Έργο της Angelica Privalihina

Κλαδάκια από ‘ίσως’ και ‘αλλά’
φυσάει και αναδεύονται
μέσα στις λάσπες των καιρών και
στην καρδιά της Μεγάλης Ξηρασίας.
Ξυπνάνε, φορές, με το πέρασμα της σκουριάς
– τσιμέντο και σίδερο –
με μια ανεξήγητη ορμή να γίνουν ‘θέλω!’
στη διεκδίκηση της άλλης εκδοχής
όταν και οι ρίζες έχουν ποθήσει σφόδρα
μεταΚίνηση.
‘Ίσως’ να προτιμούσα μια λιακάδα
‘αλλά’ και με τις συννεφιές αντέχω.

Να φταίει ο λαβύρινθος;
Να φταίει η γραφειοκρατία;
Σηκώνεται απ’ τη θέση της αθόρυβα
– πάλι αναλήφθηκε στα νέφη –
μείναμε στην ομίχλη χωρίς Βούληση
κι απέναντι έχει ξεροσταλιάσει
να μας περιμένει η Πράξη
δοκιμασία περνάνε τα συνθήματα
στους τοίχους – τα μόνα που γνωρίζουνε
τις άδειες κεφαλές μας.

Ίσως να φταίνε οι γραμμές
του τρένου ή του πενταγράμμου
αλλά, πάλι, τόσο ανίδεοι κι αγράμματοι
μέσα σε τέτοια ύποπτη ευτυχία;

‘Ίσως’ να είναι ο Πινόκιο,
‘αλλά’ μπορεί και ο Συρανό.

Τοιχογραφία III

Στο κάδρο του παράθυρου δυο γριές
Γυναίκες δίχως τη σκιά του άντρα
Γυναίκες που χτενίζονται
Κι η μια της άλλης το μικρό ασημέ­νιο καταρράκτη τραγουδάει
Η πρώτη κάθεται· η δεύτερη ορθή
Κι ο χρόνος έχει απλώσει ένα νυφικό
που πάλιωσε στα πρόσωπα τους
Ωστόσο η χτένα τις καλλωπίζει με
τα σαράντα χέρια της
Ενώ ο καθρέφτης πίσω τους — ένας
παλλαιϊκός αγαπημένος
Το πόσο είναι ακόμη αξιέραστες με
δέος αναφωνεί.

*Δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό “Πολιτιστική”, τ. 19, σελ. 34.

Στο πλαίσιο των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας 2013 το Υπουργείο Πολιτισμού απένειμε το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων στον κριτικό συγγραφέα Δημήτρη Ραυτόπουλο για το σύνολο του έργου του, έναν στην κυριολεξία μαχόμενο κριτικό.

Ο Ραυτόπουλος, κριτικός από τις αρχές της δεκαετίας του ʼ50, μετάφρασε και Γάλλους πεζογράφους μιας και με τη γαλλική λογοτεχνία διατηρούσε και διατηρεί προσωπικούς και πολιτικούς δεσμούς, αλλά ποτέ δεν υπήρξε μαζί κάτι άλλο, ποιητής ή πεζογράφος. Το εν λόγω βιβλίο είναι ένα από αυτά που, προσωπικά τουλάχιστον, με έχει επηρεάσει βαθιά για την ευρύτητα και αμεσότητα με την οποία αποτυπώνει τα πάντα γύρω από τη ζωή αλλά και τη συγγραφική τέχνη του Άρη Αλεξάνδρου (κατά κόσμον Αριστοτέλη Βασιλειάδη), ο οποίος, για μένα, είναι ίσως ο πλέον εμβληματικός ποιητής της ευρύτερης ελλαδικής Αριστεράς που αποτυπώνει όσο κανένας άλλος το τεράστιο δράμα της με τον Εμφύλιο, την ήττα και τη ζοφερή δεκαετία του 1950 και τα όσα επακλούθησαν.

