Συνέντευξη του Δημήτρη Παπανικολάου στον Θοδωρή Αντωνόπουλο

Πόσο γκέι ήταν ο Αλεξανδρινός ποιητής και πόση σημασία έχει η θαρραλέα εκδηλωμένη σεξουαλικότητά του, που τόσο ταμπού αποδείχθηκε για την επίσημη κουλτούρα μας και για πολλούς εγχώριους μελετητές, στην αποτίμηση του έργου του; Είναι τελικά πιο συνειδητοποιημένος, πιο επαναστάτης, πιο μοντέρνος από όσο εκτιμούσαμε; «Αναμφίβολα!», εκτιμά ο συμπατριώτης αναπληρωτής καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης στο εξαίρετο πόνημά του «Σαν κ’ εμένα καμωμένοι» – ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και η ποιητική της σεξουαλικότητας (Πατάκης)

Γιατί ο ομοφυλόφιλος, gay, “queer” Καβάφης; 
Γιατί καταρχήν ο ίδιος ο ποιητής δεν σχετιζόταν με την εικόνα του μονήρους, εγκλωβισμένου, ενοχικού Καβάφη που μας κληροδοτήθηκε. Βέβαια, η συζήτηση για την ομοφυλοφιλία στον Καβάφη έχει υποτίθεται ήδη διεξαχθεί, έλα όμως που, τουλάχιστον στην Ελλάδα, δεν είχε την ευθύτητα, την αναλυτική ευκρίνεια και την ειλικρίνεια που άρμοζε. Κι όμως ο ίδιος ο ποιητής όχι μόνο επεδίωξε αυτή την κουβέντα αλλά την ξεκίνησε κιόλας ο ίδιος, την προετοίμασε, έθεσε τους όρους διεξαγωγής της. Διαβάζοντας κανείς τα δημοσιευμένα καθώς και τα αδημοσίευτα γραπτά του, το καταλαβαίνει.  

Ήταν άραγε «σταδιακή» η απελευθέρωση του ποιητή, όπως ισχυρίζονται κάποιοι μελετητές; 
Τι σημαίνει «σταδιακή απελευθέρωση»; Φτάνει ποτέ κανείς στο σημείο να είναι πλήρως απελευθερωμένος; Δεν μπαίνω σ’ αυτή τη λογική, κυρίως γιατί απεχθάνομαι τις βιογραφίστικες, τις παθολογικίστικες ερμηνείες και τα λοιπά κόμπλεξ που πιθανόν κρύβουν πίσω τους τέτοιες αναγνώσεις (υπονοώντας, για παράδειγμα, ότι ο Καβάφης δήθεν περίμενε να πεθάνει η μητέρα του για να απενοχοποιηθεί ή ότι αυτό συνέβη σε μια μεγάλη πλέον ηλικία, όταν πια «όλα ήταν στο παρελθόν»). Τη ζωή του Καβάφη εγώ τη βλέπω σαν μια διαρκή προσπάθεια κατάκτησης της παρρησίας να μιλά κανείς για τις ερωτικές του επιλογές. Θες να το πεις «σταδιακή» απελευθέρωση αυτό, μπορείς. Προσωπικά, θεωρώ ότι ως αναγνώστες του Καβάφη καλούμαστε να παρακολουθήσουμε ένα ποιητικό σχέδιο που αγγίζει ταυτόχρονα τη ζωή και το καλλιτεχνικό έργο. Βλέπουμε μια συνεχή διαδικασία διεκδίκησης ενός λόγου, μια προσπάθεια να κατακτήσει κανείς το δικαίωμά του στην ισότιμη κοινωνική συμμετοχή αλλά και στη δημόσια διατύπωση της διαφοράς. Ας μην ξεχνάμε ότι την ομοφυλόφιλη συνειδητότητα που βλέπουμε να χαρακτηρίζει τους ήρωες ή/και την ποιητική φωνή σε πολλά ποιήματά του, ο Καβάφης την κατέκτησε• ούτε δεδομένη ούτε επιτρεπτή ήταν πιο πριν.   

