Ομιλία της Νάντιας Βαλαβάνη σε εκδήλωση στο Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», στην Αργυρούπολη, την Κυριακή, 4 Μάρτη 2012. Αναδημοσιεύεται από το http://www.politikokafeneio.com/neo/modules.php?name=News&file=article&sid=2141

Αγαπητές φίλες και φίλοι,

Βρισκόμαστε σήμερα εδώ με μια διπλή ιδιότητα: Tων φίλων της ποίησης και των παλιών και πιο πρόσφατων φίλων του Άρη Ταστάνη. Για να γιορτάσουμε ένα πραγματικά πολύ σημαντικό σταθμό στη ζωή ενός ποιητή – την πρώτη αναδρομική ποιητική συλλογή του μετά από 12 ατομικές. Τα ταξίδια μου [1976-2011] αποτυπώνουν μια ποιητική διαδρομή 35 χρόνων από την κυκλοφορία της πρώτης συλλογής του με τίτλο Πίσω από γυάλινους τοίχους το 1976 – ένα χρόνο μετά την καθήλωση του στο αναπηρικό καρότσι. Κι υπάρχει ένας ακόμα λόγος γιορτής εδώ σήμερα όλων εμάς μαζί με τον Άρη: Το ίδιο το γεγονός της έκδοση ενός βιβλίου, και μάλιστα ενός βιβλίου ποίησης, αποτελεί πλέον από μόνο του ένα κατόρθωμα: του ίδιου του δημιουργού, αλλά και του εκδοτικού οίκου που αναλαμβάνει το εγχείρημα. Κι όχι μόνο επειδή εδώ και τρεις δεκαετίες η εποχή μας χαρακτηρίζεται ως «αντιποιητική», μια εποχή όπου η ποίηση ως η πιο προσωπική μορφή αισθητικής έκφρασης του ανθρώπου δεν έχει πολλές ευκαιρίες να συναντηθεί με το κοινό της, τους ανθρώπους που τη διαβάζουν και την αγαπούν – «…αυτές τις μέρες που λένε ότι τα ποιήματα έχουν τελειώσει», όπως γράφει στο ποίημα του «Ανοιχτή επιστολή» κι ο Άρης.

Αλλά κυρίως επειδή εδώ και δύο χρόνια, προκειμένου να μη γίνει στάση πληρωμών απέναντι στους διεθνείς δανειστές της χώρας, ακολουθείται ο δρόμος της λεγόμενης «εσωτερικής υποτίμησης» – σε τελευταία ανάλυση, της ίδιας της ανθρώπινης ζωής. Βιώνουμε έτσι την πιο βίαιη επέμβαση αναδιοργάνωσης της προσωπικής ζωής του εργαζόμενου ανθρώπου από μεριάς της εξουσίας. Προς όφελος του πιο επιθετικού τμήματος του διεθνούς κεφάλαιου, του χρηματοπιστωτικού, σε μια επιχείρηση υπέρβασης της κρίσης χρέους, που αποτελεί την κυρίαρχη μορφή της δομικής κρίσης του συστήματος, μέσω μιας τεράστιας αναδιανομής εισοδήματος από τους «κάτω» στους «πάνω» και, ειδικά στο πλαίσιο της Ε.Ε., από τις πιο αδύνατες στις πιο ισχυρές, πλεονασματικές οικονομίες και χώρες: Όταν ήδη οι άνεργοι καλούνται να ζήσουν με 7,5-11,5 ευρώ τη μέρα και υπολογίζεται ότι μέχρι τέλος 2012 αυτοί θα κυμαίνονται μεταξύ 1.200.000-1.300.000 αντρών και γυναικών, ενώ η πλειοψηφία των εργαζόμενων Ελλήνων κι Ελληνίδων χάρη στο Μνημόνιο Νο 2 και τη νέα δανειακή σύμβαση θα τείνουν να ζουν με 15 ευρώ τη μέρα, θα απαιτείται προσωπική γενναιότητα για κάθε βιβλίο που αγοράζεται, άρα και για κάθε βιβλίο που βρίσκει το δρόμο της έκδοσης. Και νομίζω ότι είναι περιττό να σας πω την εποχή που γκρεμίζεται το εντελώς υποτυπώδες κοινωνικό κράτος στη χώρα μας, τι αυξημένη γενναιότητα απαιτείται από μεριάς δημιουργών, όπως ο Άρης Ταστάνης, για να συνεχίσουν να δημιουργούν. «Η δική μας ζωή όνειρο, ενέχυρο και δρόμος χωρίς τέλος», γράφει στο «Καημός και παράπονο», πολύ περισσότερο στις σημερινές συνθήκες γενικής κοινωνικής ερήμωσης: Τώρα καλούνται να παλέψουν για τα αυτονόητα, για το δικαίωμα τους σε μια αξιοπρεπή ζωή, κυριολεκτικά από την αρχή.

