Στο αναπηρικό καρότσι καθισμένος, το σκοτάδι καρτερούσε,
Κι έτρεμε στο άθλιο γκρι κοστούμι που φορούσε,
Δίχως πόδια, χέρι ως τον αγκώνα ακρωτηριασμένο. Μέσα από το πάρκο
Φωνές αγοριών σαν εμβατήριο ηχούσαν θλιμμένο,
Φωνές παιχνιδιού και χαράς στο τέλος της μέρας,
Ώσπου η σύναξή τους για ύπνο επήλθε ως προστασία μητέρας.

Το ντουέντε είναι από τις λέξεις που είναι δύσκολο όχι μόνο να μεταφραστούν αλλά και να οριστούν μέσα σε μια άλλη γλώσσα. Αποτελεί δημιούργημα μιας συγκεκριμένης γλώσσας ενός συγκεκριμένου λαού, που φέρει την ιδιαίτερη ματιά τους αλλά και μια ολόκληρη πρόσληψη του κόσμου. Έχει αποτελέσει συστατικό της ίδιας της σκέψης του, έχει αποκρυσταλλωθεί στην συλλογική του συνείδηση. Ακριβώς επειδή οι λέξεις έχουν πρωτίστως χρήσεις και όχι έννοιες, ορθά ο μεταφραστής εδώ αφήνει το ντουέντε αμετάφραστο.

Το κείμενο προέρχεται από την διάλεξη που έδωσε ο Λόρκα τον Οκτώβριο του 1934 στο Μπουένος Άιρες. Ο ποιητής δεν το είδε ποτέ δημοσιευμένο· περιλήφθηκε στα άπαντά του, που εκδόθηκαν μετά τον θάνατό του. Δεν πρόκειται για μια αυστηρή αισθητική πραγματεία, όπως γράφει στα προλεγόμενα ο μεταφραστής αλλά περισσότερο για ένα από στήθους ενθουσιαστικό δοκίμιο για την καλλιτεχνική δημιουργία και μια απόπειρα αναψηλάφισης στα λιγότερο συνειδητά επίπεδα της ανθρώπινης δημιουργικότητας.

Πώς να περιγραφεί το ντουέντε…

Μά­ριος Χάκ­κας

Ἕ­νας ἀ­γνο­η­μέ­νος φι­λέλ­λη­νας

 ΜΕΓΑΣ ΙΕΡΟΕΞΕΤΑΣΤΗΣ, ἦ­ταν ἕ­νας ἁ­πλὸς ταγ­μα­τάρ­χη». Πε­ρι­ο­δεύ­ον­τας ἀ­πὸ τάγ­μα σὲ τάγ­μα, τὸν πα­ρα­στέ­κα­νε δυ­ὸ νε­α­ροὶ λο­χα­γοί, πλαι­σι­ω­μέ­νοι κι αὐ­τοί, δε­ξιὰ ἀ­πὸ τὸν κά­θε φο­ρὰ ἀλ­φα­δύ­ο ἀ­ξι­ω­μα­τι­κὸ τῆς μο­νά­δας, ἀ­ρι­στε­ρὰ ἀπό τὸν βο­η­θὸ ὑ­πα­ξι­ω­μα­τι­κὸ τοῦ ἴδιου γρα­φεί­ου. Καὶ οἱ πέν­τε μα­ζὶ ἀπο­τε­λοῦ­σαν τὴν ἐ­πι­τρο­πὴ ἠ­θι­κῆς ἀ­γω­γῆς, ἕ­να ἀ­νώ­τε­ρο δι­κα­στή­ριο ψυ­χῶν, πεν­τα­με­λὲς ἐ­φε­τεῖ­ο μὲ κα­τα­στα­λαγ­μέ­νες ἀ­πό­ψεις, τε­λε­σί­δι­κες σκέ­ψεις γιὰ τὸ τί εἶ­ναι ἐ­θνι­κῶς ἐ­πι­ζή­μιο.

          Γιὰ αἴ­θου­σα δι­κα­στη­ρί­ου χρη­σί­μευ­ε τὸ κα­ψι­μί, ἕ­να λα­μα­ρι­νι­έ­νιο τοῦν­νελ ποὺ ἀ­νεμ­πό­δι­στα τὸ δι­α­περ­νοῦ­σε ὁ Βαρ­δά­ρης ἀ­π’ ὅ­λες τὶς μπάν­τες, συμ­βά­λον­τας σ’ ἐ­κεί­νη τὴν πα­γω­μέ­νη ἀ­τμό­σφαι­ρα ποὺ ται­ριά­ζει σὲ τέ­τοι­ους ἐ­πί­ση­μους χώ­ρους. Στὴν ἀ­παι­τού­με­νη ἐ­πι­ση­μό­τη­τα συ­νέ­τει­νε καὶ ἡ γύ­μνια τοῦ κα­ψι­μί. Ὅ­λοι τὰ ψυ­χα­γω­γι­κὰ ὄρ­γα­να, τρά­που­λες, ξε­μερ­ντι­σμέ­να πο­δο­σφαι­ρά­κια καὶ τά­βλι, εἶ­χαν ἐ­ξα­φα­νι­στεῖ μα­ζὶ μὲ τὰ λι­γο­στὰ τρα­πε­ζά­κια καὶ τὶς σα­ρα­βα­λι­α­σμέ­νες κα­ρέ­κλες, ἀ­φή­νον­τας ἐ­λεύ­θε­ρο χῶ­ρο γιὰ μιὰ δι­μοι­ρί­α ἐφ’ ἑ­νὸς ζυ­γοῦ. — «Κλεί­νατ—ἐπί—δε­ξι­ά­ά­ά» — πρό­σω­πο πρὸς τὸ πι­τσι­κα­ρι­σμέ­νο πὶγκ πὸγκ…

όταν ο θεός αποφάσισε να δημιουργήσει
τα πάντα πήρε μια
ανάσα μεγαλύτερη και από τσίρκου μπάντα
και έτσι άρχισαν τα πάντα

όταν ο άνθρωπος αποφάσισε να καταστραφεί
το ήταν χώρισε
απ’ το θα και βρίσκοντας μόνο το γιατί
το συνέθλιψε στο επειδή

-:-

Συμβουλή Προς Νεότερους Ποιητές (ή συγγραφείς)

Ποιητής είναι κάποιος που αισθάνεται, και που εκφράζει τα συναισθήματά του με λέξεις.
Αυτό μπορεί να ακούγεται εύκολο. Δεν είναι.

Πολλοί νομίζουν ή πιστεύουν ή ξέρουν ότι αισθάνονται – αλλά αυτό είναι νομίζω ή ξέρω ή πιστεύω· όχι αισθάνομαι. Και η ποίηση είναι αισθάνομαι – όχι ξέρω ή πιστεύω ή νομίζω. Σχεδόν οποιοσδήποτε μπορεί να μάθει να νομίζει ή να πιστεύει ή να ξέρει, αλλά ούτε ένας δεν μπορεί να μάθει να αισθάνεται. Γιατί; Επειδή, όποτε νομίζεις ή πιστεύεις ή ξέρεις, είσαι κάποιος άλλος: αλλά τη στιγμή που αισθάνεσαι, δεν είσαι παρά μόνο ο εαυτός σου.

Το να μην είσαι παρά…

Μανόλης Αναγνωστάκης & Μίκης Θεοδωράκης, Δρόμοι παλιοί
(από συναυλία του Μίκη Θεοδωράκη | τραγούδι: Μαρία Φαραντούρη, Παναγιώτης Καραδημήτρης & Δημήτρης Νικολούδης / πρώτη εκτέλεση από τη Μαργαρίτα Ζορμπαλά στον δίσκο Μπαλάντες (1975))

Πέντε μικρά θέματα

III

Δρόμοι παλιοί που αγάπησα και μίσησα ατέλειωτα
Κάτω απ’ τους ίσκιους των σπιτιών να περπατώ
Νύχτες των γυρισμών αναπότρεπτες κι η πόλη νεκρή
Την ασήμαντη παρουσία μου βρίσκω σε κάθε γωνιά

Κάμε να σ’ ανταμώσω, κάποτε, φάσμα χαμένο του πόθου μου
Κι εγώ ξεχασμένος κι ατίθασος να περπατώ κρατώντας
Ακόμα μια σπίθα τρεμόσβηστη στις υγρές μου παλάμες.

(Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα χωρίς
Να γνωρίζω κανένανε κι ούτε
Κανένας με γνώριζε.)

Από τη συλλογή Εποχές (1945) του Μανόλη Αναγνωστάκη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Μανόλης Αναγνωστάκης

1

(Ανοιξιάτικο βράδυ. Μεγάλο δωμάτιο παλιού σπιτιού. Μια ηλικιωμένη γυναίκα, ντυμένη στα μαύρα, μιλάει σ’ έναν νέο. Δεν έχουν ανάψει φως. Απ’ τα δύο παράθυρα μπαίνει ένα αμείλικτο φεγγαρόφωτο. Ξέχασα να πω ότι η Γυναίκα με τα Μαύρα έχει εκδώσει δύο-τρεις ενδιαφέρουσες ποιητικές συλλογές θρησκευτικής πνοής. Λοιπόν, η Γυναίκα με τα Μαύρα μιλάει στον Νέο):

Άφησέ με να έρθω μαζί σου. Τι φεγγάρι απόψε!
Είναι καλό το φεγγάρι, – δε θα φαίνεται
που άσπρισαν τα μαλλιά μου. Το φεγγάρι
θα κάνει πάλι χρυσά τα μαλλιά μου. Δε θα καταλάβεις.
Άφησέ με να έρθω μαζί σου.
Όταν έχει φεγγάρι μεγαλώνουν οι σκιές μες στο σπίτι,
αόρατα χέρια τραβούν τις κουρτίνες,
ένα δάχτυλο αχνό γράφει στη σκόνη του πιάνου
λησμονημένα λόγια δε θέλω να τ ακούσω. Σώπα.
Άφησε με να έρθω μαζί σου
λίγο πιο κάτου, ως την μάντρα του τουβλάδικου,
ως εκεί που στρίβει ο δρόμος και φαίνεται
η πολιτεία τσιμεντένια…

Στην απόγνωση που λειαίνεται τα Σάββατα
– με ελάχιστα φράγκα μα πολλές δαγκωνιές –
το παλιό μας σκοτάδι εξηγείται:
είναι ένα πηγάδι αδρανούς φωτός,
που βαθαίνει ακυβέρνητο/

Γενναίε Ακρίτα,
των ενδογενών μου συνόρων,
για πότε μεγάλωσες;

Πώς και δεν είσαι ακόμη,
ένα νήπιο με βρεγμένα καλτσάκια,
απόδετο/
που στο αρχαίο νεκροταφείο της Λειψίνας καθέλκυε/
σαν μπαλόνι ξεφούσκωτο/
του χρόνου τη λάσπη;

Στα οστά που σιωπούν,
ψιθυρίζει ο ήλιος ένα γοερό καλοσώρισμα,
κι ακόμη διακρίνονται,
οι αποθήκες των ανθρώπων
που εκβλασταίνουν/
καθώς η ζωή εξοντώνεται,
μια μυωπική εικόνα από ενδεχόμενα μέλλοντα,
εστιάζει.