Continue reading →

Μια καινούργια μελέτη με την υπογραφή ενός νεοελληνιστή της Οξφόρδης ανοίγει πόλεμο με την κυρίαρχη Κριτική υποστηρίζοντας μια πολιτική ανάγνωση των ερωτικών ποιημάτων του Αλεξανδρινού. Της Μικέλας Χαρτουλάρη Τα βάζει με όλα τα ιερά τέρατα της ελληνικής κριτικής για τον Καβάφη: με τον Γ. Π. Σαββίδη, με τον Δ. Ν. Μαρωνίτη, με τον Μιχάλη Πιερή, με τον Γιώργη Γιατρομανωλάκη, με τους παλιούς, όπως ο Τίμος Μαλάνος, και με τους νεότερους, όπως η Κατερίνα Κωστίου, με τους ξένους νεοελληνιστές, όπως ο Πίτερ Μπίαν, με την «παραδοσιακή» Σχολή αλλά και με την «ψυχαναλυτική». Τα βάζει με όσους καταλαμβάνονται από πανικό όταν αυτός ο ποιητής ή τα ποιήματά του χαρακτηρίζονται από οποιουδήποτε τύπου ομοφυλόφιλη ταυτότητα. Με όσους υποστηρίζουν πως η σύνδεση αυτή είναι «καταχρηστική, κοινωνικά προσβλητική και πολιτισμικά προβληματική» και καταδικάζουν τη συζήτηση που φούντωσε από το 1983, όταν το επετειακό τεύχος του σοβαρού περιοδικού Journal of the Hellenic Diaspora κυκλοφόρησε με τίτλο «Cavafy is gay», «Ο Καβάφης είναι γκέι».

Τριάντα χρόνια αργότερα λοιπόν, ο 40χρονος Δημήτρης Παπανικολάου, τέκνο της μεταμοντέρνας εποχής και της κοινωνικής-ανθρωπολογικής προσέγγισης στα πράγματα, στέκεται απέναντί τους αξιοποιώντας τον σύνθετο προβληματισμό που αναπτύσσεται διεθνώς στις σπουδές κοινωνικού φύλου και στις θεωρίες διαχείρισης της σεξουαλικότητας. Και με τη μελέτη του «Σαν κ’ εμένα καμωμένοι» Ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και η ποιητική της σεξουαλικότητας (Πατάκης), που μόλις κυκλοφόρησε, προτείνει μια ανάγνωση του Αλεξανδρινού από την προοπτική του 21ου αιώνα. Μια ανάγνωση δημιουργική, και γι’ αυτό τολμηρή, που παίρνει την ηθική ευθύνη να μιλήσει για «στρατηγική» του Καβάφη, ως μαχητικού ανατόμου τού πώς συγκροτείται η ομοφυλόφιλη ταυτότητα (και κάθε ταυτότητα) στη νεωτερική εποχή.

Continue reading →

Του Δ. Χλωπτσιούδη

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης θεωρείται ως η πλέον εμβληματική φυσιογνωμία της ποιητικής αριστεράς και ένας από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς ποιητές. Άφησε πίσω του λίγα ποιήματα και λιγοστά κείμενα. Του Δήμου Χλωπτσιούδη

Αν και η καλλιτεχνική του σιωπή ήρθε εκούσια πολύ νωρίς, πριν ακόμα προλάβει να ακολουθήσει φθίνουσα πορεία, κυριάρχησε στη συνείδηση της γενιάς του και κατάφερε όσο λίγοι να εκφράσουν τον σύγχρονό τους κόσμο.

Η αμεσότητά του, η κοινή εμπειρική διάσταση των στίχων του, η ευστοχία στη διατύπωση και η απέριττη γραφή του βοήθησαν στην εποχή του να αναγνωρίσει το δικό της τέκνο. Ήταν ο ποιητής της μελαγχολίας που εξέφρασε ολόκληρες γενιές. Ποιητής της μοναξιάς, ένα νέο για ένα νέο είδος μοναξιάς, τη συλλογική μοναξιά, τη “φοβερή ερημία του πλήθους”. Είναι η απόσταση από τα κέντρα εξουσίας. Ένα βαθύ -και τόσο επίκαιρο- πολιτικό μήνυμα, που αποδόθηκε τόσο δημιουργικά, με έναν ιδιότυπο λυρισμό χωρίς να υποκύπτει το ποιητικό στο πολιτικό. Η κοινωνική απογοήτευση βρίσκεται ακόμη στη ρομαντική της περίοδο.