Continue reading →

Α. Μπελεζίνης: Στο ποίημα σας “Σχέδια για δύο εικόνες” αποδίδετε στους δυτικούς ευθύνη για την νοσηρότητα που εμφανίζουν τα σύννεφα “στο χρώμα και στα σχήματα”, υποθέτω όχι μόνο στην ζωγραφική αλλά και στον τρόπο που τα βλέπαμε στην φύση. Στον τελευταίο στίχο ρωτάτε: “Δεν το βλέπετε το σκοτάδι των χειραψιών σας;” Θεωρείτε γενικά νοσηρή την αναγεννησιακή και ευρωπαϊκή ζωγραφική και “σκοτεινά” τα έργα των χεριών και της αφής (χειρ+άπτω) των Δυτικών;

Ν. Καρούζος: Η αναγέννηση μου φέρνει πάντοτε πλήξη στα εικαστικά της φανερώματα, θυσιάστηκαν εκεί μεγαλοφυΐες. Ο Μεσαίωνας ήτανε διαδικαστικά σκοτεινός, είχε το ομόψυχο φως της κοινότητας, η Αναγέννηση υπήρξε ποιοτικό σκοτάδι. Δεν παραβλέπω την δημιουργική σημασία της, με την αστείρευτη βοήθεια της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, του “ήθους” και του “πνεύματός της” […] Δεν παραβλέπω την ωθητική της αποτελεσματικότητα για ό,τι προέκυψε τους επόμενους αιώνες-φιλοσοφική λευτεριά, διαλάμπει το άτομο και η επιστημονική συνείδηση αναπτύσσεται σε αλλεπάλληλες εξελίξεις. Αλλά ακριβώς το άτομο τελικά συνιστά το κακό της. Κι αυτό το κακό κυριαρχεί στην τέχνη της και κυρίως στην ζωγραφική της που είναι ολότελα διαιρετική. Γιατί στην Αναγέννηση είναι αλλού η ζωή και είναι αλλού το “απείκασμα”. Συνέπεια, η “φιλολογία” (μεγαλοφυών διαστάσεων). Εγκαινιάζοντας την υποκειμενικότητα η Αναγέννηση, έπληξε θανάσιμα το νόημα της θρησκείας, το νόημα του κοινοτικού είναι. Κι αυτά συνέβησαν επειδή ορφάνεψε από πίστη. Βέβαια ο Λούθηρος πήγε να ξεσκατώσει την κατάσταση , πρόταξε την αυθεντικότητα του βιώματος “πίστη”, μα ωστόσο έχωσε την Ευρώπη πιο βαθιά μέσα στο βάλτο “άτομο” παρά τις αγνότατες -ίσον κοινοτικές-προθέσεις του. Η καλλιτεχνική πράξη με αφετηρία την αναγέννηση και μέχρι τις ημέρες μας είναι subjective στον ευρωπαϊκό χώρο. Πρέπει τούτο να το ονομάσουμε αρρώστια. Εγώ τουλάχιστον αισθάνομαι άρρωστος. Δεν είναι μονάχα εικαστικό το ζήτημα.

* Το απόσπασμα είναι από συνέντευξη του Νίκου Καρούζου στον Ανδρέα Μπελεζίνη, που δημοσιεύτηκε το 1981 στο περιοδικό “Διαβάζω”.

Μιας και πολλοί φίλοι μας επιμένουν ακόμη στη μαγική υπόθεση που λέει πως η ανθρώπινη ιστορία είναι μια αμετάκλητη μονόδρομη πορεία προς την βελτίωση, ας επιμείνουμε κι εμείς. Δεν είναι μονάχα εικαστικό το ζήτημα. Γενοκτονίες, υπερπληθυσμός, καταστροφή του περιβάλλοντος, φρικωδίες και πόλεμοι. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, η προπαγάνδα, ο αμείλικτος περιορισμός, η προσφυγιά και το ξερίζωμα, ο συνολικός έλεγχος και η άσκηση της κυριαρχίας στο κάθε δευτερόλεπτο. Το υπνωτισμένο πλήθος συνεχίζει να οικιοποιείται, τον “μεταπολεμικό” κόσμο της προόδου.