Ο Άρης Αλεξάνδρου έγραψε μόνο ένα πεζογράφημα, “Το Κιβώτιο” (εκδόσεις “Κέδρος”), έργο-ορόσημο, έργο-σταθμό στην ελληνική λογοτεχνία, ειδικά τη λεγόμενη “λογοτεχνία της ήττας”, με το οποίο έκανε τη δική του παρέμβαση στο πεδίο της λογοτεχνικής δημιουργίας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Δημήτρης Ραυτόπουλος ασχολείται ιδιαίτερα εδώ με “Το κιβώτιο” και τον συγγραφέα του.

Continue reading →

Natalia Sergeevna Goncharova, The Doomed Town (1914)

απόπειρα εικοστή πρώτη

στέκεις ακίνητος
κοιτώντας τα τρένα
που τρέχουν παράλληλα
με τους κόκκους της σκόνης
στα πνευμόνια σου
αλλόκοτη κι αυτή η τάση
να ξεγράφεις τα πάντα
και μετά
να καταβυθίζεσαι
σ’ ατέλειωτο ύπνο
έτσι που να
μην προφταίνεις
τα καυτά διαμάντια
της επόμενης μέρας

απόπειρα εικοστή δεύτερη

ο ήλιος βασανιστικός
η γραφή θραυσματική
σκοτώνει η πρώτη ανάγνωση
η τρυφερότητα είναι απόγνωση
η χαρά λύπη
ο πόνος λύτρωση
κι η συνύπαρξη
είδος πολυτελείας
συνηθισμένο βότσαλο
στις αμμουδιές της μνήμης

*Από τη συλλογή “υπολήψεις – απόπειρες”. Για να διαβάσετε ή κατεβάσετε τη συλλογή αυτή πηγαίνετε εδώ: http://www.apostaktirio.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=2738:test&catid=57:e-books&Itemid=66

Σύνθεση: Demonrat Granai

Όλα θα κριθούν στο ρίξιμο της μιας ζαριάς:
αν θα με αγαπάς και αύριο
ή θα με ξεχάσεις με το πρώτο χάραμα,
αν θα κρατάς το μπράτσο μου στην αγκαλιά σου
ή θα το έχεις πετάξει στα σκουπίδια.
Τρέμω μήπως και ξυπνήσω ένα πρωί με
το κεφάλι μου κομμένο σε φέτες
πάνω στο κομοδίνο,
μήπως είσαι ακόμα δίπλα μου
και δεν μπορώ να σε αγγίξω.
Και μετά από μερικά χρόνια, ποιος ξέρει;
Ίσως είμαστε ο ένας για τον άλλον γραμματόσημα
σε έναν φάκελο που χάθηκε στον δρόμο,
ίσως ο κόσμος αυτός να είναι ένα γιογιό
που θα ‘χει αλλάξει χέρια.
Ο χρόνος καταργεί εξ ορισμού
τις βεβαιότητες.
Μόνο έναν αφήνει σίγουρο,
να περιμένει κάτω απ’ το κρεβάτι.

*Από τη συλλογή “Ανεκπλήρωτοι Φόβοι”  εκδ. Πολύτροπον. Το ποίημα και η εικόνα της ανάρτησης αναδημοσιεύονται από το http://eikonomageia.blogspot.gr/2014/03/blog-post_28.html

Βλέπω συχνά ένα παράξενο
όνειρο και συγκινητικό
Για μια γυναίκα άγνωστη
που μ’ αγαπά και που την αγαπώ
Και κάθε φορά δεν είναι εντελώς αυτή
Ούτε και κάποια άλλη,
που μ’ αγαπά και με κατανοεί

Με κατανοεί και η καρδιά μου η διαφανής
Μόνον χάρη σ’ αυτήν αλί!
Παύει να με στενοχωρεί
Μόνο χάρη σ’ αυτήν,
και το νοτισμένο μου μέτωπο το ωχρό,

Μόνον αυτή κλαίει και το δροσίζει.
Είναι ξανθιά, κοκκινομάλα
ή μελαχρινή;-το αγνοώ
Τ’ όνομά της;
Θυμάμαι είναι γλυκό και ηχηρό
Όπως εκείνων που εξόρισε η ζωή
Το βλέμμα της ίδιο με βλέμμα αγαλμάτων
Κι όσο για τη μακρινή, ήρεμη, βαριά της φωνή
Αλλάζει ο τόνος της καθώς
αλλάζει κι η φωνή αγαπημένων
Πού’ χουν από καιρό αποδημήσει

*Μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου.

