MY MOTHER

My mother with the open arms
greeting me when I visited her

my mother with the tender words
when I phoned her that I couldn’t come

my mother with her face turned aside
as she still wanted to speak, but no longer could

my mother with the closed eyes
when I came too late to embrace her the last time.

Friederike Mayröcker, Austria (1924–)

Translation: Germain Droogenbroodt – Stanley H. Barkan

Η ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ

Η μητέρα μου μ’ ανοιχτή την αγκαλιά

με καλοδέχεται όταν την επισκέπτομαι

η μητέρα μου με τα γλυκά της λόγια

όταν της τηλεφώνησα πως δεν μπορώ να πάω

η μητέρα μου με το πρόσωπο στο πλάϊ

καθώς ήθελε ακόμα κάτι να πει, μα δεν μπορούσε πια

η μητέρα μου με κλειστά τα μάτια της

όταν ήρθα αργά τελευταία φορά για να την αγκαλιάσω

Translated by Manolis Aligizakis//Μετάφραση Mανώλη Αλυγιζάκη

Πολλές ανθολογίες ποίησης ή γενικά λογοτεχνίας (πέντε από τις παρακάτω είναι ανθολογίες νεοελληνικής ποίησης) εκδόθηκαν στο εξωτερικό, καθεμιά με τη δική της στόχευση και μέθοδο, γνώση και αισθητική. Δεν διαβάζεις τους ίδιους/ες ποιητές/τριες σε όλες, και αυτό είναι χρήσιμο. Φαίνεται έτσι πόσο αμφιλεγόμενη είναι η αξιολόγηση μιας ποίησης που είναι ενεργή, ίσως μάλιστα να βρίσκεται ακόμα στην απαρχή της.

Η συμπερίληψη ποιημάτων μου σε ανθολογίες ενίοτε μου φέρνει χαρά, εφόσον γράφεται και εκδίδεται πια πολλή ποίηση, άρα καμία συμπερίληψη δεν θεωρείται δεδομένη. Συχνότερα όμως τις αντιμετωπίζω με απορία ως προς το αν μπορεί να χαρτογραφήσουν την παρούσα ποιητική πραγματικότητα. (Ίσως αυτός να μην είναι ο στόχος τους όμως.) Πολλοί/ες καλοί/ές ποιητές/τριες για διάφορους λόγους, που μπορεί να είναι ορισμένες φορές και τυχαίοι, δεν συμπεριλαμβάνονται στις ανθολογίες, ίσως και σε καμία, κι εδώ τίθεται κι ένα ζήτημα που αφορά τους αποκλεισμούς (όχι μόνο τον αριθμό σελίδων που αφιερώνονται σε κάθε ποιητή/τρια…

Σαν βασανίζομαι, από κάθε έρωτα που αποκτά το πρόσωπό μου, πλέκω τα δάχτυλά μου μεταξύ τους, έτσι που και να ήθελα να αποδράσω να μην τα κατάφερνα. Είναι πιότερο δύσκολο να ασπαστείς την μοναδικότητα του ξερολιθιού από ότι να καταπιείς την θάλασσα. Σηματοδοτεί ο καπνός το αφερέγγυο της πλάσης μου. Κάθε ελπίδα να σιγοντάρει την έλλειψη οράματος. Ο περιούσιος θόλος σφαδάζει την αναπνοή. Αποπειράσε να επιστρέψεις, μα αυτό απαιτεί ένα συναίσθημα που δεν ορίζεις. Απόκτησε καλύτερα ένα φωνήεν. Απόλαυσε το στην κρυστάλλινη απογοήτευσή του. Εξασκήσου πάνω μου. Δώσε την διαταγή ενός παγωμένου τόπου, σφυρηλατημένου στις μοίρες, στις αυτοσχέδιες επάλξεις, στην επαλήθευση της ηδονής. Γλίτωσε με, από όλους τους πολύτροπους ανθούς, ξεκινώντας τον πόλεμο που μου ταιριάζει. Κρύωνε όσο μπορείς, κρύωνε κι άλλο, κρύωνε μέχρι την εξασθένιση του σήματος. Το σκοτάδι δεν ορέγεται μυστικά και συντρόφους.

Κώστας Καρυωτάκης & Μίκης Θεοδωράκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων
(τραγούδι: Βασίλης Παπακωνσταντίνου / δίσκος: Καρυωτάκης (1984))

Επίλογος

Κι όχι αυταπάτες προπαντός.

Το πολύ-πολύ να τους εκλάβεις σα δυο θαμπούς προβολείς μες στην ομίχλη
Σαν ένα δελτάριο σε φίλους που λείπουν με τη μοναδική λέξη: ζω.

«Γιατί», όπως πολύ σωστά είπε κάποτε κι ο φίλος μου ο Τίτος,
«Κανένας στίχος σήμερα δεν κινητοποιεί τις μάζες
Κανένας στίχος σήμερα δεν ανατρέπει καθεστώτα.»

