου 

***

Αβέβαιον                                                                                

Αίσθηση θολή που τις

στιγμές εκείνες με πλευρίζεις

γοητεία κι αν έχεις στην 

ασάφειά σου σκιάζομαι

Της ασφαλούς μου κλίνης 

την ηρεμία απομάκρυνες

ζήλεψες, θαρρώ, τα παιδικά της όνειρα

που έμειναν ως είχαν

Εκείνον τον γνώρισες;

Την αποκλειστική σου προσοχή

μην έχω συλλογίζομαι, και

της εύνοιάς σου αιωνίως

τα προνόμια να απολαμβάνω

Τη μοναδικότητά μου

κι αν άδραξες, μη ξεχαστείς,

τη χαρά του μέσου 

μη περιφρονήσεις 

Γιώργος Αναγνωστόπουλος*

Ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός, ο οποίος γεννήθηκε το 1919 στην Κυπαρισσία Μεσσηνίας, ανήκει στους λογοτέχνες της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Θα παντρευτεί τη ζωγράφο Κούλα Μαραγκοπούλου, μία από τις κυριότερες εκπροσώπους του εξπρεσιονισμού στην Ελλάδα, που συνδύαζε παράλληλα και αφαιρετικά στοιχεία, δημιουργώντας το δικό της προσωπικό στιλ.  Με την  Κούλα Μαραγκοπούλου θα αποκτήσουν ένα γιο, το σκηνοθέτη Στάθη Κατσαρό.

Ο Μιχάλης Κατσαρός το 1953 θα εκδώσει τη συλλογή ποιημάτων, που τον έκανε ευρέως γνωστό, με τον τίτλο “Κατά Σαδδουκαίων“. Η συλλογή του θα εκδοθεί για δεύτερη φορά το 1971 από τις εκδόσεις «Κείμενα» του Φίλιππου Βλάχου. Στις παραπάνω εκδόσεις περιλαμβάνεται το πολύ γνωστό πλέον ποίημά του η «Διαθήκη» και το «Υστερόγραφο», ένα δεύτερο ποίημα το οποίο αναγκάστηκε να γράψει σ’ ένδειξη διαμαρτυρίας για την «αυτολογοκρισία» που υπέστη από τους υπεύθυνους της εφημερίδας «Δημοκρατικός τύπος»  όταν στα 1950 η εν λόγω εφημερίδα εξέδωσε τη «Διαθήκη», αλλά  με περικοπές, φοβούμενη  ενδεχομένως τον κίνδυνο διώξεων, σύμφωνα με το νόμο 509 που υπεγράφη από το βασιλιά Παύλο το 1947.

Ας παραθέσουμε όμως το ποίημα με τους κομμένους στίχους υπογραμμισμένους  και με μία μικρή αναδιάταξη του ποιήματος.

Η διαθήκη μου

«Αντισταθείτε

σ’ αυτόν που χτίζει ένα μικρό σπιτάκι

και λέει: «καλά είμαι εδώ».

Αντισταθείτε σ’ αυτόν που γύρισε πάλι στο σπίτι

και λέει: «Δόξα σοι ο Θεός».

Αντισταθείτε

στον περσικό τάπητα των πoλυκατοικιών

στον κοντό άνθρωπο του γραφείου

στην εταιρεία «εισαγωγαί- εξαγωγαί»

στην κρατική εκπαίδευση

στο φόρο

σε μένα ακόμα που σας ιστορώ.

Αντισταθείτε

σ’ αυτόν που χαιρετάει απ’ την εξέδρα ώρες ατέλειωτες τις παρελάσεις

στον πρόεδρο του Εφετείου αντισταθείτε

στις μουσικές τα τούμπανα και τις παράτες

σ’ όλα τ’ ανώτερα συνέδρια που φλυαρούνε

πίνουν καφέδες σύνεδροι συμβουλατόροι

σ’ αυτή την άγονη κυρία που μοιράζει

έντυπα αγίων λίβανον και σμύρναν

σε μένα ακόμα που σας ιστορώ.

Αντισταθείτε πάλι σ’ όλους αυτούς που λέγονται μεγάλοι

σ’ όλους που γράφουν λόγους για την εποχή

δίπλα στη χειμωνιάτικη θερμάστρα

στις κολακείες τις ευχές τις τόσες υποκλίσεις

από γραφιάδες και δειλούς για το σοφό αρχηγό τους.