Αυτό που διακρίνει τον Αναγνωστάκη από άλλους ποιητές είναι ότι κατάφερε συνθέτοντας -υπό την υψηλή αισθητική του αντίληψη- να εμφιλοχωρήσουν στοιχεία της πολιτικής του συνείδησης χωρίς αυτό να καταλήξει ποιητική ρητορεία. Ο ίδιος, άλλωστε, δήλωνε ότι «ο λογοτέχνης δεν έχει, ή δεν πρέπει να έχει, καμιά δέσμευση ή υποχρέωση ή οφειλή. Καμιά οδηγητική αρχή δεν μπορεί να επηρεάσει γόνιμα τη δημιουργική δουλειά. Αρνούμαστε την ταύτιση ιδεολογίας και έργου τέχνης». Απελευθερωμένος από την ποιητική ρητορεία παραδόθηκε στο λογοτεχνικό ακτιβισμό με οδηγό την κοινωνική του ευαισθησία, αλλά ξεπερνώντας τις δυσλειτουργίες που η σύζευξη αυτή γεννούσε. Αρνήθηκε τον τίτλο του “ποιητή της Αριστεράς” και απέφυγε το έπος και το θρήνο προς όφελος των υπαρξιακών κοινωνικών αγωνιών και του λυρισμού.

Continue reading →

Στα γενέθλια της Κατερίνας Γώγου (1η Ιούνη 1940-1η Ιούνη 2014)

TΗΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ

Διαβάζοντας τα ποιήματα της Κατερίνας Γώγου, θέτω στον εαυτό μου την ίδια πάντα ερώτηση: Τι κάνει ένα ποίημα ποίημα; Οι περισσότεροι γραμματολόγοι αγνόησαν την ποίησή της1 την ίδια στιγμή που οι πωλήσεις των βιβλίων της έφταναν, και πριν από το θάνατό της, στα ύψη του νομπελίστα Ελύτη2. Ενώ η Γώγου ανήκε χρονολογικά στη λεγόμενη «γενιά του ’70», εφόσον γεννήθηκε το 1940 και εξέδωσε το πρώτο της βιβλίο το 1978, δεν συμπεριλήφθηκε όμως επισήμως σε αυτήν.

Ενώ οι ειδικοί επιδόθηκαν σε μια προσπάθεια σωστής ονομάτισης αυτής της γενιάς (με τους όρους «γενιά της αμφισβήτησης», «γενιά της άρνησης», «γενιά των γερανών και των φλίπερ», «τρίτη μεταπολεμική γενιά»3), ο ανένταχτος αντικομφορμισμός που πρωτοσυνέδεσε τους εν λόγω ποιητές άρχιζε, με το τέλος της δεκαετίας, να υποχωρεί. Όταν δηλαδή η Γώγου εξέδιδε το δεύτερο βιβλίο της, που έφερε τον προκλητικό πολιτικό τίτλο Ιδιώνυμο (1980)4, υψώνοντας ακόμη παραπάνω τους τόνους της πολιτικής αμφισβήτησης του Τρία κλικ αριστερά, το μεγαλύτερο μέρος της «γενιάς του ’70» προσχωρούσε σε έναν προσωπικό, υπαινικτικό και γλωσσοκεντρικό ποιητικό δρόμο. Τη δεκαετία του ’80 ανέτελλε για την ιστορία της νεοελληνικής ποίησης η επόμενη γενιά, του «ιδιωτικού οράματος»5, με κύριο χαρακτηριστικό της τη σταδιακή, και συχνά ηθελημένη, αποϊδεολογικοποίηση.
Ο κριτικός Αλέξης Ζήρας κάνει λόγο για ένα πολιτικό όραμα εξαρχής αδρανοποιημένο, εφόσον «σε κανέναν από τους επιμέρους ποιητές δεν συναντάμε με ρητό και άμεσο τρόπο την υπαγωγή της τέχνης σε ιδέες και πολιτικοκοινωνικά σχήματα»6. Ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, από την άλλη, υποστηρίζει ότι, ενώ κάποιοι πρόλαβαν «να προβούν σε μια υπερβατική σάρωση του διεθνούς διπολισμού», άλλοι αισθάνονταν ότι «δεν μπορού[σαν] να κλείσουν την πόρτα σε όσα εξακολουθού[σαν] να συμβαίνουν γύρω τους»7. Αυτοί οι άλλοι δεν κατονομάζονται, δεν είναι όμως δύσκολο να καταλάβουμε σε ποια από τις δύο κατηγορίες ανήκε η Γώγου, λαμβάνοντας υπόψη μας τους στίχους ποιητικής της: «Εκείνο που φοβάμαι πιο πολύ / είναι μη γίνω “ποιητής”. / Μην κλειστώ στο δωμάτιο / ν’ αγναντεύω τη θάλασσα / κι απολησμονήσω»8.