Βυθισμένο στην ιδιοτελή του ευπιστία δεν υπολογίζει τα δισεκατομμύρια σκλάβων που υπάρχουν εδώ-τώρα! Δεν “υπολογίζει” τους “μετά”-πολέμους στην Κορέα (’50-’53), στο Βιετνάμ (’55-’75), στο Ιραν και το Ιρακ (’80-’88), στην Σομαλία (’91-), στο Σουδάν(’88-) και στο Κονγκό (’98- ) και το Αφγανιστάν, και δεν υπολογίζει την “μεγάλη προσφορά” της ανάπτυξης και της προόδου στην ανθρωπότητα – το λιμό, που τον κατηγοριοποιεί ακόμη και σήμερα στις “φυσικές καταστροφές”, στην ξηρασία, στις αρρώστιες και τις ακρίδες, ή κάποιους κακούς εξωγήινους. Δεν υπολογίζει την πνευματική του ακύρωση και την ολοκληρωτική του υποταγή.

Ζούμε ανάμεσα στην απόλυτη αποξένωση και τον διχασμό (την ψευδή συνείδηση , την απροσμέτρητη άγνοια αυτού του “πάντα ενθουσιώδη πάντα απογοητευμένου ματαιόδοξου συρφετού” των δυτικών πόλεων που ζαβλακωμένος από το ειδησιογραφικό υπερθέαμα πιστεύει στην “ανάπτυξη” τον “ανταγωνισμό” την “τάξη” και την “νομιμότητα” την “εγκυρότητα” της επιστήμης και την “αλήθεια” το “πείραμα” και τις “αποδείξεις”) και στην μεθοδική και εξορθολογισμένη στο έπακρο, εξουσιομανή προοπτική του είδους. Προς την άβυσσο. Χρωστάμε στον εαυτό μας και χρωστάμε ο ένας στον άλλο, τον αναστοχασμό, την σύνοψη και τον εμπλουτισμό της κριτικής που έχει ήδη δεχτεί ο κόσμος μας. Έχουμε και τις λέξεις και τις ιδέες.

Το βαρύ φορτίο της θλίψης δεν μπορεί να κάμψει τις ελπίδες μας, ούτε τα σχέδια και τις επιθυμίες μας. Το αντίθετο. Δεν έχει τελειώσει τίποτα. Υπάρχει και το περιθώριο και το κουράγιο.

α. Οι πολεμικές συγκρούσεις από την ύστερη αναγέννηση μέχρι σήμερα στοίχισαν σε αριθμό ανθρώπινων ζωών περίπου τον συνολικό πληθυσμό που είχε ο πλανήτης μας το μεσαιωνικό 1100μΧ. τότε ήμασταν μόλις 300εκ. ενώ σήμερα είμαστε 7δις και σε τριάντα χρόνια λένε θα είμαστε 9. Φαινόμενο γνωστό και ως “Το στρίμωγμα της πενικιλίνης” (Penicillin squeez)

β. Να σημειώσουμε ότι η Ιερά Εξέταση είναι κατ’ εξοχήν παιδί της “Αναγέννησης” παρ’ ότι συνδέεται από τους ιστορικούς της συμφοράς συστηματικά με τον “Μεσαίωνα”.

Βιβλία
– Νίκος Καρούζος Πρώτη Εποχή
– Νίκος Καρούζος Συνεντέυξεις
– George Steiner Στον Πύργο του Κυανοπώγονα
– W.G.Sebald Η Φυσική Ιστορία της Καταστροφής

**Κείμενο και φωτογραφίες της ανάρτησης αναδημοσιεύονται από το http://dangerfew.blogspot.com.au/2012/03/blog-post_06.html?spref=fb&fwcc=1&fwcl=1&fwl&m=1

Απόσπασμα από τις ανέκδοτες Κριτικές Mελέτες

Στο “Ο Ορέστης”, η αυθόρμητη διατύπωση των συλλογισμών του Ρίτσου, ως κύριων χαρακτηριστικών, στοχεύουν σε μορφή ορισμού, στο πλάσιμο του δικού του μύθου, με αφορμή την ανανέωση του αρχέτυπου.