Αντισταθείτε στις υπηρεσίες των αλλοδαπών και διαβατηρίων

στις φοβερές σημαίες των κρατών και τη διπλωματία

στα εργοστάσια πολεμικών υλών

σ’ αυτούς που λένε λυρισμό τα ωραία λόγια

στα θούρια

στα γλυκερά τραγούδια με τους θρήνους

στους θεατές

στον άνεμο

σ’ όλους τους αδιάφορους και τους σοφούς

στους άλλους που κάνουνε το φίλο σας

ως και σε μένα, σε μένα ακόμα που σας ιστορώ αντισταθείτε.

Τότε μπορεί βέβαιοι να περάσουμε προς την Ελευθερία.»

Οι ιθύνοντες της εφημερίδας θεώρησαν τους παραπάνω στίχους ανατρεπτικούς και επικίνδυνους και τους αφαίρεσαν. Ωστόσο, ακόμη και έτσι, ο ποιητής προτρέπει τους αναγνώστες του ν’ αμφισβητήσουν και ν’ αντισταθούν σε κάθε είδους υποτέλεια και συμβιβασμό, φτάνοντας ακόμη και στην αμφισβήτηση της ορθότητας της δικής του άποψης. Οπότε, αρνούμενος τον εφησυχασμό, αίρει τα όποια στοιχεία διδακτισμού ή ακόμη και καθοδηγητικού λόγου από το έργο του.

Θα λέγαμε, λοιπόν, πως ο Κατσαρός αντιστάθηκε δίνοντας το δικό του όραμα. Ένα όραμα βαθιά ανθρώπινο, αρνούμενο να συμβιβαστεί με την κατεστημένη και φθοροποιό δύναμη της εξουσίας.

Ο ποιητής επαναλαμβάνει στη «Διαθήκη» τρεις φορές τη φράση «αντισταθείτε… σε μένα ακόμα που σας ιστορώ» και όχι τυχαία. Ως γνήσιο τέκνο του Πυρρώνειου σκεπτικισμού, επαγγέλλεται μία εσωτερική επανάσταση άνευ ορίων, οραματιζόμενος για τους ανθρώπους την απόλυτη εσωτερική ελευθερία.

 «[…] ως και σε μένα, σε μένα ακόμα που σας ιστορώ αντισταθείτε.

Τότε μπορεί βέβαιοι να περάσουμε προς την Ελευθερία.»

Διαβάστε ακόμη :   Ιστορικό: Οι νεκροί της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Ο Μιχάλης Κατσαρός είναι ένας μοναχικός πρίγκιπας των δρόμων, περιφέροντας τη μοναξιά της ποίησής του στα Αθηναϊκά καφενεία και εστιατόρια, όπως έγραφε ο ίδιος. Ένας «φυγάς θεόθεν και αλήτης» όπως έλεγε ο Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος. Ένας περιπλανώμενος των δρόμων χωρίς σημείο αναφοράς, όπως κάθε γνήσιος μοναχικός επαναστάτης που ζει το δικό του καλοστημένο καφκικό δράμα. Ένας μετεωρίτης που αναζητά το δικό του κέντρο στο στερέωμα της ζωής.   

Όταν το ποίημά του δημοσιεύτηκε λογοκριμένο από το «Δημοκρατικό Τύπο» αναγκάστηκε να διαμαρτυρηθεί στο επόμενο φύλλο της ίδιας εφημερίδας με το ποίημά του «Υστερόγραφο». Όπου στον τελευταίο του στίχο ασκεί οξεία κριτική σε όλες τις δήθεν δημοκρατικές ένθεν κακείθεν  απελευθερωτικές ιδεολογίες για τις οποίες τόσο αίμα σπαταλήθηκε άδικα.

Υστερόγραφο

Η διαθήκη μου πριν διαβαστεί -καθώς διαβάστηκε

ήταν ένα ζεστό άλογο

ακέραιο

-πριν διαβαστεί-

όχι οι κληρονόμοι που περίμεναν

αλλά σφετεριστές καταπατήσανε τις εντολές της.

Η διαθήκη μου για σένα και για σε

χρόνια καταχωνιάστηκε σε χρονοντούλαπα

από γραφιάδες πονηρούς συμβολαιογράφους.