Continue reading →

Του Δήμου Χλωπτσιούδη

Ο σκοτεινός κόσμος του αγαπήθηκε όσο κανένας. Ποιητής του υπογείου, της φυλακής, που δεν έδωσε στίχους του στον κοινωνικό αγώνα του ανθρώπου. Κι όμως έγραφε πάντα για τον Άνθρωπο. Ζωγράφιζε πολύχρωμα ποιήματα. Παράλογος και τραυματικός, δεν ήταν ανατρεπτικός, αλλά σχεδόν “αντικοινωνικός” στη γραφή του ακολούθησε το δικό του μονοπάτι. 

Στο ποιητικό σταυροδρόμι ακολούθησε την ευθεία, εγκαταλείποντας τον -ορθόδοξο- υπερρεαλισμό και την -κλασσική- καρυωτακική μελαγχολία. Ο σκοτεινός κόσμος του αγαπήθηκε όσο κανένας. 
Παράλογος και τραυματικός, δεν ήταν ανατρεπτικός, αλλά σχεδόν “αντικοινωνικός” στη γραφή του ακολούθησε το δικό του μονοπάτι. Στο ποιητικό σταυροδρόμι ακολούθησε την ευθεία, εγκαταλείποντας τον -ορθόδοξο- υπερρεαλισμό και την -κλασσική- καρυωτακική μελαγχολία.
 
Αν και κατατάσσεται στο σουρεαλισμό, δραπέτευσε σύντομα από τις υπερρεαλιστικές εμμονές. Απορρίπτει την παραδοσιακή γραφή και στρέφεται στον συμβολισμό και τον υπερρεαλισμό. Οικοδομεί το έργο του με εφιαλτικές εικόνες και σύμβολα, που πλησιάζουν τον εξπρεσιονισμό. Ελλειπτικός, αλλά συναισθητικά αντιληπτός από τον αναγνώστη. Λεύτερος από λογικά σχήματα εκφράζει υποσυνείδητα -χωρίς φραγμούς- το δραματικό φάσμα ενός τερατώδους κόσμου.

Στο κολαστήριο του κατοχικού και μεταπολεμικού κόσμου, γεννάται η σαχτουρική ποιητική. Σκληρή, έντονη χρωματικά, γεμάτη εικόνες και μετασχολική κι αυτοκαταστροφικά μόνη αντιτάχθηκε στην εικονική ομορφιά του αντιπνευματικού κόσμου.

Continue reading →

Συνέντευξη στην Άτη Σολέρτη (Σοφία Αργυροπούλου)

Επισκεφτήκαμε τον φωτεινό κόσμο της ποιήτριας και μεταφράστριας Μαρίας Κατσοπούλου, συνομιλήσαμε μαζί της και την αφήσαμε να ξεδιπλώσει τις μαγικές αλήθειες της.