Σ’ αυτές τις ίδιες στάχτες
θα συνεχίσεις να γερνάς
και να ανθίζεις/

photos: Gundula Schulze Eldowy –

α) Margarete Dietrich – Berlin 1979, aus der Serie “Berlin in einer Hundenacht”  

β) o. T., Berlin 1982, 50 x 60 cm, Gelatine Silver Print, aus: Mappe “Zeit an Zeit”, erschienen 1989 mit insgesamt 20 Fotos aus den Jahren 1979-89

Ότι υπήρξε

οριζόντια

πριν τη μέρα

υιοθετώντας τις παράξενες

συνήθειες ερπετού

κάτω απ’ την πέτρα

ζώντας τον χειμώνα

μέσα στα δέντρα

εικόνες της μικρής ζωής

επαληθεύοντας

την κλειδωμένη άνθηση

επαληθεύοντας

τη ραγισμένη αίσθηση

ό,τι υπήρξε πριν

τον κάθετο ίλιγγο.

***

Δεν είναι μέρα

καρφί τριαντάφυλλο

ο πυρετός της πέτρας

δεν είναι μέρα ούτε βροχή

όνειρο μου εσύ βαθύ

τρικυμισμένο

πληγή φωτός πηγή φωνής

και λέξεις – χάδι ή θάλασσα –

δεν είναι μέρα.

***

Περπατάω πάνω απ’ τη μέρα

περπατάω κάτω απ’ τη μέρα

μέσα στη μέρα

αφήνω

το σώμα μου

Και διασκεδάζω.

***

Κανένα φως

εκτός του φωτός

κανένα φως εντός

καθώς

εκτείνεται παράξενα

το ίδιο τριαντάφυλλο

δίχως όντως να είναι

προέκταση που βέβαια ναι

δεν είναι

μα διαρκεί

σαν ώρα

ώρες δηλαδή

τυλίγοντας τη μέρα.

***

Τρικυμία

τα πράγματα

τα πράγματα σώματα κύματα

κι εντός του φωτός

θρύψαλα

εντός των δέντρων

σύννεφα

και μες στα σύννεφα

άγγελοι τρεμοσβήνοντας.

Αποσπάσματα από τον Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι στην εκπομπή του τρίτου προγράμματος «στοιχεία από την αγορά χαλκού»

Ο Μαγιακόφσκι γεννήθηκε στο Μπαγκντάτι της Γεωργίας το 1893. Ο πατέρας του εργαζόταν ως δασοφύλακας και είχε καταγωγή από Ουκρανούς Κοζάκους. Η μητέρα του είχε επίσης ουκρανική καταγωγή. Η εμπλοκή του Μαγιακόφσκι με το σοσιαλιστικό και κομμουνιστικό κίνημα ξεκινάει από πολύ νωρίς. Σε ηλικία 14 ετών πήρε μέρος σε διαδηλώσεις με τους σοσιαλιστές στην πόλη Κουταΐσι, όπου παρακολούθησε μαθήματα στο τοπικό γυμνάσιο. Μετά τον ξαφνικό και πρώιμο θάνατο του πατέρα του το 1906, η οικογένειά του — ο ίδιος, η μητέρα του, και οι δύο αδελφές του — μετακόμισε στη Μόσχα, όπου συνέχισε τις μαθητικές του σπουδές. Στην Μόσχα ο Μαγιακόφσκι ανέπτυξε τις γνώσεις του πάνω στην μαρξιστική λογοτεχνία και πήρε μέρος στις δραστηριότητες του Σοσιαλιστικού δημοκρατικού κόμματος των Εργαζομένων, ένα μάλλον μετριοπαθές μαρξίζον κόμμα που ιδρύθηκε στο Μινσκ στα τέλη του 19ου αιώνα. Αργότερα…

Δι’ άτομα με ειδικές ανάγκες

Σήμανση καθόδου προς ιπτάμενους συρμούς.

Ευθεία σκάλες.
Δεξιά ανελκυστήρες.
Περιορισμός:
Η χρήσις προώρισται δι’ άτομα με ειδικές ανάγκες.

Νέος κι αρτιμελής, προς τι η κατάχρηση;
Μ’ επιτιμάει γιαγιά μ’ εγγόνι σε καρότσι.

Θράσος που το ’χουν οι γριές!

Σιγά μην απαντήσω.
Μονάχος μου το ξέρω πως
Συνοδεύομαι
Από τ’ ανάπηρά μου αισθήματα.