Αλλάξανε φράσεις σημαντικές -είχαν την εξουσία-

με τρόπο εξαφανίσανε την αντίσταση

σ’ ό,τι τους αφορούσε.

Σας κλέψανε τα μέρη με τους ποταμούς

τη νέα βουή στα δάση

τον άνεμο τον σκότωσαν

–τώρα καταλαβαίνω πια τι έχασα-

ποιός είναι αυτός που πνίγει.

Και συ λοιπόν

στέκεσαι έτσι βουβός με τόσες παραιτήσεις

από φωνή

από τροφή

από άλογο

από σπίτι.

στέκεις απαίσια βουβός σαν πεθαμένος;

Δεν θα μιλάς λοιπόν ποτέ;

Ελευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν. 

Ο ποιητής και φιλόλογος Στάθης Κουτσούνης το 1999 στο τριμηνιαίο λογοτεχνικό περιοδικό του Γιώργου Χρονά «Οδός Πανός» Νο 103-104, σ’ ένα κείμενό του με τίτλο «Μιχάλης Κατσαρός ένας απόλυτος επαναστάτης» θα γράψει:

«Η καθολική αυτή αντίσταση του ποιητή, η αδυναμία και η απροθυμία του να υποταχτεί σε οποιαδήποτε σύμβαση τον οδήγησαν σε μία εμφανή διαφορετικότητα. Και το αντίτιμο αυτής της διαφορετικότητας το πλήρωσε ακριβά με τη μοναξιά του. Ο Κατσαρός υπήρξε ένας μάρτυρας με θέληση καταπατημένη, που έζησε από πολύ νωρίς σε μία βαθιά αλλά ιδιαίτερη μοναξιά:

Εγώ είχα χαθεί μέσα στο ταραγμένο πλήθος

Μόνος μου 

Σα νάμουνα η φωνή του

Ο Μιχάλης Κατσαρός υπήρξε αναμφίβολα ιδιάζων ποιητής: ένας σκοτεινός συνωμότης εναντίων όσων καταπιέζουν τα όνειρά μας, που παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του (όπως έγραψε σ’ ένα στίχο του) εν πλήρει συγχύσει αθώος».

Ο ποιητής θ’ αφήσει την τελευταία του πνοή, ελεύθερος και ασυμβίβαστος, ένα Σάββατο πρωί, στις 21 Νοεμβρίου του 1998, στο Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, όπου νοσηλευόταν το τελευταίο δεκαπενθήμερο. Ενώ η κηδεία του θα τελεστεί τρεις ημέρες αργότερα στο Πρώτο Νεκροταφείο, δημοσία δαπάνη,  με πολύ κόσμο, αλλά κατ’ ουσίαν:  «μόνος μόνος μόνος / απ’ την αρχή μέχρι το τέλος του κόσμου».

Όπως είχε γράψει σ’ ένα ποίημά του (ΟΡΟΠΕΔΙΟ, 1956)

*Αναδημοσίευση από εδώ: https://www.gnomionline.gr/michalis-katsaros-enas-promitheikos-poiitis-tis-apolytis-eleftherias/?fbclid=IwAR1QBKZBwTKmO2OdNeKNU61IW32BudjVNiO8ugWajSlZg8c3r3B73gg9C4I

Σας στέλνω μια τελευταία αναφορά απ’ το πεδίο.

Λαμβάνοντας υπόψη την ενεργητική συμμετοχή στα γεγονότα, 

              ας μου επιτραπεί ένας τόνος ελαφρώς προσωπικός, 

γιατ’ ήταν οι διαδικασίες σκληρές, σαν να ριζώνουν δέντρα

              μες στο στήθος σου, σαν να περνάς το δάχτυλο πάνω στη 

              σκουριασμένη λαμαρίνα.

Όπως και να ’χει, δεν ξεπέρασα τα όρια, υπέγραψα δηλώσεις, 

              κατέθεσα τ’ απαραίτητα έγγραφα, 

έμαθα να κρατάω το σύρμα με κομψότητα, σαν να κρατάω 

              κρυστάλλινο ποτήρι.

Όπως τα συμφωνήσαμε απ’ την αρχή, 

παρέδωσα τους κεραυνούς μου.