Έστω.
Ανάπηρος, δείξε τα χέρια σου. Κρίνε για να κριθείς.

Από τη συλλογή Ο στόχος (1970) του Μανόλη Αναγνωστάκη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Μανόλης Αναγνωστάκης

Είναι γνωστό πως υπάρχουν
Δισεκατομμύρια θύματα στον κόσμο αυτό
Κι άλλοι τόσοι στίχοι που τα υπερασπίζονται
Κι οι δύο κατάλογοι μακραίνουν συνεχώς
Και μοιάζει λες και ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον.
Ελάχιστοι προσπαθούν να κάνουν κάτι πραγματικά
Για να σταματήσει αυτή η ιλαροτραγωδία.
Φυσικά, ούτε κι αυτοί οι στίχοι προσφέρουν κάποια λύση
Μα σε τι μπορείς να ελπίζεις εξάλλου
Αν ακόμη πιστεύεις στην υπόληψή σου;

Απ’ όσες συνθήκες ευνοούσαν την αποχώρηση, προτιμούσα το μίσος. Η δημιουργία της κατάλληλης απόστασης παραχωρεί στον δρόμο τον πρωταρχικό ρόλο. Τέμνεται αναπόφευκτα η ατσάλινη γροθιά μας με τον μαλακό ιστό της νύχτας, στο σημείο απ’ όπου όλες οι ιστορίες εκκινούνται. Θηλάζει σπέρμα η θαλασσα κι ο ήλιος αφοδεύει. Πριν κυριαρχήσει η ευδαιμονία μπορούσες να διακρίνεις καθαρότερα, ανάμεσα στις άναρθρες κραυγές του πλήθους, εκείνο τον ήχο που φρόντιζε το μέλλον να αναπτυχθεί, αυτούσιο, μες στην υδαρή λαμπρότητα που του ταιριάζει. Χρόνια που γέλασαν τον καρπό κι ο καρπός που επέτεινε την θλίξη. Μια αποκορύφωση, υποδόριων αρχών, ενός εγκλήματος. Η πάλη γνέφει τον χαιρετισμό της πληρεξούσιας εντολής θανάτωσης του έργου.

Αλληγορίες ενός λιμανιού που δεν υπήρξε

Ο θάνατος είναι ένας σταθμός. Κάθεσαι, παραγγέλνεις, πίνεις τον καφέ σου και πορεύεσαι ως συνεχές κι εναλλασσόμενο ρεύμα: έχω σπάσει τα κόκαλα τα ’χω βάλει σανίδες στη ράχη –πρόσεχε, κόσμε άκοσμε, περιπλεγμένος είσαι και δικάζεσαι. Των ασωμάτων σεραφείμ καραδοκούν την κρίση του κριτή. Ο εθνισμός, η οργή και το αλάσιο απαγγέλλουν παλαιά γλώσσα, κι ο ποιητής σκοτώνει ξέμπαρκος στην πόλη «Λευτεριά»:  

Πριν γνωρίσεις οτιδήποτε άλλο
Γνώρισε τον πόνο
Που δικός σου θα γίνει
Γνώρισε τον τρόμο
Που ολοένα ζυγώνει
Αυτός ο διάολος που μας τυρρανά
Αυτός ο θάνατος που πενθούμε
Αυτή η πυρά που κραδαίνει τις νύχτες
Και στροβιλίζει τ’ άστρα
Αυτή η καταστροφή που πλάθει τον κόσμο
Σαν όνειρο παιδιού
Αυτή η αρρώστια που σβήνει τα πρόσωπα μας
Αυτή την μόνη μας ευκαιρία
Να ζήσουμε πραγματικά

Ο καθένας να μιλάει για τον εαυτό του
Σαν να είναι εγώ.
Διάολε, πόσο βαρετό.

Ο καθένας να επιθυμεί τον εαυτό του
Σαν να είναι εγώ.
Διάολε, πόσο παλαβό.

Ένα συ, ρε παιδιά, πόσο μου χει λείψει.

Κι ένα αυτός, ακόμη, θα ήταν αρκετό.

Δράκος ήταν τ’ όνομά του ώσπου χάθηκε
ύστερ’ απ’ του πατέρα του την περιέργεια
που τον σκότωσε
με το κρυφοκοίταγμά του το ματωμένο

Συνήθιζε να ξυπνάει
το πρωί και ν’ ακούει
το τραγούδι του πετεινού από
τη μακρινή Σκόδρα
στην Αλβανία κι
όταν ο πετεινός τελείωνε πήγαιν’ αυτός
στης μάνας του την αγκαλιά
και της έλεγε πόσους κακούς ανθρώπους
θανάτωσε με το κοντάρι
το φτιαγμένο από της φουντουκιάς το ξύλο