Διατηρείς το blog http://despina-ad-lucium.blogspot.gr/. Θέλεις να μας πεις λίγα λόγια για την επιλογή αυτής της ονομασίας;
Αρχικά, η ονομασία του blog ήταν Magika. Την άλλαξα πρόσφατα, καθώς θεώρησα πως έκλεισε εκείνος ο κύκλος. Έτσι, επέλεξα το Despina Ad Lucium, ως έκφραση ενός συνόλου εννοιών και ενεργειών. Το Despina αφορά στο έτερο όνομά μου, Δέσποινα (<δεμ(σ)πότνια=ιερή). Η Δέσποινα (όνομα που έδωσαν οι Αρκάδες στην θεά, της οποίας το πραγματικό όνομα γνώριζαν μόνο ορισμένοι μυημένοι στα Ελευσίνια Μυστήρια), ήταν κόρη της Δήμητρας και του Ποσειδώνα και γεννήθηκε στο Λύκαιο Όρος (Ιερή/Φωτεινή Κορυφή) της Αρκαδίας. Lucius σημαίνει φωτεινός. Θέλησα λοιπόν να κάνω αυτό το λογοπαίγνιο με το φως. Εδώ έβαλε κι ο Aleister Crowley το χεράκι του, αφενός με την ενασχόλησή του με τα Ελευσίνια Μυστήρια και το εξαιρετικό έργο του The Rites Of Eleusis, αφετέρου δε με το ποίημά του Ad Lucium από την ποιητική του συλλογή White Stains.

Τι σε έσπρωξε στην έκφραση μέσω της γραφής;
Πάντοτε εκφραζόμουν καλύτερα στον γραπτό λόγο. Κάποια στιγμή αποφάσισα να χρησιμοποιήσω την ροπή μου αυτήν με σκοπό να μοιραστώ ένα κομμάτι του εαυτού μου με τον κόσμο.

Από πού αντλείς τις εμπνεύσεις σου;
Κύρια πηγή έμπνευσης για μένα αποτελεί η ίδια η ζωή. Έως τώρα έδινα έμφαση στην υλική της έκφανση, στο εξής όμως επικεντρώνομαι στην ζωή ως ενέργεια.

Υπάρχει κάποιο λογοτεχνικό ή καλλιτεχνικό ρεύμα γενικότερα που έχει επηρεάσει τον τρόπο γραφής σου;
Δεν θα έλεγα ότι έχω επηρεαστεί από κάποιο συγκεκριμένο ρεύμα. Δημιουργώ το προσωπικό μου ύφος και βαδίζω τον λογοτεχνικό δρόμο που ανοίγεται μπροστά μου, ως αποτέλεσμα της δικής μου ενεργειακής κατάστασης και ουσίας.

Ασχολείσαι και με τη μετάφραση ξενόγλωσσης ποίησης. Ποιο πιστεύεις πως είναι το μεγαλύτερο δώρο που εισπράττει κανείς μέσα από αυτό το έργο;
Το δώρο της μετάφρασης έχει πολλούς αποδέκτες, άμεσους και έμμεσους. Για τον μεταφραστή αποτελεί μια συνεχή εκπαίδευση πάνω στην ειδικότητά του. Για τον ποιητή-αναγνώστη (ή/και μεταφραστή) αποτελεί την γνωριμία με το έργο κάποιου ομότεχνου, το οποίο είναι δυνατόν να ενισχύσει το ταλέντο του ίδιου πάνω στη γραφή. Ο ποιητής του οποίου το έργο μεταφράζεται, είτε βρίσκεται εν ζωή, είτε όχι, αποτελεί μια δικαίωση και μια αναγνώριση από ένα ευρύτερο κοινό. Τέλος, ο απλός αναγνώστης λαμβάνει το δώρο της ευχαρίστησης που προκύπτει  μέσω της ανά-γνώσης.

Θέλεις να μας πεις δυο λόγια για την Ομάδα Από Ποίηση;
Στην Ομάδα Από Ποίηση συμμετέχω ως μέλος από το δεύτερο βιβλίο, το οποίο φέρει τον τίτλο Υπέρ Ονειρίας και εκδόθηκε το 2012. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, «για μας η Ομάδα είναι ένας δυναμικός και δημιουργικός τόπος συνάντησης ποιητών που θέλουν να αλληλεπιδράσουν και να δουλέψουν μαζί». Επί του παρόντος, βρισκόμαστε σε φάση αναδιοργάνωσης. Είμαι σίγουρη πως  θα εξελιχθεί όμορφα και δημιουργικά!

Έρωτας και αγάπη. Τι είναι αυτό που κάνει δύσκολο το πέρασμα του χρόνου από πάνω τους;
Ο Έρωτας και η Αγάπη ανήκουν στο Άφθαρτο και Αιώνιο. Δεν περνάει ο χρόνος από πάνω τους, απεναντίας, ο Έρωτας και η Αγάπη βαδίζουν χέρι-χέρι στο μονοπάτι του Απείρου.

Ποια η σχέση σου με τα όνειρα;
Τα όνειρα με καθοδηγούν και μου αποκαλύπτουν πτυχές του Εαυτού μου.

Πόσο ελεύθερη νιώθεις;
Πολύ.

Ποια ανθρώπινη αρετή θεωρείς την πιο σημαντική;
Όλες οι αρετές που χαρακτηρίζουν έναν άνθρωπο προϋποθέτουν να είναι κανείς ειλικρινής με τον εαυτό του.

Παρελθόν-παρόν-μέλλον. Τι σε εμπνέει περισσότερο;
Όλα, γιατί συμβαίνουν ταυτόχρονα.

Πώς κρίνεις τη σύγχρονη κοινωνική και λογοτεχνική πραγματικότητα;
Την παρατηρώ χωρίς να την κρίνω. Την αξιοποιώ ως μέσο προσέγγισης του κοινωνικού και λογοτεχνικού μου περιβάλλοντος, καθώς και ως μέσο γνωριμίας με άγνωστες πτυχές του εαυτού μου. Είναι, άλλωστε, ο καθρέφτης μας.

Υπάρχουν σύγχρονοι λογοτέχνες που θαυμάζεις;
Ασφαλώς και υπάρχουν, και έχω την τιμή να είναι φίλοι μου! Η Αγγέλα Γαβρίλη ιδιαιτέρως, που, εκτός από το έργο της, θαυμάζω και την προσωπικότητά της.

Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια σου; Αναμένεται να εκδώσεις κάποιο επόμενο βιβλίο;
Η αλήθεια είναι πως πράγματι, γράφω νέα ποιήματα. Η νέα μου ποιητική συλλογή φέρει τον τίτλο Αnima και θα κυκλοφορήσει μες στο 2014 από τις εκδόσεις Vakxikon.gr. Με τις ίδιες εκδόσεις ετοιμάζουμε και ένα μεταφραστικό βιβλίο, που θα κυκλοφορήσει τον επόμενο χρόνο.

Τέλος, θα ήθελα να σε ευχαριστήσω πολύ για τη διαδικτυακή συνομιλία μας, να ευχηθώ καλή επιτυχία σε ό,τι κάνεις και να σου ζητήσω να κάνεις μια ευχή!
Εγώ σε ευχαριστώ! Εύχομαι να ανοίξουν οι καρδιές των ανθρώπων και να αφεθούν όλοι στη ζεστασιά της Αγάπης. Είναι, άλλωστε, η μόνη δύναμη που είναι ικανή να αλλάξει τον κόσμο!

*Αναδημοσίευση από το http://www.vakxikon.gr/content/view/1892/604/lang,el/

Kate Larsen

In the wake of this week’s Federal Budget, the Writers Vic team have been sifting through the press and paperwork to get a sense of the impact it may have on our nation’s writers and literary organisations.

Arts funding

The immediate effects of Budget 2014 are most likely to be felt through the $28.2million cuts scheduled for the Australia Council for the Arts.

As the country’s peak arts funder, the Australia Council makes annual grants of around $200million to artists and companies (including writers, publishers and organisations like Writers Victoria), of which it will need to trim around $7million of ‘uncommitted funding’ each year.

“The emphasis in the wording is on ‘uncommitted’,” said the University of Melbourne’s Jo Caust on The Conversation website. “It means the cuts will affect mostly individual artists and smaller arts organisations that are not presently on triennial or annual funding agreements.”

“The choices left for the Australia Council are to make cuts within its own organisation; to cut individual and project grants which will affect small to medium arts; or do both,” wrote Raymond Gill for Crikey.

Continue reading →

– α – 
Στην πατρίδα μου
χειροκροτούν τον Ποιητή
μόνον όταν αυτοκτονήσει.

Αχ, αυτοί [εμείς] οι μετριοπαθείς επαναστάτες.
Αχ, αυτοί [εμείς] που φοράνε κουστούμι τρουά-πιες.
Αχ, αυτοί [εμείς] που γαμάνε με τα λεφτά τους.

– β -
Λόγος ἐπικήδειος
διὰ τὰ παλαιὰ ἄγνωστα ρεμπέτικα τραγούδια,
ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἐλεγεία
εἰς ἀνάμνησιν τῆς ὀμορφιᾶς μιᾶς γυναίκας
ἐξαιρετικῶς ἀγαπηθείσης.

Καλοῦνται ρεμπέτικα τραγούδια τὰ ἄσματα τῶν πληγωμένων, ἁπλῶν, ἁγνῶν καὶ αἰσθαντικῶν ψυχῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἡ περιφρονημένη χωρὶς ἀνταπόκριση ἀγάπη καὶ τὸ τρισμέγιστον μαρτύριον τοῦ θαμένου ἑκουσίως ἔρωτος ἀπὸ τὰ ρεμπέτικα τραγούδια ἐξόχως ἀνιστορήθησαν. Τὰ ρεμπέτικα ὑπῆρξαν κάποτε ἡ παρηγοριά μας. Ἦταν οἱ λευκοὶ ἀσπασμοὶ τῶν παραγνωρισμένων. Ἀξιώθηκα νὰ κρατήσω στὰ χέρια μου τὸ βουβό, πλέον, μπουζούκι τοῦ στρατηγοῦ Μακρυγιάννη. Ρεμπέτικα δὲν τραγουδοῦσαν οἱ γυναῖκες (αὐτὲς συνήθως ἀργὰ κατανοοῦν τὸ πόσο ἀγαπήθηκαν), οὔτε τὰ τραγουδοῦσαν οἱ σκληρόκαρδοι.

Ὄχι μόνο γιὰ τὴν ἀλήθεια, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ὀμορφιὰ τῆς ἀλήθειας νοιάζομαι. Μὴ μοῦ στείλεις περιστέρια· μαντεύω τὰ λόγια ἀγάπης ποὺ θὰ μοῦ πεῖς. Ὁ ἔρως συμβαίνει σὰν δυστύχημα. Κρατοῦσα, τότε, σὰν βιολὶ τὸ σῶμα σου, μὰ τώρα ποὺ εἴμαστε μακριὰ σ᾿ ἔχω φωτιὰ παντοτινὴ μὲς στὴν καρδιά μου. Θὰ ψάχνεις λυπημένη νὰ μὲ βρεῖς στοὺς ἄδειους δρόμους καὶ θὰ ρωτᾶς παντοῦ γιὰ μένα, καὶ στὴν περιρρέουσα μελαγχολία τῶν ρεμπέτικων τραγουδιῶν θὰ ἀναζητᾶς ἐπὶ ματαίῳ παρηγοριά. Ἐφέτος ἀνήμερα τὸ Πάσχα ἔβρεχε καὶ ἡ δολιότης πίκραινε τὴν καρδιά μου. Τὸ ξέρω· ἡ θέση μου εἶναι στὸ νεκροταφεῖο. Εἴμασταν ἀκόμη παιδιὰ ὅταν μᾶς μάραναν καὶ ζήσαμε σὰν γέροι. Δὲν εἶμαι δικός μου. Σιωπῶ μὲν, ἀρνοῦμαι δὲ νὰ πεθάνω γιατὶ τὰ δακρυσμένα μάτια σου πάντα μὲ γνέφουν. Θλιβερὰ βλέμματα τέκνα τῆς σιωπῆς μου. Ὁ θάνατος ἀπόψε διώχνει τὸ κάθε τι ἀπ᾿ τὴν ψυχή μου. Χαίρομαι τὴν παραφροσύνη μου τώρα.

Continue reading →