Όπου νά ’ναι θα κλείσει το στερνό παραθύρι στην άκρη της    
βροχής.
Κατακαθίζει το νερό στα σκαλοπάτια.
Τί ξένο που είναι απόψε το τσίγκινο τραπέζι κάτω απ’ τη    
μαρκίζα
γυμνό και ξεχασμένο δίχως τον ίσκιο των χεριών της.
Κανείς. Ένα δημοτικό φανάρι μουσκεύει μες στη νύστα του.

Πίσω απ’ τα σακιά με το τσιμέντο νυχτοπερπάτητο σκοτάδι
σκυφτό σκοτάδι και η σκουριά που αχνογυαλίζει στα βρεγμένα    
συρματόσκοινα.

Ώρα να πιάσει βάρδια το φεγγάρι.

Σαββατόβραδο κ’ οι ταβέρνες κλειστές
μουλιάζει ο χρόνος στο καπέλο του ζητιάνου
οι δρόμοι αποτραβιούνται σε άδειες κάμαρες
και μόνο εκεί στο μαξιλάρι μένουνε
ακόμα μένουνε τα αποχτενίδια του ύπνου της.

Μια συνοδεία νοτισμένα αστέρια έστριβε απ’ τη γωνιά της    
χαραυγής.
Απίθωσα στα χείλη της το αλάτι της αγάπης.
Ύστερα μας έπαιρνε το κύμα. Ταξιδεύαμε μαζί
σαν μια φωνή που σβήνει στο πηγάδι.

Ένα μικρό φεγγάρι σκαλωμένο μες στα σύννεφα
ένα μικρό φεγγάρι σύννεφο.

Ξύπναγε σαν φύτρωνε στην άκρη του γιαλού
ένα κοχύλι φρέσκος ήλιος.
Καλημέρα. Ένα μικρό φεγγάρι
έσβηνε στη φωνή της.

Έβλεπα τα χέρια και είταν μονάχα δυό
μέτραγα τα μάτια μου και είταν μονάχα δυό
μουλιάζουν τώρα μες στο καπέλο του ζητιάνου
μονάχα δυό.                   

1947

*Από τα «Ποιήματα (1941-1974)», Β΄ έκδοση, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1981, σελ. 28-29.

Εγώ, η Κατερίνα…
Κόρη του πατέρα μου Θάνατου – Ουρανού…
Και της γυναίκας του, μητέρας μου Ζωής – Γης…
Λιπόταχτη, ομογάλακτη αδελφή, της αδελφής μου Σελήνης…
Και με άνομο ζωοποιό έρωτα για τον υπέρλαμπρο αδελφό μου Ήλιο…
Χωρίς φόβο, γράφω αυτά…
Γιατί τον πατέρα μου Θάνατο, πιο πολύ από τη μητέρα μου ζωή
αγάπησα…
Και εκ φύσεως αιρετική, τη λογική αντέστρεψα…
Και με πίστη βαθιά πίστεψα, πως από τον πατέρα μου Θάνατο – Ουρανό αρχίζει η Ζωή…
Και πως τελειώνοντας, τότε μόνο θ’ αρχίσω…
Γι’ αυτό ο πατέρας μου, το πέρασμα με τους εφτά αγγέλους της μέρας και τους
εφτά αγγέλους της νύχτας μου έδειξε…
Πως από την ερημιά του πλήθους να βγαίνω…
Και στον ουρανό ξανά κάνοντας κίνηση κυκλικά ανοδικά πάντα να μπαίνω… Εγώ, η Κατερίνα…
Χωρίς ιδιοτέλεια γράφω αυτά…
Έτσι τη δοκιμασία της δόξας και της ταπείνωσης τα λιμνάζοντα νερά πέρασα…
Χωρίς να μ’΄ακουμπήσουνε, χωρίς να τ’ ακουμπήσω…

(από τον πρόλογο κριτικού βιβλίου ποίηση)

I

Οι Baby-boomers, η κατάρρευση και η ποίηση μας.
Απ’ τον Γκανά και τον Σιώτη στον Βλαβιανό και τον Παστάκα.
Μια συνοπτική αποτίμηση.
`
Αμήχανος ο Σιώτης (γ. 1944) όπως το σύνολο της γενιάς του (οι αποκαλούμενοι baby boomers) απέναντι στην κρίση και τη διαχείριση της, αφού πρώτα προσέλαβαν την «παράδοση» ως «κραυγαλέα κακογουστιά προς πώληση στα καταστήματα των αεροδρομίων», την μεταμόρφωσαν και την αδρανοποίησαν από την ιστορική και την κοινωνική της λειτουργία, ώστε να την παραδώσουν απονευρωμένη προς χρήση σε μια μάζα που ενώ φέρει την κυρίαρχη ευθύνη είναι αυτή που πρώτα κατηγορεί και δακτυλοδείχνει.


Υποθέτοντας λανθασμένα πως δεν υπήρχε κάτι στο οποίο να αντισταθούν οδήγησαν σε μια «υπο-πολιτική», δηλαδή αφαίρεσαν από το κοινωνικό σώμα και κατ’ επέκταση από την ποίηση την πολιτική της πρόθεση και λειτουργία. Επιπρόσθετα αφελέστατα και λανθασμένα στην καθυστερημένη αστικοποίηση τους, ως γενιά πίστεψαν στην ξεπερασμένη και στην πραγματικότητα ολότελα διαψευσμένη ιδέα της ιστορικής προόδου εμπιστευόμενοι την δυναμική των πραγμάτων στον «αυτόματο πιλότο», ενδεικτικά στην ελεύθερη χρηματιστηριακή πρωτίστως κίνηση των κεφαλαίων διεθνώς, αλλά και στην κομματικοποίηση του βίου εντός της χώρας, υποθέτοντας πως ήρθε η σειρά τους για το μεγάλο και ανέξοδο φαγοπότι.


Αντί να δουν και να περιγράψουν, μεταποιημένο σε ποίηση στην περίπτωση που μας απασχολεί, το ατέλειωτο σημειωτόν που κάνανε στην κινούμενη άμμο, επιλέξανε είτε στην καλύτερη των περιπτώσεων (του Γκανά) να στραφούν σε έναν νέο μετα-λορκικό (μετα-γκατσικό στην επικράτεια μας) εκμοντερνισμένο δημοτικό λόγο προς την ιδιωτική του πλέον έκφανση, είτε στην περίπτωση του Σιώτη σε ένα χλευαστικό επιφανειακά μυστηριακό προσωπο-κεντρικό ποιητικό λόγο που καλλιεργεί το μυστήριο για χάρη του μυστηρίου, παραιτούμενο από οποιαδήποτε ουσιαστική στόχευση πέρα από μια εύκολη κριτική τού άλλου και το στένεμα της παράδοσης στους εύπλαστους και εγωκεντρικούς, αν όχι αυτιστικούς, ορίζοντες τους, που υπηρετούν πρωτίστως τελικά το εκάστοτε μεταβαλλόμενο και ρευστό πρόσωπό τους.
`

Continue reading →

Χάρισέ μου εκείνους τους ουρανούς, εκείνους τους ονειρεμένους κόσμους,
το βάρος της σιωπής, εκείνο το τόξο, εκείνη την εγκατάλειψη,
φλόγισέ μου τα χέρια,
δώσε νόημα στη ζωή μου
με το γλυκό το χάρισμα που σου ζητώ.

Δώσε μου το φως το λυπημένο, παθιασμένο και γερό
εκείνων των ουρανών των μακρινών, την αρμονία
εκείνων των κόσμων των σφαλισμένων,
δώσε μου το όριο το σιωπηρό,
το συγκρατημένο περίγραμμα εκείνων των φεγγαριών των σκιερών,
το εγγενές τραγούδι τους.

Εσύ, ο αφορισμένος, δίνεις τα πάντα,
εσύ, ο ισχυρός, ζητάς,
εσύ, ο σιωπηλός, δώσε μου το γλυκό το χάρισμα
από αυτό το μέλι το άμεσο και με νόημα κανένα.

*Μετάφραση: Έλενα Σταγκουράκη. Το ποίημα και η εικόνα της ανάρτησης είναι από το ιστολόγιό της στο http://elenastagkouraki.blogspot.com