Και βεβαιώνω: δεν σήκωσα τα μάτια μου ποτέ στον ουρανό.

Χαμένος κόπος -δεν αλλάζει το αποτέλεσμα.

Σαν να πετάς χαλίκια για να μπαζώσεις τον γκρεμό, 

τα παρασέρνει ο ποταμός που φούσκωσε μες στα στενά περάσματα, 

όπως φουσκώνει μια κραυγή όταν την σφίγγεις μες στην τσέπη.

Έτσι κατέληξα να γράφω την αναφορά, γιατί με τόσες λίστες, 

                δεκαψήφιους κωδικούς, διαγραφές, τόσους σεισμούς 

                από τις διαρκείς επισυνάψεις, ανοίχτηκε γκρεμός 

και δεν τον γεφυρώνουν τα πρωτόκολλα.

Ακούστε, οι φωνές πάνω στους λόφους δυναμώνουν,

                η πόρτα μας θα σπάσει, θα μπει βροχή να μας δικάσει, 

                τινάζοντας πρίζες, καλώδια, εκτυπωτές, οι ρίζες θα μας δέσουν 

                στις καρέκλες, κι όταν σηκώσουμε το βλέμμα· πατώματα, 

                παράθυρα, ταβάνια θα ’χουν ανοίξει και μπροστά μας 

θα χάσκει το κενό.

                                                     «-Κι αυτό, μπορείτε να το περιγράψετε;

                                                     Κι εγώ της είπα:

                                                     -Μπορώ.»

Συνάντησα τον Ελίοφορ Φέστους στον εξωτερικό περίβολο, 

μέσα στη ζώνη βήτα.

Τήρησα βέβαια τους κανόνες ασφαλείας, 

τα κάγκελα γερά,

ο ασύρματός μου πάντα ανοιχτός στη δεύτερη συχνότητα.

Μας χώριζε η κονσερτίνα, 

ένα συρμάτινο σπιράλ όλο ξυράφια 

—κάθε επτά εκατοστά κι ένα ξυράφι— 

λίγο αν σηκώναμε φωνή θα μας ματώναν.

Σε αρμονία με το πρωτόκολλο, του ’πα πως η υπόθεσή του ήταν 

τελειωμένη, οι προθεσμίες χάθηκαν, απορριφθήκαν οι ενστάσεις, 

φάκελο πάνω στο φάκελο 

-του εξήγησα-

κάτω απ’ τα πρόχειρα χαρτιά μεσ απ’ τους μπερδεμένους πίνακες 

αφίξεων και τους σπασμένους κωδικούς ερχότανε το κτήνος 

να μας πνίξει.

*«Ελίοφορ Φέστους», Εκδόσεις Υποκείμενο, 2019.

Προέκταση

Οι γυναίκες έχουν την τάση

να θεωρούν

ως προέκταση του άνδρα

κάτι δικό του

το πράμα του

τα χέρια του

τις ροχάλες που φτύνει στις γωνίες

τα τσιγάρα που σβήνει στα μπαρ

τα λόγια που σε έπεισαν να μείνεις

κι όμως η προέκτασή του

είναι η ζωή που σβήνει

ένα μόλις μέτρο

μακριά του

***

Μάρτυρας

Προσπάθησε να του μιλήσει

αδύνατον

σαν βράχος

που φυτρώνει πάνω του η ομορφιά.

Η ομορφιά βουίζει

κάνει έναν ήχο σαν αυτό του ψυγείου

στις δύο το πρωί.

Προσπάθησε να του μιλήσει

να τον πείσει να μιλήσει

αδύνατον

Περισσότερο όμορφος

παρά χρήσιμος

Μάρτυρας κλειδί κατά τα άλλα.

*Από τη συλλογή “Προσάναμμα”, Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα 2013.

Στη μέση της κάμαρας εκεί ακριβώς που έσταζε ο ουρανός

χτυπώντας το χέρι στο γόνατο, είπε: 

ε. λοιπόν ναι, Νταγκ, ποντάρω στο σπασμένο δόντι του θεου.

Και ξέρεις γιατί Νταγκ;

Γιατί σκάρτεψαν πολλά οχτώ για να γίνει 

το πορτοκάλι οιωνός και τα μικρά μου μάτια μέλισσες.