Ο Ορέστης επιστρέφει στις Μυκήνες, συνοδευόμενος από τον φίλο του Πυλάδη. Το ερώτημα: ‘‘γιατί ήρθαμε, γιατί πολεμήσαμε, γιατί και πού επιστρέφουμε;’’ βασανίζει. Σκοπός του Ορέστη είναι η εκδίκηση για τον θάνατο του πατέρα του. Οδηγείται από τη Μοίρα του και το θέλημα των Θεών προς αυτή την κατεύθυνση. Εκτός από το πεπρωμένο και τη μοίρα που ορίζονται από ανώτερες δυνάμεις, ο ποιητής τονίζει τη διαφορά του Νου και της Ψυχής, το θυμοειδές από το συναίσθημα, τα κίνητρα πίσω από το καθήκον ή την απόρριψή του.

Ο φόβος προηγείται της δικαιοσύνης και η ‘‘εκδίκηση’’ φαίνεται γελοία, επιμένει ο άτυχος Ορέστης, που έχει επίγνωση τι θέλει ο ίδιος και τι επιβάλλεται εκ των πραγμάτων. Η δολοφονία της ενόχου μητέρας του, Κλυταιμνήστρας, για τον θάνατο του πατέρα του, του προκαλεί αφόρητο πόνο. Αγαπούσε τη μητέρα του για όλα όσα εκπροσωπούσε γι’ αυτόν: τον γέννησε και τον ανάθρεψε, ‘‘επιμένει να ετοιμάζει υδρομέλι και τροφές για πεθαμένους’’, λέει και επικαλείται το αλάθητο των νεκρών, κι αναρωτιέται γιατί η ίδια δεν φοβάται την τιμωρία για τις πράξεις της. ‘‘Τη θαύμαζα πάντα και την τρόμαζα’’, ομολογεί δυστυχισμένος. Διαισθάνεται ότι παρόμοια όπως εκείνος, η αδερφή του Ηλέκτρα, τρέφει αγάπη και μίσος για την τελευταία εκπρόσωπο του Μητριαρχικού Συστήματος, τη μητέρα τους Κλυταιμνήστρα.

Η Ηλέκτρα ‘‘δοσμένη στην άρνηση της ομορφιάς και της χαράς / ασκητική, αποκρουστική στη σωφροσύνη της μόνη κι ασύνδετη’’, οδηγεί τον Ορέστη στο να σκέπτεται: ’‘Ίσως αυτό δεν της συγχώρεσε ποτέ η αδερφή μου / την αιώνιά της νεότητα’’, εννοώντας πάντα τη μητέρα τους. Θεωρεί ότι η Ηλέκτρα ίσως να φοβάται την εκδίκησή του, γιατί αν λείψει η μητέρα τους δεν θα έχει κανέναν πλέον, για να ψέγει. Η αδερφή του παρόμοια όπως εκείνος δεν θέλει την εκδίκηση. Θέλει να φύγει μακριά από τη μιασμένη γη των Μυκηνών και να έρθει στην Αττική.

*Απόσπασμα από πιο μεγάλο κείμενο. Δημοσιεύτηκε στο τεύχος 56, 2010, του περιοδικού “Αντίποδες” του Ελληνο-Αυστραλιανού Πολιτιστικού Συνδέσμου.

**Η Πιπίνα-Δέσποινα Ιωσηφίδου-Elles γεννήθηκε στα Γιάννινα. Σπούδασε στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, Ιωαννίνων και στο Γυμνάσιο Θηλέων και μετέπειτα στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Το 1968 παντρεύτηκε τον Γιώργο Elles (Ελευθεριάδη) και τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου φτάνει στο Σίδνεϊ. Σπούδασε Νεοελληνική Λογοτεχνία) στα Πανεπιστήμια Νέας Αγγλίας και Σίδνεϊ. Το διάστημα 1991-2010 δημοσίευσε έρευνα, ποίηση, διήγημα, λογοτεχνική κριτική, παιδικό θέατρο, παιδικό σε διάφορα έντυπα σε Αυστραλία και Ελλάδα. Εργάστηκε στο ραδιόφωνο SBS και το Community Radio και σε Βιβλιοθήκες στην Αυστραλία και την Ελλάδα. Έχει εκδώσει 26 βιβλία (με όλα τα είδη του λόγου), στην Ελληνική (τέσσερα στην Αγγλική). Έχει βραβευτεί αρκετές φορές (θέατρο 3, ποίηση 3, γενικά 2). Στο διάστημα 1970-2010 συμμετείχε σε ατομικές και συλλογικές Εκθέσεις Ζωγραφικής.

TΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΛΑΕΡΤΗ
(Αναδημοσίευση από το περιοδικό ΑΙΟΛΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, τεύχος 193)

Μια μέρα είπε ο Ντεγκά στον Μαλλαρμέ: «το επάγγελμά σας είναι κόλαση, δεν κατορθώνω να κάνω αυτό που θέλω κι όμως είμαι γεμάτος ιδέες». Κι ο Μαλλαρμέ του ανταποκρίθηκε: «Οι στίχοι, αγαπητέ μου Ντεγκά, δεν γίνονται με ιδέες αλλά με λέξεις».(1) Ο Μαλλαρμέ όταν λέει λέξεις, όπως είναι γνωστό, δίνει το βάρος στους ήχους των λέξεων, στη μουσικότητά τους. «Ο Μαλλαρμέ είχε δίκιο» επικροτεί ο Βαλερύ. Και διευκρινίζει: «Ο ποιητής όμως δεν διαθέτει τα τεράστια πλεονεκτήματα του μουσικού. Δεν έχει μπροστά του έτοιμο, για μια περίτεχνη χρήση, ένα σύνολο από μέσα δημιουργημένα επίτηδες για την τέχνη του. Πρέπει να δανειστεί τη γλώσσα –τη δημόσια φωνή, μια συλλογή από όρους και κανόνες, παραδοσιακούς και ά-λογους, οι οποίοι δημιουργήθηκαν και διαμορφώθηκαν περίεργα, και ακούγονται και προφέρονται με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά. Στην ποίηση δεν υπάρχει ο φυσικός να καθορίσει τις σχέσεις αυτών των στοιχείων, ούτε η διαπασών, ούτε οι μετρονόμοι, ούτε οι δημιουργοί της κλίμακας, ούτε οι θεωρητικοί της αρμονίας. Αντίθετα υπάρχουν οι φωνητικές και σημαντικές διακυμάνσεις του λεξιλογίου. Τίποτα το καθαρό».(2)

Continue reading →

[Αναδημοσίευση ενός παλιότερου κειμένου απο το blog La vie est belle et facile με αφορμή τη συμπλήρωση 116 χρόνων απο τη γέννηση του Αντρέ Μπρετόν]

«Αναζητώ το Χρυσάφι του Χρόνου»
Στην ιστορία της Τέχνης, όπως άλλωστε και της επιστήμης, υπάρχουν εκείνοι που αρνούνται να προσηλωθούν σε οτιδήποτε άλλο πέρα από την άρδην και ριζική αλλαγή των κανόνων του παιχνιδιού, από το εκ νέου ανακάτεμα της τράπουλας, από την μεθοδική και ποιητική επιμονή τους να δράσουν και να δημιουργήσουν έτσι ούτως ώστε, μετά το πέρασμά τους, τίποτε να μην είναι όπως ήταν πριν. Φυσικά, ο βίος τέτοιων ανθρώπων είναι, συνήθως, περιπετειώδης, είναι μια εύοσμη γιρλάντα γεγονότων που οδηγούν σε απόλυτους έρωτες, σε πανίσχυρες φιλίες, σε ακαριαίες ρήξεις. Είναι βίος όλος βία, αλλά και βίος κοσμημένος πάντα από το αστέρι της ευγένειας. «Είμαι βίαιος γιατί μονάχα θέλω να είμαι ευγενής», έλεγε άλλωστε ο Άμλετ τουΟυίλιαμ Σαίξπηρ, και, «Φοβερός μονάχα από μειλιχιότητα», επαναλάμβανε, με τον δικό του τρόπο, ο Νίκος Καρούζος. Ο Αντρέ Μπρετόν έζησε και έδρασε πεισματικά εμμένοντας στη μέριμνά του να διευρύνει τα όρια της ποίησης, να επιφέρει μιαν εκρηκτική ένωση σχεδόν όλων των τεχνών και, ακόμα πιο σημαντικό, να θέσει τις τέχνες στην υπηρεσία της ελευθερίας, προτείνοντας και προωθώντας με πάμπολλα μέσα το «πάντρεμα» της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας με την εμπροσθοφυλακή της επανάστασης. Και κατάφερε πολλά!

