Από την Ελένη Γκίκα //

Μικρό κείμενο για τον ΧΟΡΧΕ ΛΟΥΙΣ ΜΠΟΡΧΕΣ

«Αν εξαιρέσουμε τον Τσε Γκεβάρα και τον Χουάν Περόν, τον οποίο απεχθανόταν ο Μπόρχες, τούτος ο τυφλός porteno παραμένει ο διασημότερος Αργεντινός του 20ου αιώνα»…. Και «Το λήμμα «μπορχεσιανός» εδώ και χρόνια, είναι εξίσου πολυχρησιμοποιημένο στο λογοτεχνικό λεξιλόγιο με τον όρο «καφκικός».

Ποιητής, δοκιμιογράφος, μεταφραστής, ταξιδιώτης, εκδότης, επιμελητής εκδόσεων και ψυχή ενός ορισμένου πνευματικού κύκλου, ο Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος αποτελεί μια μοναδική περίπτωση δημιουργού και στοχαστή  που με ήθος ασκητή και αναχωρητή έχει εδώ και χρόνια στρέψει τα νώτα του στα κανάλια της δημοσιότητας και της «αγοράς», όπως γράφει ο Κώστας Δεσποινιάδης στο εισαγωγικό του σημείωμα. Τα φαινομενικά χαμηλόφωνα γραπτά του είναι το όπλο ενός άοπλου και απαρηγόρητου κόσμου, κι ας αριθμεί μόνο μερικές εκατοντάδες αναγνώστες τούτος ο κόσμος. Θα συνοψίσω, όσο γίνεται, τις πυκνές, εξαιρετικά ενδιαφέρουσες σελίδες του ολοκληρωμένου αυτού αφιερώματος.

«Ανάμεσα στην εξέγερση και τη φυγή» τον τοποθετεί ο Φώτης Τερζάκης, όπως τιτλοφορεί το εκτενές κείμενό του, μια επαρκέστατη εισαγωγή στον βίο και το έργο του τιμώμενου. Η ποίησή του διαβάζεται σαν ένα αδιάσπαστο υπαρξιακό αφήγημα, περιστρεφόμενη πάντα γύρω από την τραγική αντινομία «ξενότητα» / «πατρίδα» αλλά τελικά ο στοχασμός και η κριτική σκέψη θα γίνουν η δική του πατρίδα: με…

I’d seen them before, the tall pointed hoods

with slits for the eyes, the phalanxes marching –

but that was Spain, all colour and ceremony,

flower-decked Madonnas shuffled along

on huge wooden platforms, the funereal drumbeat,

Christ burdened by the weight of his cross.

This was elsewhere. White-robed, white-hooded,

they triumphed in the street at being given back

the hate they’d had to mask. Behind them I saw

the fiery cross,  the noose tied to a tree, the dragging

feet, the terrified faces. I saw the righteousness

that knew nothing beyond white and black.

Η φαντασία είναι νόθο τέκνο της αθανασίας.

Η αθανασία δεν έχει πρόσωπο κι όμως φιλάει υπέροχα.

Το φιλί διέρχεται πάντα μέσω του αέρα.

Ο αέρας δεν σημαίνει τίποτα σε όσους δεν το έχουν ανάγκη να σημαίνει κάτι.

Η ανάγκη επιβεβαιώνει τη φύση μας.

Η φύση μας δεν επιδέχεται βελτιώσεις αλλά περισσότερες παρακαταθήκες.

Η παρακαταθήκη είναι το ίδιο το μέσο.

Το μέσο επιβολής κάθε εξουσίας είναι η επιβολή στο μέσο.

Μέσα στο χρόνο υπάρχει πολύς περισσότερος χρόνος.

Ο χρόνος μας εγκαθιδρύει ως είδος.

Το είδος μας ανήκει ήδη στην χειρότερη ανάμνηση του πλανήτη.

Ο πλανήτης μας πλανήθηκε για χάρη ενός χαμόγελου.

Ένα χαμόγελο ισοπέδωσε τους Θεούς.

Οι θεοί αδημονούν την λήθη μας.

Η λήθη τέχνες κατεργάζεται.

Το κάτεργο του σοφού η ελευθερία του ανόητου.

Ο ανόητος δεν επιδέχεται συμβουλές μα δύναται να συμβουλέψει.

Η συμβουλή είναι ένας φίλος που μπορεί να σε προδώσει.

Ο φίλος δεν αγωνιά για την ακεραιότητά σου.

Ήρθαν κι οι θάλασσες,
πικρές κι ανάλατες
σαν μια
προσομοίωση. 
Και μίλαγαν στο χώμα
πιο τρυφερά κι από της
μάνας
το αφηρημένο χάδι.
Μα τι ήταν εκείνο που έπρεπε να θυμηθώ;
Πώς ξεφούσκωσε, μέσα στης νύχτας τη ζάχαρη,
μια ιδέα απλή,
κι έγινε ένα ζαρωμένο παλίμψηστο
που χλωμό αναβοσβήνει,
σταθερά και παράξενα,
πάνω στην κοιλιά μου,
σαν εκείνο το φάρο,
στη στροφή,
μετά τα βράχια;
-Δε θα βυθιστώ,
σου λέω όταν απελπίζομαι,
και ζω και τεντώνομαι και χωνεύω
σαν φίδι
που μεγαλώνει μόνο στο μάκρος του,
τόσο ευθύς
ώστε να μην
διατρέχω καν τον χρόνο,
ακίνητος
κι ανάλαφρος,
να επιπλέω πάνω του
είτε σαν πουλί
είτε σαν ψάρι/
αυτό ακριβώς,
το φιλικό ιξώδες,
είναι που μας σώζει/

Ξέρουν λόγια
που όταν τα ακούσεις
γίνεσαι θεός.

Μία αίσθηση
πάντα μια αίσθηση
να αισθάνεσαι.

Από χρόνια
ποτέ σου δεν έλειψες
αυτή τη στιγμή.

Ήρεμος τόπος
ξέρει να ξεκρεμάει
σημαίες νεκρές.

Πικρός ο πόνος
εκείνης της αγάπης
και μιας άλλης.

Μάρτυς ο φόβος
όλων όσων πεθυμώ
χωρίς εσένα.

Αστέρι πικρό
μικρή η συμβουλή σου
στο φεγγαρόφως.

Ότι έμαθα
ποτέ μου δεν ξέχασα
να λησμονήσω.

Πέντε αλήθειες
είναι πιο δύσχρηστες
από ένα ψέμα.

Νέα περί του θανάτου του Ισπανού ποιητού Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στις 19 Αυγούστου του 1936…

«… una acción vil y disgraciado»

η τέχνη κι η ποίηση δε μας βοηθούν να ζήσουμε:
η τέχνη και η ποίησις μας βοηθούνε
να πεθάνουμε

περιφρόνησις απόλυτη
αρμόζει
σ’ όλους αυτούς τους θόρυβους
τις έρευνες
τα σχόλια επί σχολίων
που κάθε τόσο ξεφουρνίζουν
αργόσχολοι και ματαιόδοξοι γραφιάδες
γύρω από τις μυστηριώδικες κι αισχρές συνθήκες
της εκτελέσεως του κακορίζικου του Λόρκα
υπό των φασιστών

μα επί τέλους! πια ο καθείς γνωρίζει
πως
από καιρό τώρα
–και προ παντός στα χρόνια τα δικά μας τα σακάτικα–
είθισται
να δολοφονούν
τους ποιητάς

Από τη συλλογή Εν ανθηρώ Έλληνι λόγω (1957) του Νίκου Εγγονόπουλου

Είναι φανερό ότι ήμουν από τότε αναρχικός χωρίς να τα ξέρω. Ήμουνα οπαδός των «συμβουλίων» ή της «αυτοδιαχείρισης» – όπως προτιμάς. Έριξα το σύνθημα των ναυτών της Κροστάνδης: «Όλη η εξουσία στα σοβιέτ και όχι στα κόμματα» […] Ο μόνος τρόπος να αποφύγεις τον μακιαβελισμό είναι να παραιτηθείς από την κατάκτηση της εξουσίας. Κάθε άλλη προσπάθεια ηθικοποίησης, κάθε άλλος «σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο θα αποδειχτεί αργά ή γρήγορα ατελέσφορος, όπως αποδείχτηκε ο χριστιανισμός και ο δεσποτισμός του «φωτισμένου ηγεμόνα»…

… έγραφε το 1976 ο Άρης Αλεξάνδρου σε επιστολή του προς τον Δημήτρη Ραυτόπουλο, που δημοσιεύεται ολόκληρη στο πλήρες αφιέρωμα του περιοδικού. Πρόκειται για ένα βαρύνουσας σημασίας ντοκουμέντο που αποσιωπήθηκε ή υποβαθμίστηκε όλα αυτά τα χρόνια, καθώς μια τέτοια ταύτιση δεν θα βόλευε καμία αριστερή ή δεξιά ένταξη, όπως τονίζει ο Κώστας Δεσποινιάδης σε ένα από τα κείμενά του, επισημαίνοντας ένα βασικό στοιχείο που δεν έχει καθόλου τονιστεί από τους κριτικούς…

‘I am from Constantinople by descent, but I was born in Alexandria— at a house on Seriph Street; I left at a young age and spent many of years of my childhood in England. I visited that country later on as an adult although for a short period of time. I also lived in France. During my adolescence I lived in Constantinople for about two years. I haven’t visited Greece for long time. My last employment was as a clerk at a Government office under the Ministry of Public works of Egypt. I speak English, French, and some Italian.’

This auto-biographical note of Constantine P. Cavafy or Konstantinos Petrou Kavafis, (Κωνσταντίνος Πέτρου Καβάφης), published in 1924 in the celebratory issue of the magazine New Art, may be supplemented with the following.

Cavafy was born on April 17/29th of 1863. Son of a family of merchants, he had eight…