Και δες τι βλέπω πίσω απ’ τη γκρίζα ζώνη της φωτιάς: 

πέρα απ’ το παντελόνι μου που καίγεται 

ιδού το πρόσωπό μου, ένας μπάσταρδος ψίθυρος 

που δεν κάνει άλλο από το να ζητάει χώμα 

κι ας είναι και ξερό.

Πάλεψα Νταγκ, με λύσσα, σου λέω,

γύρεψα με τα μάτια τη γύρη του Κόσμου

και σιγοκάηκα να μηρυκάζω το αλάτι των χειμωνων.

Με στήθος επιούσιο

κουράστηκα να αναπνέω ανάποδα, Νταγκ.

Έρεψε η μηλιά μέσα στα βροχικά των κήπων μου 

κι ο θάνατος έχει διασχίσει πλήκτρα νερών 

για να ’ρθει φέγγαρος ορθάνοιχτος να με πετύχει.

Μέχρι ν’ ανάψεις μια ακτίνα θα γειτονέψουμε, Νταγκ 

θα φοράμε μαζί τρύπιες κάλτσες

και τις ταμπέλες εκείνες, των σπασμένων ανθρωπων 

στην πατρίδα που δεν έχει όνομα.

*”Χρονορυχείο”, Εκδόσεις Θράκα, Φεβρουάριος 2017.

Έγινε πια ο αγώνας μας θλίψη

Για όσους αγάπησαν τα βουνά με τα πρωινά

φυτρωμένα ήλιο στο χώμα

κι από το βάθος της αυγής

μεγάλη γινωμένη την αγάπη αχνίζοντας στοργή

στα παιδιά της Εύας

Σηκωθείτε! 

Κοιτάχτε!

Ξερά σύννεφα και πέτρες κατρακυλούν

απ’ το βουνό

κοιτάχτε πόσους βράχους τρώμε αδελφοί

Και οι φωνές

γεμάτες ομίχλη, που μπαίνει απ’ το παράθυρο

και κάποιο τέλος τέλους

Κοιτάχτε πάνω ψηλά τα σκυλιά 

που απόμειναν να στολίζουνε τοίχους

αλυχτούν, ω δε σταματούν 

μπαινοβγαίνουν στο μυαλό

πήραν να πέφτουν σ’ όλες τις κουβέντες

Μόνο τα γερασμένα σώματα στους κήπους

τρώνε τον πρώτο ήλιο απ’ το χώμα

Τα πότισαν πολύ καιρό οι έννοιες τους

να γίνουν στρώμα αφράτο

να πλαγιάσουν

Ποιος σκόρπισε τέτοιο χαλασμό;

*Σκίτσο: Γιώργος Φαρσακίδης.

Ενδιαφέρον τρόπος να ονομάσεις την πρώτη σου ποιητική συλλογή «Τέλος», οξύμωρο σχεδόν. Δεν είναι το μόνο ενδιαφέρον πράγμα που συμβαίνει εδώ όμως, το αντίθετο μάλιστα:

ξέρω πως αγαπούσες

τους ήλιους που λιώνουν οι νύχτες στα σοκάκια [1]

Αυτοί είναι οι πρώτοι στίχοι που διαβάζει κανείς όταν ανοίγει το βιβλίο, ο τόνος έχει δοθεί, μένει να επαληθευτεί η πρώτη εντύπωση. Στο τέλος της ανάγνωσης, αυτό που ξεκινά σαν αίσθηση στο πρώτο ποίημα, γίνεται βεβαιότητα: ο Λάζαρος Γεωργιάδης έχει επιτύχει να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο ποιητικό σύμπαν όπου οι σκέψεις του και οι άνθρωποι κινούνται σε αρμονία και σε στενές αλληλουχίες. Υπάρχουν ανομοιογένειες; Σαφέστατα, όμως δεν θέτουν σε κίνδυνο το σύνολο, και η φωνή και οι λέξεις του ποιητή τελικά κυλούν απρόσκοπτα.