Γεννημένος σε μια μικρή πόλη της Βρετάνης, τη νύχτα ανάμεσα στην 18η και 19η Φεβρουαρίου του 1896, ο Αντρέ Μπρετόν διέσχισε τον 20ό αιώνα, όπως διέσχισε και τον πλανήτη, κομίζοντας από την πρώτη του νιότη έως την τελευταία του πνοή το πολύπτυχο μήνυμα της ανατροπής। Με ορμητήριο το Παρίσι, όπου πήγε από νεαρός να εγκατασταθεί, δεν κουράστηκε να εξαπολύει απανωτές επιθέσεις σε κάθε λογής σύμβαση και να εφορμά σε μέχρι τότε απόρθητα οχυρά πεποιθήσεων, αξιών, εθίμων και ηθών.

Continue reading →

Ο Ελληνμοαυστραλός συγγραφέας, Χρήστος Τσιόλκας, με τον οποίο θα ανοίξει το Φεστιβάλ του Ιουνίου

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΡΩΑΔΙΤΗ

Το Φεστιβάλ Συγγραφέων Αντίποδες (The Antipodes Writers Festival) διοργανώνεται για πρώτη φορά φέτος ως μέρος των γενικότερων ετήσιων εκδηλώσεων του Φεστιβάλ «Αντίποδες» της Ελληνικής Κοινότητας Μελβούρνης και Βικτωρίας, φιλοδοξώντας να αποτελέσει ετήσιο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό θεσμό.

Και αυτό γιατί και μόνο η ιδέα διοργάνωσης ενός τέτοιου μοναδικού και κορυφαίου γεγονότος που έχει άμεση σχέση με την ελληνοαυστραλιανή λογοτεχνία, φαντάζει από μόνη της κάτι το μεγαλεπήβολο, κάτι το πέρα για πέρα φιλόδοξο που στοχεύει να επανατοποθετήσει τον πήχη των ελληνικών γραμμάτων στην πόλη μας και γενικότερα στην Αυστραλία -είτε στην ελληνόγλωσση είτε στην αγγλόγλωσση εκδοχή τους- πολύ ψηλά.

Το Φεστιβάλ αυτό και οι πάμπολλες εκδηλώσεις που σχεδιάζει και ευελπιστεί να στεγάσει, όχι μόνο αποτελούν πρόκληση αλλά και άμεση πρόσκληση στο μέλλον. Γιατί είναι από την άμεση ανάγκη κοινωνικοποίησης των ελληνοαυστραλιανών γραμμάτων στη γενικότερη πολυπολιτισμική αυστραλιανή πραγματικότητα από την οποία πήγασε αυτή η ανάγκη. Ταυτόχρονα, η ίδια η συνέχιση και διαχρονικότητα πλέον της ελληνοαυστραλιανής λογοτεχνίας καθιστά άμεση και επιτακτική αυτή την ανάγκη: να πάρει η ελληνοαυστραλιανή λογοτεχνία στις πολυποίκιλες παραμέτρους της τη θέση που της αρμόζει μέσα στο πολυγλωσσικό, πολυπολιτισμικό παζλ της αυστραλιανής κοινωνίας του σήμερα αλλά, πολύ περισσότερο, του μέλλοντος.

Continue reading →

ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΝΑΟΥΜ

Ανακοίνωση στις επιστημονικές συναντήσεις: Η διδασκαλία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Αθήνα, 8-9 Οκτωβρίου 1999) και Η διδασκαλία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας στο Λύκειο: ένα ερευνητικό πρόγραμμα (Θεσσαλονίκη, 14 Δεκεμβρίου 1999)
η σαρμανίτσα του ποιητού
είναι το νεκρικό κιβούρι του
κι η κουδουνίστρα που βάζουνε
στα βρεφικά του χέρια
είναι το κυπαρίσσι που θα φυτρώσει
πάνω στον τάφο του

(Νίκος Εγγονόπουλος, “Υπερρεαλισμός της ατέρμονος ζωής”)

Σήμερα αποτελεί πια κοινό τόπο στον χώρο της λογοτεχνικής κριτικής η πεποίθηση ότι δεν υπάρχει αυτό που θα ονομάζαμε “μοναδικό και αληθινό” νόημα ενός λογοτεχνικού κειμένου. Με την τόνωση που προήλθε κυρίως από τις θεωρίες της αναγνωστικής ανταπόκρισης κατοχυρώθηκε ο “μη οριστικός και διαρκώς ρευστός” χαρακτήρας του ποιητικού νοήματος, αλλά και η νομιμότητα κάθε προσωπικής ή συλλογικής δυναμικής ανάγνωσης, που εγγράφεται στο εξής στο παρακειμενικό στέμμα του λογοτεχνικού έργου. Σ’ αυτό το πλαίσιο, τόσο η δομή του ίδιου του Ανθολογίου Νεότερης Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας όσο και το πρόγραμμα του Ηλεκτρονικού Κόμβου σκοπεύουν, όπως έχει ήδη διαφανεί, στη διαμόρφωση ενός δικτύου συνειρμών που θα διευκολύνουν την “ανοιχτή” διδασκαλία της λογοτεχνίας. Έτσι, και ο ηλεκτρονικός φάκελος, που θα προσπαθήσω να σας παρουσιάσω στη συνέχεια εδώ, αποτελεί μία αναγνωστική πρόταση ή καλύτερα, ένα πακέτο αναγνωστικών προτάσεων γύρω από το Θρήνο για τον Ιγνάτιο Σάντσεθ Μεχίας του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα. Ο φάκελος αυτός αποτελείται από είκοσι επτά συνοδευτικά κείμενα (για την ακρίβεια είκοσι οκτώ στο μεταξύ, και τα οποία βεβαίως δεν είναι υποχρεωτικό να αξιοποιηθούν όλα και στον ίδιο βαθμό, αλλά ανάλογα με το διδακτικό μας προγραμματισμό και ανάγκες). Στη συνέχεια θα αναφέρομαι σ’ αυτά αριθμητικά. Τα συνοδευτικά αυτά κείμενα, που συστήνονται με ένα εισαγωγικό σημείωμα και συνδέονται πάντα με επί μέρους σχόλια εμπίπτουν σε τρεις κατηγορίες: α) σε κριτικές και μελέτες γύρω από το συγγραφέα, το συγκεκριμένο ποίημα, το λογοτεχνικό του είδος, ακόμη κι ενός ορισμένου τύπου βιογραφικές πληροφορίες β) σε άλλες μεταφράσεις του ίδιου του ανθολογούμενου ποιητικού αποσπάσματος, και γ) σε παράλληλα όπως τα ονομάζουμε κείμενα, δηλαδή κείμενα που προτείνονται για συνανάγνωση. Ωστόσο υπάρχει “κόκκινο νήμα”, υπάρχει, πιστεύουμε, ο άξονας που συνδέει υπογείως όλα αυτά τα διαφορετικής τάξεως κείμενα και αυτός είναι το εννοιολογικό ζεύγος: ο ποιητής και ο θάνατος, όπως μπορεί να ερμηνευτεί αναλόγως και με τη δυναμική της τάξης η συγκεφαλαιωτική μεταφορά της ταυρομαχίας: ας πούμε, η ποίηση είναι λόγος που παράγεται υπό τη σκιά του θανάτου ή η ποίηση είναι κάποτε λόγος περί θανάτου αλλά και λόγος νηπενθής ή η ποίηση υπερβαίνει το θάνατο κατασκευάζοντας νέες πραγματικότητες.

Continue reading →

“Από την προϊσλαμική εποχή έως τον 20ο αιώνα, η λογοτεχνία στην αραβική κλασική γλώσσα είναι κατ’ουσίαν ποιητική. (…) Η παρατήρησή μας δεν σημαίνει ότι η ποίηση είναι ο μοναδικός καρπός αυτής της κουλτούρας, αλλά είναι ο πρώτος, παραμένει ο “Από την προϊσλαμική εποχή έως τον 20ο αιώνα, η λογοτεχνία στην αραβική κλασική γλώσσα είναι κατ’ουσίαν ποιητική. (…) Η παρατήρησή μας δεν σημαίνει ότι η ποίηση είναι ο μοναδικός καρπός αυτής της κουλτούρας, αλλά είναι ο πρώτος, παραμένει ο σημαντικότερος τρόπος έκφρασης ακόμη και για ό,τι παρασιωπά, είναι η πιο αυθεντική μορφή του αραβικού πνεύματος.

Πρέπει όντως να θεωρούμε δεδομένο το εξής: η αραβική ποίηση είχε ως στόχο να διαφυλάξει την πνευματική καλλιέργεια και την ιστορία της κοινότητας που εκφράζει, να υψώσει ένα μνημείο για την κοινότητα αυτή, είναι το πεδίο της ομαδικής και όχι της προσωπικής συνείδησης και ταυτότητας.” Το παραπάνω απόσπασμα ενός κορυφαίου επιστήμονα στον τομέα της αραβικής γλώσσας και λογοτεχνίας, μάλιστα δε αραβικής καταγωγής, του Bencheikh, περιγράφει μια διαχρονική πραγματικότητα. Δε βρήκαμε καλύτερη εισαγωγή απ’ αυτήν στα ταπεινά λογάκια που θα ακολουθήσουν. Η ιδέα που έχουμε της αραβικής ποίησης είναι μια ιδέα ρομαντική, που θέτει την κορυφή της ποίησης στην αρχή της, όπως και η πρώτη πατρίδα του ανθρώπου ήταν η Εδέμ: κορυφαία θεωρείται (και είναι και στα μάτια μας) η προϊσλαμική ποίηση, η απαρχή δηλαδή των έντεχνων μνημείων της αραβικής γλώσσας από τον 5ο αι. μ.Χ και μετά (σίγουρα λοιπόν υπήρχαν παλαιότερα έργα που δε διασώθηκαν).
e-missos

Continue reading →

(Μέρος πρώτο)

Εκεί κατά τα τέλη τού φθινοπώρου τού 1902, ο Franz Xaver Kappus, σπουδαστής τής Στρατιωτικής Ακαδημίας τής Wiener Neustadt, καθόταν στο πάρκο τής σχολής και διάβαζε κάτω από τις γέρικες καστανιές. Απορροφημένος καθώς ήταν, δεν αντιλήφθηκε τον καθηγητή και ιερέα τής σχολής, Horaček, που τον πλησίασε, του πήρε το βιβλίο απ’ τα χέρια, κοίταξε το εξώφυλλο, το ξεφύλλισε, διάβασε μερικούς στίχους και τελικά είπε: «Έτσι λοιπόν, ο εύελπις René Rilke έγινε ποιητής;»

Άρχισε τότε να αφηγείται στον Franz πως γνώριζε τον Rilke εδώ και δεκαπέντε χρόνια, από τότε που οι γονείς τού τελευταίου τον είχαν στείλει στο Στρατιωτικό Προπαιδευτήριο τού Sankt Pölten, προορίζοντάς τον για αξιωματικό. Ο Horaček ήταν τότε ιερέας εκείνου του σχολείου κι ακόμα θυμόταν τον παλιό μαθητή του. Ένα σιωπηλό, σοβαρό, χαρισματικό αγόρι που του άρεσε να μένει αποτραβηγμένο κι υπέμενε καρτερικά τον ζυγό τού οικοτροφείου. Μετά από τέσσερα χρόνια προβιβάστηκε στην Ανώτερη Σχολή τού Mährisch-Weisskirchen αλλά την εγκατέλειψε για λόγους υγείας κι επέστρεψε στην Πράγα.

Continue reading →

Του Χρήστου Ν. Φίφη*

Η ποίηση του Νίκου Νομικού χαρακτηρίζεται από κάποια προσωπική ιδιομορφία που απαιτεί εξοικείωση με την τεχνική και τα σύμβολά του, ακόμη και τον τρόπο έκφρασής του. Θα επιχειρήσω μια προσέγγιση με αναφορά σε ορισμένα αποσπάσματα από ποιητικές συλλογές του.

Ο Ν.Ν. γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και μεγάλωσε εκεί στα χρόνια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα χρόνια εκείνα έχασε επίσης τον μικρό του αδελφό, Μάνο. Σπούδασε στο Γαλλικό Γυμνάσιο και επίσης ασχολήθηκε με την ζωγραφική. Οι παραπάνω παράγοντες αποτέλεσαν μέρος της προσωπικής μυθολογίας του ποιητή, επηρέασαν και απηχούνται στην ποιητική του έκφραση που, θα λέγαμε, τη χαρακτηρίζει η οδύνη μιας λυρικής τρυφερότητας. Στα ποιήματα «Δυο οδοιπορικά της μεγάλης διαδρομής » που δημοσιεύτηκε στους Αντίποδες το 2003 διαβάζουμε ένα σημείωμα του Νομικού:

Μπορεί να ήταν διαφορετικό των ημερών μου το ταξίδι, κι επομένως να ήταν και η ζωή μου, σε όλη την πορεία πλεύσης, όμως λόγω του πολέμου του 1940, και τα τραγικά του γεγονότα, είχα ταλαιπωρήσει τον προσωπικό μου ναυαγοσώστη, καλή του ώρα, που άναβε κερί στο όνομά του η μάνα μου, κι όλο τον παρακαλούσε να μας φυλάγει, αφού ήταν και Ταξιάρχης οπλισμένος». (Αντίποδες, αρ. 49, 2003, σ. 22)

Continue reading →