Η σχέση μου με τη χυδαιολογία στη λογοτεχνία είναι σταθερά αρνητική εν μέρει για καθαρά αισθητικούς (και γι’ αυτό προσωπικούς) λόγους και εν μέρει για τεχνικούς: συνήθως πρόκειται για ένα εκφραστικό πυροτέχνημα που δεν έχει τελικά να πει και πολλά, βραχείας διάρκειας και αμφίβολης χρησιμότητας, περισσότερο μια καλή κρυψώνα αδυναμιών παρά οτιδήποτε άλλο. Στις περιπτώσεις που ο Γεωργιάδης το χρησιμοποιεί, γίνεται το βασικό αρνητικό του ποιήματος, ευτυχώς όμως περιορισμένης έκτασης. Η προκλητικότητα είναι ένα ηχηρό στοιχείο στο σύνολο της συλλογής, όχι μόνο σε φραστικό αλλά και σε εννοιολογικό επίπεδο, και αυτό είναι το πραγματικά ενδιαφέρον της υπόθεσης, επειδή περικλείει και συγκαλύπτει πάθος. Και παράλληλα με την προκλητικότητα υπάρχει και πρωτοτυπία, υπάρχει ρίσκο στη θεματολογία και στις αλληλουχίες: ο Γεωργιάδης φέρνει κοντά παράδοξα πράγματα σε δύσκολους συσχετισμούς. Οι στίχοι του είναι σαν μικρά ηλεκτροσόκ, σαν να προσπαθεί να επανεκκινήσει όχι την καρδιά αλλά τη σκέψη, να ξαναβρεί τον σφυγμό της. Και αυτό που μένει πίσω κάθε φορά είναι ο απόηχος των αδιέξοδων σκέψεων και των λέξεων που σβήνουν.

Οι στίχοι στο Τέλος είναι σύντομοι, σαν διακεκομμένες σφυριές. Και ενώ δεν υπάρχει αμφιβολία ότι «παράγουν ήχο», αφήνουν πολλές φορές την αίσθηση μιας κατακερματισμένης σκέψης, μιας έλλειψης συνοχής: ο ήχος γίνεται θόρυβος. Σαν ο ποιητής να μην είναι σίγουρος πού θέλει να πάει, ούτε αν θέλει να βρίσκεται εκεί που τον οδηγεί ο δρόμος που πλακοστρώνει. Η προφορικότητα της γραφής λειτουργεί καλά στο σύνολο των ποιημάτων, δίνει στον Γεωργιάδη την ευκαιρία να σπάσει τους κώδικες με ευθύ και αποτελεσματικό τρόπο και να φτάσει στην ουσία από τον συντομότερο δρόμο: η αποτελεσματικότητα της συγκίνησης είναι εξασφαλισμένη.

Στον αντίποδα της προφορικής αμεσότητας, μπορεί να συναντήσει κανείς βία στις λέξεις και στις εικόνες, που μετά το πρώτο ξάφνιασμα επαναπροσδιορίζουν τη ματιά τόσο του ποιητή όσο και του αναγνώστη και μάλιστα σε ίδιες δόσεις. Η βιαιότητα της εικόνας ως εκφραστικό εργαλείο αλλά και ως σύμβολο, η παρουσία της ως αποκλειστική συνθήκη αντίληψης του χώρου και των ανθρώπων, δεν αφήνει παρά στενά περιθώρια στις υπόλοιπες αισθήσεις για να καλύψουν τα κενά: στα ποιήματα του Τέλους, η εικόνα αποτελεί έναν αντικατοπτρισμό φυλακής, γίνεται ένας δεσμοφύλακας σκέψεων και συγκινήσεων που ακυρώνει την ελευθερία των επιλογών, και στο τέλος κλειδώνει ποιητή και αναγνώστες σε έναν λαβύρινθο πλασματικής αισιοδοξίας.

Η αγάπη στο Τέλος είναι αδηφάγος και συχνά ανθρωποφάγος, σπάνια καταλύτης μιας θετικής οπτικής των πραγμάτων. Η παρουσία της και μόνο παρόλα αυτά, έστω και σε μια δυναμική σπασμένων ισορροπιών, είναι ο βασικός αέρας αισιοδοξίας που φυσάει στα ποιήματα. Δεν καταφέρνει να υπερκαλύψει τον θυμό ούτε τη μοναξιά όπως θα περίμενε κανείς, και ο ποιητής θα κάνει αρκετά γρήγορα τον διαχωρισμό ανάμεσα στην «φυσική» της παρουσία και την επί του πρακτέου δύναμή της που μάλλον σπάνια της αποδίδει τελικά. Σε μια πρώτη συλλογή όπως αυτή, το εγώ έχει μια ισχυρή παρουσία, ακόμα (και κατά κανόνα περισσότερο) και στις σιωπές: το άηχο περίγραμμά του δίνει στις υπόλοιπες παρουσίες οριοθετημένο χώρο και βήμα για να προφέρουν τις αγωνίες και τους φόβους που τις διακατέχουν και που επιχειρούν να εξημερώσουν, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε όχι.

Σε ένα παιχνίδι αντιθέσεων και ανατροπών του αναμενόμενου, συναντάει κανείς στίχους βυθισμένους σε μια καταλυτική τρυφερότητα που ανατρέπει τα πάντα την τελευταία στιγμή: η πραγματική ανατροπή, όπως επίσης και η κατά τη γνώμη μου μεγάλη αξία της συγκεκριμένης συλλογής βρίσκεται εκεί ακριβώς, στην τρυφερότητα που είναι «πεταμένη» ανάμεσα σε άλλες λέξεις και σε απροκάλυπτα σκοτεινές σκέψεις, όχι σε trash κουβέντες ξεπεσμένου ράπερ: ο Λάζαρος Γεωργιάδης βρίσκει τις ισορροπίες του και συναντιέται με κάτι εξίσου σημαντικό: με την διακριτή, σταθερή και ηχηρή ποιητική του ταυτότητα που θα τον οδηγήσει ποιος ξέρει σε ποια παράδοξα μονοπάτια.

Πιο κάτω παραθέτω κάποια από τα ποιήματα που μου άρεσαν περισσότερο:

ΚΛΕΙΝΟΝ ΑΣΤΥ (Α) [2] 

Το γρασίδι ήταν γκρι 

Ο αέρας μύριζε καμένο πλαστικό 

Και τα αγγίγματα 

Τα αγγίγματα άφηναν πάντα στο τέλος 

Κάτι από νεκροτομείο. 

ΠΡΙΝ ΦΥΓΩ [3] 

Κι έλεγα μέσα μου 

τότε 

πριν φύγω απ’ τη γη 

τα παγκάκια να μην ήταν κρεβάτια 

οι δρόμοι να μην ήταν πεδίο μαχών 

οι άνθρωποι να γινόντουσαν 

αυτό που ήταν 

δραπέτες της αποξένωσης ας πούμε 

και τα παιδιά 

τα παιδιά να μην ήταν 

πρόχειρα μικρά σημειωματάρια 

για του κώλου μας τις μουτζούρες. 

ΑΝ ΟΧΙ ΤΩΡΑ ΠΟΤΕ;[4] 

Κι όλο κλαίνε και κλαίνε κι οδύρονται για τον έρωτα 

μα πότε αλήθεια επαναστάτησαν γι’ αυτόν 

πιο πάνω απ’ τη ζωή; 

Κι όλο κλαίνε και κλαίνε κι οδύρονται για την επανάσταση 

μα πότε ερωτεύθηκαν γι’ αυτήν 

πιο πάνω απ’ τον θάνατο; 

Τώρα που με βλέπω κι εμένα εδώ μπροστά μου 

πότε;

Κρις Λιβανίου

[1] Λάζαρος Γεωργιάδης, Τέλος, εκδ. Στοχαστής, Αθήνα, 2018, στ. 1-2, σελ. 7.

[2] σελ. 37.

[3] σελ. 47.

[4] σελ. 35.

*Το κείμενο αναδημοσιεύεται από εδώ: http://stigmalogou.blogspot.com/2020/10/blog-post_28.html

Σύμφωνα με τον Μπρύγκελ

όταν έπεσε ο Ίκαρος

ήτανε άνοιξη

ένας αγρότης όργωνε

το χωράφι του

όλη η λαμπρή γιορτή

της χρονιάς 

ξυπνούσε βουίζοντας

σαν μυρμήγκι πιο πέρα

στον ορίζοντα η θάλασσα 

απασχολημένη μόνο  

με τον  εαυτό της

ίδρωνε στον ήλιο

λιώνοντας το κερί

των φτερών

ανεπαίσθητα

λίγο πιο πέρα απ’ την ακτή

ακούστηκε

ένας ασήμαντος παφλασμός 

ο Ίκαρος ήταν

που πνιγόταν

*Μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου.