Γράφει η Sylvia…

Είχα την τύχη ως φοιτήτρια να μου διδάξει λογοτεχνία και ιδιαίτερα το έργο του Καβάφη, μια υπέροχη γυναίκα, η Ιλινασκαγιά, μια γυναίκα που μετέφρασε τον ποιητή στα Ρώσικα μιας και η ίδια ήταν Ελληνορωσίδα. Είχε την ικανότητα να προσεγγίζει την ποίηση πέρα από «πρέπει», τυπικές τεχνοκρατικές αναλύσεις, σου μάθαινε να βλέπεις πίσω από τους στίχους, να μαθαίνεις την βαθύτερη ψυχολογία του δημιουργού μέσα από τους στίχους. Δεν είναι τυχαίο ότι είχε επιλέξει τον Καβάφη. Μια ποιητική σκιά, έναν άνθρωπο που περισσότερο δυστυχώς ο σύγχρονος νεοελληνικός κόσμος ασχολήθηκε με το αν και πόσο ομοφυλόφιλος ήταν παρά με την ουσία της ψυχής και του έργου του. Ένας άνθρωπος χαμηλόφωνος, που στην ουσία το έργο του εκπροσωπούσε μια οικουμενικότητα, ανάλογα και ο ίδιος λόγω των διαρκών αλλαγών στα μέρη διαμονής του, αλλά και λόγω της καταγωγής του.

Σκέφτηκα αρκετά αν θα έπρεπε να ασχοληθεί κανείς στα σοβαρά με την γελοιότατη επιλογή να κοσμήσει λεωφορεία και τρόλεϊ, αυτός ο ποιητής, σα να είναι διαφήμιση κινητού. Και το χειρότερο να επιλεγούν στίχοι από ποίημα του, παραβιάζοντας και παρερμηνεύοντας την σημασία τους, μόνο και μόνο για να επηρεάσουν, όσους δεν έτυχε να διαβάσουν το συγκεκριμένο ποίημα, ή δεν ήρθαν σε επαφή με τα γραπτά του ποιητή.

Continue reading →

Ενα σπάνιο κείμενο του Ν.Καρούζου για την Τέχνη

Ο εικοστός αιώνας πλησιάζει πια στο χρονικό του τέλος. Η ιλιγγιώδης ανάπτυξη της τεχνικής, μαζί με τις κοινωνικές επαναστασεις και τις ριζικές μεταβολές εξουσίας σε όλα σχεδόν τα σημεια του πλανήτη, πρέπει να αναγνωρίσουμε πως είναι το κυριότερο χαρακτηιστικό της ιστορικης φυσιογνωμίας του. Τα μεγάλα επιτευγματα της τεχνικης περιβάλλουν τον άνθρωπο του αιώνα με ένα όλωσδιόλου κάλος, που όμως τον είχε μπερδέψει σε κάποιες περιπτωσεις, αναφορικά με τη διαλεχτική συνάρτηση ζωής και ποίησης (εννοώντας μ’ αυτή την τελευταία λέξη και συνολικά την καλλιτεχνικη δημιουργία).

Ηδη το πρώτο αισθητικό κίνημα του αιώνα μας, ο φουτουρισμός, εκφράζει αυτή τη σύγχυση. Θα τη σχολιάσουμε στη σύντομη τούτη ομιλία μας, αντιμετωπίζοντας ειδικα την ταραχώδη φουτουριστική λογική, για να ξεμπλέξουμε τα πράγματα. Στις 20 Φεβρουαρίου 1909 δημοσιεύτηκε στον Παρισινό Φιγκαρό το “μανιφέστο του Φουτουρισμού” με την υπογραφή του αρχηγού του κινήματος Φίλιππου Μαρινέττι(1876-1944), ενός δαιμόνιου και έξαλλου Ιταλού γεννημένου και μεγαλωμένου στην Αλεξάνδρεια.

Σ’ αυτό το μανιφέστο που είναι ένα φανταχτερό μίγμα “μηχανολατρείας”, αντιπαρελθοντισμού και κακώς εννοούμενου Νιτσεισμού, διαβάζουμε στην υπ’ αριθμόν 4 πρόταση: “Διακηρυσσουμε πως η λαμπρότητα του κόσμου πλουτίστηκε με μια καινούργια ομορφιά: Την ομορφιά της ταχύτητας. Ενα αυτοκίνητο κούρσας(…), ένα αυτοκίνητο που μουγκρίζει τρέχοντας ωσάν βολίδα, είναι ωραιότερο από την Ν ί κ η τ η ς Σ α μ ο θ ρ ά κ η ς”

Continue reading →

ΘΩΜΑΣ ΓΚΟΡΠΑΣ: ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟ ΠΥΡΙΝΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ

Γράφει ο Πάνος Καπώνης στο βιβλίο του «Πρόσωπα στην ομίχλη” για τον Θωμά Γκόρπα:«Πιστεύω ότι μερικές φορές, κάτω από την επιφάνεια και τα φώτα, στο καταγώγιο και το σκοτάδι, ταξιδεύεις σε φωτεινά μονοπάτια. Με το ρεμπέτικο μέσα στην υγρασία των καιρών, αναδύεσαι στην έκσταση. Μες τα υπόγεια ρεύματα αναδεικνύεις καθαγιασμένη τη ψυχή σου. Αυτό έκανε ο Γκόρπας. Γνήσιος μποέμ, μπιτ ποιητής (όπως τον ονόμασαν) πριν απ΄ αυτούς, καλοσυνάτος φωνακλάς, ασυμβίβαστος, αγενής στην αστική ευγένεια, με πικρό στόμα απ΄ τα πολλά και βαριά τσιγάρα.

«Δε μετάνιωσα για κανένα απ΄ τα χιλιάδες φαρμακωμένα τσιγάρα μέσα στα καλοκαίρια» είπε (Ιανουάριος 1978), «και μετάνιωσα για τόσα ωραία πράγματα». Είπε όμως κι΄ έγραψε κι άλλα η ψυχή του Γκόρπα, που τα εμπιστεύτηκε μετά από χρόνια στους συμπατριώτες του, πιστός σε αυτό που είπε το 1957, όταν εκδόθηκε ο «Σπασμένος καιρός»: «Δεν μ΄ ενδιέφερε ποτέ η δημοσίευση της δουλειάς μου, μ΄ ενδιέφερε πάντα η δουλειά μου». Αυτό το έλεγε πάντα, το πίστευε και έτσι κάπως χάραζε και την εικόνα της ζωής του.

«Μακριά καλοκαίρια της Αθήνας με κοντομάνικο άσπρο πουκάμισο. Να γυρίζω με το τελευταίο λεωφορείο ή με ταξί του μερακλή που νοιώθει άνετος και πλούσιος και είναι. Και να μην με πιάνει ύπνος. Να καίγομαι να γράψω και να μην μπορώ. Να καίγομαι. Να λείπουν όλα. Αν δεν έλειπαν πως θα υπήρχα ακόμα; Μήπως μας αγαπάνε πεθαμένους μέσα στα ποιήματα ; Πόσα χωράνε μέσα στα ποιήματα; Πως αερίζονται, πως δροσίζονται, πως ζεσταίνονται πως κάνουν Αχχχ .…. Χωράει ένα καλοκαιρινό Ευκάλυπτο μέσα σ΄ ένα ποίημα ; Μέσα σε χίλια ποιήματα ;…».

Και αλλού στο ίδιο δοκίμιο : «Εκεί γνωριστήκαμε –φοιτητής εγώ τότε – για πρώτη φορά. Θες η κοινή καταγωγή τόπου και διαμορφούμενης για μένα στάσης ζωής; Θες το κλίμα της εποχής εκείνης μέσα από το οποίο ξεπήδησε η γενιά των ποιητών του ΄70, μας έδεσε σε μια «υπόγεια» φιλία, που ανεξάρτητα απ΄ τις δικές μου «απουσίες», έβαινε παράλληλα στον «Μεγάλο Δρόμο». Στον δρόμο που οδηγούσε πάντα στην έμπνευση, στην πάτρια γη μας, αυτόν στο Μεσολόγγι, εμένα στο Αγρίνιο και τους δυο μας στην ποίηση. Έτσι και με τη βοήθεια του Θωμά, ενσωμάτωσε η Τζένη Μαστοράκη στην Αντι Ανθολογία την πρώτη της ποιητική συλλογή «Το συναξάρι της άγιας νιότης» κι εγώ την δική μου πρώτη «Κοκτέϊλ».

Τι βράδια και κείνα. Ατέλειωτες συζητήσεις (περί πνεύματος και πνευμάτων, περί ποιητικής και ποιητών, περί επανάστασης στο Λόγο, περί πολιτικής και δικτατορίας, περί έρωτος και λαϊκής μουσικής παράδοσης κλπ-κλπ) κι ο Γκόρπας, βέρος Μεσολογγίτης με τις ρουμελιώτικες εξάρσεις του, να ανατέμνει τη ποιητική παράδοση της γενιάς του ’30, να μας διαβάζει τα κυκλοθυμικά του ποιήματα (που μετά τα συγκέντρωσε στο «Πανόραμα») και να ξεκαθαρίζει πάντα τη θέση του απέναντι στις ιδέες, την κοινωνία, τους ποιητές, την ψυχή του».

Και συνεχίζει ο Πάνος Καπώνης: «Όποιος δεν έχει ζήσει έστω και λίγο στο Μεσολόγγι, δεν μπορεί να καταλάβει ουσιαστικά τον Θωμά Γκόρπα. Αυτό το ασήκωτο βάρος της έρημης δόξας, η ατίθαση φύση του ρουμελιώτη ευαίσθητου άντρα, το δάκρυ στην άκρη της Λιμνοθάλασσας από ερωτικό καημό, τα λαϊκά και τα ρεμπέτικα στα τζουκ μποξ των χρόνων εκείνων του ’50 & ’60 στα ουζερί, το μεθύσι με ούζο, το δειλινό στην Τουρλίδα, οι μοναχικοί περιπατητές που ταξιδεύουν στον ατέλειωτο δρόμο μέσα στις αλυκές που δεν οδηγεί πουθενά…

«Κι ω Ποίηση ζητιάνα των ρυθμών που δεν υπάρχουν πια προδομένη των μαγικών λέξεων που μαγαρίστηκαν από τους μαγαρισμένους κώλους… Κι ω μολόχες χάραμα κρύο νερό γλυκά φιλιά σπουργίτια ευκάλυπτα νεράντζια μούρα αγκινάρες και κεράσια τριφύλλια και σανά χρώματα ξεθωριασμένα ήχων πια άλλων αστέρων τι να κάνετε πια καημένα πώς να πολεμήσετε…»

Ένα παράξενο χόμπι έχει ο Γουόλτερ Σκολντ από το Μέιν των Ηνωμένων Πολιτειών: να επισκέπτεται τάφους ποιητών…

Ο Σκολντ μάλιστα τη Δευτέρα 7 Οκτωβρίου έφτασε τους 300 τάφους ποιητών, επισκεπτόμενος ένα νεκροταφείο στο Κέμπριτζ της Μασαχουσέτης. Μεταξύ άλλων, έχει επισκεφθεί τους τάφους του Τ.Σ. Έλιοτ και της Σίλβια Πλαθ.

Η ημερομηνία αυτή δεν είναι τυχαία: ο Σκολντ, μαζί με 13 Αμερικανούς ποιητές, έχουν ανακηρύξει την 7η Οκτωβρίου Ημέρα Μνήμης των Νεκρών Ποιητών, μια και είναι η ημέρα της επετείου του θανάτου του Έντγκαρ Άλαν Πόε και της γέννησης του Τζέιμς Γουίτκομπ Ράιλι.
Στο πλαίσιο της φετινής Ημέρας Μνήμης, διοργανώνονται το ερχόμενο Σαββατοκύριακο αναγνώσεις ποίησης σε κοιμητήρια τεσσάρων αμερικανικών πολιτειών.

[επιμέλεια: Σ.Π.]

*Δημσιεύτηκε στο http://www.diastixo.gr/epikaira/eidiseis/1751-o-erasti-ton-xamenon-poihton Ευχαριστίες στη Μίνα Ξηρογιάννη που μας το προώθησε.

Gogou, Katerina: Athens’ anarchist poetess, 1940-1993

A biography of Katerina Gogou the anarchist poetess of Exarcheia.

This is a biography of Greece’s greatest anarchist poetess, Katerina Gogou (1940-1993). Until today Gogou remains the bete-noire of modern poetry in Greece with only one poetic anthology including her groundbreaking heretical work. However, her poems have become an indivisible part of the radical culture of the country and of the public imaginary of Exarcheia.

Recently a biography of Katerina Gogou titled “Katerina Gogou: Death’s Love [Erotas Thanatou]” appeared, authored by Agapi Virginia Spyratou (2007, Vivliopelagos, Athens), based on her doctoral thesis. However no study or history of Katerina Gogou’s involvement in the anarchist struggle of the 1980s has ever been published in greek, leaving a great gap in both the history of the movement and in the biography of the poetess. The biography presented below is based on the book of Sryratou as well as on several reviews of her life and work in literary magazines like Odos Panos (Vol. 145, July-September 2009).

The only translation of her work in English is an old publication of her first collection of poems “Three Clicks Left”, translated by Jack Hirchmann and published in San Franscisco by Night Horn Books. The book not being available in greece, I have provided my own translations to her poems with asterisks for explanations on notions and places (apologies for my literary sloppiness in advance). The original format of the poems is generally preserved, but no titles are given as her poems had no titles. Links to videos of Gogou reciting them are given where available. The recitations heard are from the vinyl record “On the Street” described below. Weird screeching siren like noises interrupting the recitation at places is no digital mistake but the 1980s not-so-subtle censorship of “inappropriate words” and political comments by the authorities.

Continue reading →

Μεταφράζει η Μαρία Κατσοπούλου
 
Ο Φερλινγκέτι τον χαρακτήρισε ως τον Θορώ των Μπητ και όχι αδίκως. Ο Γκάρυ Σνάιντερ, γεννημένος στο Σαν Φρανσίσκο το 1930, είναι γνωστός για τον περιβαλλοντικό ακτιβισμό του και για τη στενή του σχέση με την φύση. Αν και τυπικά δεν ανήκε στους Μπήτ, όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, (χωρίς ωστόσο να επιδιώκει την εξαίρεσή του από τον κύκλο τους), η επίδραση υπήρξε αμοιβαία και καθοριστική. Υπήρξε παρών στη συγγραφή του Ουρλιαχτού του Γκίνσμπεργκ, ενώ ενέπνευσε και ενθάρρυνε τον Κέρουακ στο έργο του.

Κατά την παραμονή του στο Κιότο της Ιαπωνίας, σπούδασε και εργάστηκε πάνω στις γραφές του Ζεν Βουδισμού, τις οποίες αφομοίωσε και αποτύπωσε στα πολυάριθμα ποιήματα που έγραψε εκεί. Το έργο του βρίθει από αναφορές στο διαλογισμό και την πνευματική άσκηση, καταφέρνοντας επιπλέον να αποδώσει με αυτό τον τρόπο μια μεταφυσική διάσταση στο ποιητικό του έργο. Παρ’ όλα αυτά, ο Γκάρι Σνάιντερ αποδίδει στα ποιήματά του μια γενικευμένη φυσιολατρεία, με αναφορές τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στα αρχέγονα ένστικτα, κατακρίνοντας το καπιταλιστικό πνεύμα και εκθειάζοντας την ομορφιά της απλότητας: τα ρυάκια, οι φλοιοί των δέντρων, οι βράχοι, τα ζώα, αποτελούν τον πυρήνα της απελευθρωτικής ποιητικής του έκστασης.

Μέσα από τις περιπλανήσεις του, ο Γκάρι Σνάιντερ συγκέντρωσε άφθονο υλικό ως πρώτη ύλη μιας γραφής που επισημαίνει το χάσμα μεταξύ του φυσικού περιβάλλοντος και του δυτικού πολιτισμού. Πηγές έμπνευσής του αποτελούν η μυθολογία, η οικολογία, ο πολιτισμός των αυτόχθονων Αμερικανών, μα και οι επιστήμες της βιολογίας, της ανθρωπολογίας και της γεωλογίας. Εξυμνεί τη Μητέρα Γη και τιμά τις πρωτόγονες φυλές, αντιλαμβανόμενος τον άνθρωπο ως κομμάτι της Φύσης. Γι’ αυτόν ο ποιητής είναι ένας Σαμάνος που οδεύει στην Φώτιση: καταπιάνεται με  το Αιώνιο.

[second shaman song]

Οκλαδόν σε σκιές ελών.
Τσιμπήματα κουνουπιών•
λάμψη πάνω στον κέδρο.

Μαζεμένος σε σχήμα στεγνής φλέβας
-δίψα για κρύο χιόνι
-πράσινη γλίτσα μυελού των οστών
Θαλασσινό νερό γεμίζει το κάθε μάτι

Με σπασμούς σε νεύρα και μύες
Κρέμασμα στην πυελική λίκνο
Οστά να συγκρατούνται στις ρίζες
Ένα τυφλό τίναγμα νεύρου

Ακίνητο το χέρι κινείται μόνο
Γίνεται άνθος και φύλλα
μετατρέπεται σε χαλαζία
Ραβδωτή λίθος    συσσώρευση από Κάρμα
Το μακρύ σώμα του έλους
Ένας μηρός με ραβδώσεις από λάσπη

Ένας ετοιμοθάνατος κυπρίνος δαγκώνει αέρα
στο υγρό γρασίδι
Το νερό υποχωρεί. Δεν έχει σημασία.

Το ψόφιο ψάρι κοιμάται στα χορτάρια
Ο ήλιος με στεγνώνει καθώς χορεύω.

[Για όλους]

Ω, το να είσαι ζωντανός
ένα πρωινό στα μέσα Σεπτέμβρη
να διαβαίνεις ένα ρυάκι
ξυπόλητος, με τα μπατζάκια ανεβασμένα,
με τις μπότες στο χέρι, με τον σάκο στην πλάτη
λιακάδα, πάγος στα ρηχά νερά,
βορινά όρη.

Ψίθυροι και λαμπυρίσματα στα παγωμένα ρυάκια
Πέτρες κάτω από τα πόδια, μικρές και σκληρές σαν δάχτυλα ποδιών
Κρύα μύτη να τρέχει
να τραγουδάς από μέσα σου
την μουσική του ρυακιού, την μουσική της καρδιάς
η μυρωδιά του ήλιου πάνω στα χαλίκια.

Υπόσχομαι αφοσίωση

Υπόσχομαι αφοσίωση στη γη
του Turtle Island
και στα πλάσματα που σε αυτήν κατοικούν
ένα οικοσύστημα
ποικιλόμορφο
κάτω από τον ήλιο
με ευχάριστη αλληλοδιείσδυση για όλους.

[Πέτρινο οχυρό]

Άπλωσε αυτές τις λέξεις
Μπροστά από το μυαλό σου σαν βράχους
τοποθετημένες στέρεες,
Σε επιλεγμένο χώρο θέσε
Μπροστά από το κορμί του νου
σε χώρο και χρόνο:
Η στερεότητα του φλοιού, του φύλλου ή του τοίχου
το πέτρινο οχυρό των πραγμάτων:
Το λιθόστρωτο του γαλαξία,
περιπλανώμενοι πλανήτες,
Αυτά τα ποιήματα, οι άνθρωποι,
χαμένα πόνι που
Σέρνουν τις σέλες τους-
και σκληρά ίχνη σταθερών βημάτων
Οι κόσμοι σαν ατελείωτο
τέταρτης διάστασης
Παιχνίδι Πορείας.
μυρμήγκια και βότσαλα
Στη λεπτή άργιλο
μια καθαροπλυμένη απ’ το νερό πέτρα
Γρανίτης: βαθιά ριζωμένος
με το βασανιστήριο του πυρός και της βαρύτητας
Κρύσταλλο και ιζήματα συνδέονται με ζεστασιά
όλες οι αλλαγές, στις σκέψεις,
Καθώς και στα πράγματα.

[Δεν έχει σημασία, δεν πειράζει]*

Ο Πατέρας είναι το Κενό
Η σύζυγος Κύματα

Το παιδί τους είναι Ύλη.

Η Ύλη το κάνει με τη μητέρα της
Και το παιδί τους είναι η Ζωή,
μια κόρη.
Η Κόρη είναι η Μεγάλη Μητέρα
Η οποία, μαζί με τον πατέρα/αδελφό της, την Ύλη,
ως εραστή της,

Γεννά τον Νου.

*Λογοπαίγνιο της λέξης matter.

[Για τα παιδιά]

Οι υψωμένοι λόφοι, οι πλαγιές
των στατιστικών
βρίσκονται μπροστά μας.
Το απότομο σκαρφάλωμα
των πάντων, καθώς ανεβαίνουν,
ψηλά, καθώς όλοι εμείς
κατεβαίνουμε.
Στον επόμενο αιώνα
ή σε εκείνον που έπεται αυτού,
λένε,
υπάρχουν κοιλάδες, λιβάδια,
όπου μπορούμε να συναντηθούμε εκεί ειρηνικά
αν το καταφέρουμε.
Για να ανέβει τις επόμενες κορυφές
μια λέξη για σας,
για εσάς και τα παιδιά σας:
μείνετε μαζί
γνωρίστε τα λουλούδια
γίνετε ανάλαφροι.*

*Go light, στο πρωτότυπο κείμενο. Λογοπαίγνιο ή αμφίσημη φράση σε αντιπαραβολή με τη λέξη φως. Επιλέχθηκε η έννοια της ελαφρότητας ως πιο κατάλληλη με το ουσιαστικό περιεχόμενο του ποιήματος.

[Παλαιά Οστά]

Πέρα εκεί τριγυρίζοντας, ψάχνοντας έξω για φαγητό,
μια ρίζα, ένα κελάηδισμα, έναν σπόρο που μπορεί να ραγίσει
μαδώντας, σκάβοντας, παγιδεύοντας, σκαλώνοντας,
μόλις και μετά βίας επιβιώνοντας,

Καμιά τροφή εκεί έξω στις σκονισμένες πλαγιές των κορημάτων*-
κουβάλα κάποια- ψάξε για κάποια,
όδευσε προς ένα πεινασμένο όνειρο.
Οστά ελαφιού, Πέτρινα πρόβατα,*
οστά που πεινούν για σπίτι.

Κάπου εκεί έξω
ένα ιερό για τους παλαιούς,
η σκόνη από τα παλαιά οστά,
παλιά τραγούδια και παραμύθια.

Τι φάγαμε-ποιος έφαγε τι-
πώς όλοι επικρατήσαμε.
 

*(Γεωλ.) Συσσώρευση κλαστικού υλικού που προέρχεται από τη φυσικοχημική διάσπαση των πετρωμάτων, τα οποία συγκροτούν τα ψηλότερα μέρη των κλιτύων των ορέων.
*Dall sheep στο πρωτότυπο κείμενο. Πρόκειται για το είδος αιγοπροβάτου Ovis dalli, γνωστό και ως Stone Sheep (Ovis dalli stonei) που ζει στην Βόρειο Αμερική. Η ονομασία Dall sheep (πρωτότυπο κείμενο) προήλθε από τον Αμερικανό νατουραλιστή William Healey Dall (1845–1927). Η μετάφραση Πέτρινα Πρόβατα πραγματοποιήθηκε ποιητική αδεία.

*Αναδημοσίευση από το Βακχικόν στη διεύθυνση http://www.vakxikon.gr

Έφυγε από κοντά μας σε ηλικία 60 ετών ο Άρης Ταστάνης, ένας γνήσιος αγωνιστής του πνεύματος και της ζωής, σταθερά προσηλωμένος στις αξίες της αριστεράς της δημοκρατίας και στους αγώνες του λαού. Ο Άρης Ταστάνης, μέχρι και χθες συγκέντρωνε υπογραφές και προωθούσε καταγγελίες για τις περικοπές, που επιβάλλονται στις δομές της υγείας, ενώ σε όλη τη ζωή του, γνώριμη φιγούρα με το αναπηρικό καροτσάκι του ήταν στην πρώτη γραμμή του αγώνα, των κινητοποιήσεων, των πολιτιστικών εκδηλώσεων για τα κοινωνικά και δημοκρατικά δικαιώματα. Έπασχε από “μυϊκή δυστροφία των άκρων”, καθηλωμένος από 22 ετών.

Από παιδί γνωρίζει καλά όλες τις αρνητικές πτυχές του νοσηλευτικού συστήματος και της κοινωνικής μέριμνας επανένταξης. Ο Άρης Ταστάνης θα είναι πάντα κοντά μας γιατί πάνω απ΄ όλα αφήνει ένα πλούσιο πνευματικό έργο, με βαθιές ρίζες στη γενέτειρα γη του τη Λέσβο και τους δημοκρατικούς αγώνες. Από τα πρώτα του βήματα στην ποίηση το έργο του γίνεται αποδεκτό, ενώ ο Τάσος Λειβαδίτης θα γράψει το 1977 στην Αυγή για τις πρώτες του εκδόσεις («Πίσω από τους γυάλινους τοίχους» και «Αιολικά»), ότι είναι «ο Θεόφιλος της ποίησης». Την ποιητική του διαδρομή σημαδεύουν τα πάθη και οι αγώνες των καθημερινών ανθρώπων. Μαζί πάντα και ο νόστος και η θύμηση της Αιολίδας.

Δεκατεσσάρων ετών οργανώνεται στην Δ.Ν. Λαμπράκη. Το 1974 στον “Ρήγα Φεραίο”. Το 1980 γίνεται μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. 1985 Διεθνής Αμνηστία. 1981 Επιτροπή Συμπαράστασης Πολιτικών Προσφύγων και Παρέμβαση Αναπήρων Πολιτών. Το 1983 εκδίδει το λαογραφικό περιοδικό “Τα Παρακοιλιώτικα” και το 2002 το πολιτιστικό περιοδικό “Γλυφάδα Άνω-Κάτω”.Έχει δημοσιεύσει 11 έργα, ποιήματα και διηγήματα, από το 1976 έως σήμερα. Η κηδεία του Άρη Ταστάνη θα γίνει την Τρίτη 24 Σεπτεμβρίου στις 4 μμ στην εκκλησία Κοιμήσεως Θεοτόκου στην πλατεία Καραϊσκάκη Άνω Γλυφάδα. Αντί για στεφάνια ο Άρης θα ήθελε να προσφερθούν χρήματα για σκοπούς υπέρ των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες.

Βιογραφικά στοιχεία

Ο πιό σημαντικός λογοτέχνης με αναπηρία στην Ελλάδα της τελευταίας τριακονταετίας είναι δίχως την παραμικρή αμφισβήτηση ο Μυτιληνιός – από τα όμορφα Παράκοιλα – Αρης Ταστάνης. Το συγγραφικό του έργο είναι επηρεασμένο τόσο από τις πολιτικές καταβολές και πεποιθήσεις του (είναι ενταγμένος στην ελληνική αριστερά) όσο και από την εμπειρία της αναπηρίας – έχει μυϊκή δυστροφία – την οποία βιώνει από τα παιδικά του χρόνια. Το μείγμα των επιρροών στην περίπτωση Ταστάνη έχει λειτουργήσει θαυματουργά. Με μοναδικό τρόπο στα δώδεκα εξαιρετικά (όλα βραβευμένα) βιβλία του, ο Αρης Ταστάνης αναζητά την προσωπική μέσα από την κοινωνική απελευθέρωση αλλά και το αντίστροφο.
Η προσωπική/κοινωνική/πολιτική του πρόταση χαρακτηρίζονται και είναι μοναδικές.

Με αφορμή την έντονη κινητικότητα στον χώρο των διανοούμενων καλλιτεχνών με αναπηρία, τόσο εντός όσο και εκτός ελληνικών συνόρων, προβάλλει αδήριτη η ανάγκη να γίνουν ευρέως γνωστοί οι πλέον σημαντικοί εξ’ αυτών, οι αναμενόμενοι πρωταγωνιστές των όποιων παρεμβατικών εξελίξεων επίκεινται. Ο Αρης Ταστάνης δεν μπορεί παρά να αποδειχθεί ένας εκ των πρωτοπόρων της νέας προσπάθειας που ξεκινά από την νεοσυσταθείσα Κίνηση καλλιτεχνών με αναπηρία, έχοντας ως στόχο την οργανωμένη αντίσταση στην συνθήκη περιθωριοποίησης που οι γκρίζες εποχές επιβάλλουν στους ανθρώπους με αναπηρία. Αλλωστε, ο Ταστάνης λειτούργησε σαν πρωτοπόρος σε εποχές περισσότερο γκρίζες, περισσότερο δύσκολες από την σημερινή. Εχει κατακτήσει το δικαίωμα (να ξέρει) να διεκδικεί χωρίς φόβους και αυταπάτες από τα χρόνια που οι διεκδικήσεις ήταν μοναχικές, προσωπικές, δίχως καν την ασπίδα/άλλοθι της έστω θεωρητικής αποδοχής των “προοδευτικών”.

Ο Ταστάνης δεν ακολούθησε προοδευτικά ρεύματα σκέψης – ειδικά σε ότι αφορά την κατανόηση της κοινωνικής συνθήκης της αναπηρίας – αλλά προσωποποίησε ο ίδιος την προοδευτικότητα , έγινε ο ίδιος πρωτοπορία απαιτώντας συνοδοιπόρους να ακολουθήσουν. Οταν στα μέσα της δεκαετίας του 70 ο πολεμιστής Μυτιληνιός σάλπισε την εκκίνηση του αγώνα του , η αντιδραστική/πατερναλιστική περί αναπηρίας σκέψη και δημόσιος λόγος δεν ισορροπούσε έχοντας να αντιπαρατεθεί με έναν βαθύ προοδευτικό αντίλογο. Ο Ταστάνης ήταν ένας από τους λίγους (και ο μόνος στον χώρο της λογοτεχνίας και δημοσιογραφίας) που γέννησε προοδευτικό αντίλογο, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην δημιουργία μιάς – έστω στοιχειώδους – ισορροπίας που αποτέλεσε απαραίτητο υπόβαθρο για τις όποιες δικαιωματικές/προοδευτικές προσεγγίσεις της αναπηρίας στην Ελλάδα τις τρεις τελευταίες δεκαετίες. Ο ίδιος, σεμνός όπως όλοι οι σημαντικοί άνθρωποι, είναι βέβαιον ότι δεν αποδέχεται τον ρόλο του πρωτοπόρου, μόνο αμηχανία αισθάνεται όταν του αποδίδεται. Ομως αυτό ήταν, αυτό είναι και αυτό θα είναι όλη του την ζωή.

Ενα μικρό βιογραφικό όπως το είχε γράψει ο ίδιος:

“Γεννήθηκα στα Παράκοιλα Λέσβου, το 1953. Η αντιστασιακή δράση του πατέρα μου, οι διώξεις στον εμφύλιο, καθώς και οι πρώτες ενδείξεις της σκληρής ασθένειας στο παιδικό μου σώμα, υποχρέωσαν την οικογένεια μου να εγκαταλείψει το νησί και να μεταναστεύσει στην Αθήνα. Από το 1966 κατοικώ στην Τερψιθέα – Γλυφάδας, από το 1973 σε ηλικία πλέον 20 χρόνων μετακινούμαι μόνο με αναπηρικό αμαξίδιο.

Από παιδί γνώρισα κάτι παραπάνω από καλά, γνώρισα βαθιά όλες τις αρνητικές πτυχές του νοσηλευτικού συστήματος και της κοινωνικής επανένταξης. Είχα την “τύχη” να μεγαλώσω σε εποχές γκρίζες κι άγονες για τ’ άτομα με αναπηρία. Σε δύσκολες συνθήκες κοινωνικού αποκλεισμού. Τότε που ήταν στίγμα για το άτομο και την οικογένεια του η αναπηρία και όνειρο η πρόσβαση στην πόλη και τη ζωή, στη μέριμνα της πολιτείας, στη μόρφωση και την αποκατάσταση…
Μέσα σε αυτές τις συνιστώσες, θέλοντας να δώσω διέξοδο στην ανάγκη δραπέτευσης από τα ψηλά τείχη του αποκλεισμού, αρχίζω να γράφω ποιήματα και να μελετώ αχόρταγα λογοτεχνικά κείμενα. Από τότε θα σημαδέψουν βαθύτατα όλη την ποιητική μου διαδρομή, τα πάθη και οι αγώνες των καθημερινών ανθρώπων. Τα όνειρα και οι αγωνίες στις υποβαθμισμένες γειτονιές της μεγαλούπολης. Μαζί πάντα ο νόστος και η θύμηση της Αιολίδας, (τόπος, χρόνος, ιστορία, άνθρωποι, αγώνες, θυσίες, οράματα).”

Μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών (ΕΕΛ) από το 1980. Μέλος της Διεθνούς Αμνηστίας και της Επιτροπής Συμπαράστασης Πολιτικών Προσφύγων από το 1981. Πέραν αυτών είναι ιδρυτικό μέλος του πανελλήνιου συλλόγου παραπληγικών, ενώ από το 2003 είναι ενεργό μέλος της κινηματικής Παρέμβασης Αναπήρων Πολιτών (ΠΑΝΑΠ).

Σε ό,τι αφορά την εκδοτική και δημοσιογραφική του παρουσία: Το 1983 εκδίδει το λαογραφικό περιοδικό «ΤΑ ΠΑΡΑΚΟΙΛΙΩΤΙΚΑ» Λέσβου και το 2002 εκδίδει το πολιτιστικό περιοδικό «ΓΛΥΦΑΔΑ – ΑΝΩ ΚΑΤΩ». Καθ’ όλη την διάρκεια των χρόνων συνεργάζεται και αρθρογραφεί σε αναρίθμητα περιοδικά και εφημερίδες, τόσο στις συνοικίες και στην περιφέρεια, για ποίηση, λογοτεχνία, για τον κοινωνικό αποκλεισμό και την ανάγκη άρσης του, καθώς επίσης και για την ιστορία – λαογραφία της αγαπημένης Λέσβου. Ειδικά σε ότι αφορά την τελευταία, ουδέποτε ο νους του Αρη την εγκαταλείπει, γράφει ακατάπαυστα. Τα τελευταία χρόνια, από 2006 – 2008 γράφει στην εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ» την στήλη «Της Καθημερινής Ζωής μας». 2006 – 2008, ενώ από το 2008 μέχρι σήμερα τα κείμενά του φιλοξενεί η εφημερίδα «ΠΟΛΙΤΗΣ» , το πλέον έγκυρο προοδευτικό βήμα της μάνας πατρίδας.

Επίλογος με τους τίτλους του λογοτεχνικού έργου του Αρη Ταστάνη αυτού που τον καθιστά αθάνατο μεσ’ τον χρόνο, που τον αναδεικνύει ως έναν εκ των σημαντικότερων νεοελλήνων συγγραφέων και σίγουρα τον σημαντικότερο νεοέλληνα λογοτέχνη με αναπηρία.

Το πρώτο εκδοθέν ποίημα του Ταστάνη υπό τον τίτλο «ΜΠΟΡΕΙΣ» – αφιερωμένο στους ζωγράφους με το στόμα και το πόδι – κυκλοφόρησε μεταφρασμένο σε 14 γλώσσες στο ημερολόγιο της Διεθνούς Ένωσης Αναπήρων Καλλιτεχνών (1976). Εκτοτε ακολουθεί σειρά σημαντικών βιβλίων του, αρχής γενομένης από το ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΓΥΑΛΙΝΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ (Αθήνα 1976) και έναν χρόνο μετά τα ΑΙΟΛΙΚΑ (εκδόσεις Ιωλκός 1977).

Ακολουθούν:
14 ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΦΩΤΗ ΑΓΓΟΥΛΕ (εκδ. ΔΙΟΓΕΝΗΣ 1979) , ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ (εκδ. ΔΙΟΓΕΝΗΣ 1979), ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ (εκδ. ΚΕΔΡΟΣ 1982 με σχεδιασμό εξωφύλλου της εξαίρετης Βάσω Κατράκη), ΝΥΧΤΕΡΙΝΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ (εκδόσεις ΔΙΟΓΕΝΗΣ 1985, επίσης σχεδιασμός εξωφύλλου της Β. Κατράκη).
Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 λογίζεται η ώριμη περίοδος του Ταστάνη, αρχής γενομένης από τα ΑΙΟΛΙΚΑ ΙΙ (εκδόσεις ΚΑΛΑΜΑΣ 1992) και το υπέροχο ΚΑΙ ΑΚΟΥΓΕ ΤΟΝ ΑΝΕΜΟ (εκδ. ΚΑΛΑΜΑΣ 1992, σχ.εξ. Β. Κατράκη). Για να ακολουθήσουν με την ροή των χρόνων ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΆ ΤΩΝ ΟΔΟΙΠΟΡΩΝ (εκδόσεις ΗΡΑ 1999, με υπέροχο σχεδιασμό εξωφύλλου της Τζέλη Χατζηδημητρίου), και μιά τετραετία μετά ΤΟ ΕΓΩ ΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ (εκδ. ΗΡΑ 2003) – γνώμη του γράφοντα, ίσως η περιεκτικότερη μύηση στην συναισθηματική σχέση με την ροή του χρόνου ενός ανθρώπου κοινωνικά αποκλεισμένου που προσφέρει η νεοελληνική λογοτεχνία. Τα τελευταία δύο βιβλία με την υπογραφή του Ταστάνη είναι το TAΞΙΔΙΑ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΛΙΣΑΧΝΗΣ (εκδ. ΑΣΤΕΡΙΑΣ 2005) και το ιστορικό αφήγημα – ντοκουμέντο ΠΡΟΚΟΠΗΣ ΠΑΝΤΑΖΗΣ (εκδόσεις Κ.Ψ.Μ. 2007) αφιερωμένο στον τελευταίο μυτιληνιό αντάρτη του ελληνικού εμφυλίου.

*Από το portal lesvosnews.net

Της Ευτυχίας Παναγιώτου

Όταν πρωτοάρχισα να καταστρώνω ποιήματα –γιατί και πώς και κάτω από ποιες συνθήκες κανείς δεν γνωρίζει, κι αυτό είναι το ωραίο–, ο καβαφικός Θεόκριτος ενσάρκωνε τον πόθο μου να συναντήσω τον ιδανικό δάσκαλο. Ήθελα κάποιον να μου πει αν λοξοδρόμησα, αν έπρεπε να συνεχίσω στην ίδια τροχιά ή να του στρίψω.

«… Κι αν είσαι στο σκαλί το πρώτο, πρέπει
να ’σαι υπερήφανος κ’ ευτυχισμένος.
Εδώ που έφτασες, λίγο δεν είναι·
τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα.
Κι αυτό ακόμα το σκαλί το πρώτο
πολύ από τον κοινό τον κόσμο απέχει.
Εις το σκαλί για να πατήσεις τούτο
πρέπει με το δικαίωμά σου να ’σαι
πολίτης εις των ιδεών την πόλι …»

Αυτά μου είπε. Τόσα πρέπει μόνο σε ένα καβαφικό —κυρίως ψευδοϊστορικό— ποίημα χωράνε και πουθενά αλλού. Γι’ αυτό μάλλον τον αγαπούσαμε τον Καβάφη στο σχολείο και τον ακούγαμε, παρότι ήταν κι εκείνος δάσκαλος που μιλούσε για τα πολύ παλιά, για όσα συνέβησαν προτού κανείς διανοηθεί την εποχή που γεννηθήκαμε. Τότε, ό,τι ερχόταν απ’ το παρελθόν μάς ήταν ξένο, άψυχο, τρομακτικό κι όσοι μάς το επέβαλλαν φαίνονταν κενολόγοι, άκαρδοι και δαίμονες. Τα πρέπει μύριζαν διδακτισμό· δεν θέλαμε να σκύψουμε. Θυμάμαι έναν ξερακιανό στο έδρανο που αγόρευε κι εμάς που γράφαμε κρυφά σε ραβασάκια στίχους για «το μεγάλο Ναι» και «το μεγάλο το Όχι» (που πλέον έγιναν κοινό τραγούδι) και γι’ άλλα διάφορα, για ταξίδια και «Ιθάκες», για την έκθεση στην «καθημερινήν ανοησία» και τις συναναστροφές. Ήταν τα λόγια του γέρου σοφού από τα βάθη. Ήταν τα λόγια του όπως τα νιώσαμε στην εφηβεία. Τώρα στη μνήμη άλλος ένας καθηγητής ξεπηδά, που αποστρεφόταν σφόδρα τον Καβάφη αλλά επέμενε να τον διαβάζουμε: επιλεκτικά. Σπέρνοντας ανέμους, θέριζε όμως και θύελλες, γιατί κάποιοι καταλάβαιναν. Μέχρι και τα παιδιά που τόσο «φανατικά για γράμματα» δεν ήταν, ούτε πρόωρα ωριμασμένα και λυπημένα, έβρισκαν φιλόξενους τους στίχους του, συναντούσαν εκεί τη χαμένη τιμή της Νεότητας. Μια εύθραυστη, καταπώς την αντιλαμβάνομαι τώρα, υπερηφάνεια. Αλλιώτικη από τις άλλες τις εθνικές.

Continue reading →

Tου Κωνσταντίνου Μάντη/*/

«Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια – σ’ ένα σπίτι της Οδού Σερίφ. μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επεσκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικό διάστημα. Διέμεινα και στην Γαλλία. Στην εφηβική μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολι. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το Υπουργείον των Δημοσίων ΄Εργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά, και ολίγα Ιταλικά». Με αυτό το λιτό βιογραφικό σημείωμα συνοψίζει τη ζωή του ο Κωνσταντίνος Καβάφης (1863-1933). «Παραλείπει» στοιχεία, όπως ότι καταγόταν από εύπορη οικογένεια (ο πατέρας του ήταν μεγαλέμπορος και η μητέρα του από καλή οικογένεια της Κωνσταντινούπολης) και ότι έζησε τα παιδικά του χρόνια σε μεγάλη ευμάρεια. Ο αιφνίδιος θάνατος του πατέρα του (1870), όμως, ανάγκασε την οικογένεια να φύγει από την Αλεξάνδρεια και να εγκατασταθεί στην Αγγλία για έξι χρόνια (1872-1878). Έπειτα, επέστρεψαν για λίγο στην Αλεξάνδρεια, όπου ο Καβάφης φοίτησε στο εμπορικό Λύκειο «Ερμής», αλλ’ έφυγαν και πάλι, λόγω πολιτικών ταραχών (1882), αυτή τη φορά για την Κωνσταντινούπολη, όπου έμειναν τρία χρόνια. Επέστρεψαν στην Αλεξάνδρεια το 1885 και έκτοτε ο Καβάφης ελάχιστα ταξίδεψε, στο Παρίσι και το Λονδίνο (1897), καθώς και στην Αθήνα (1901 και 1903). Έζησε όλη τη ζωή του ήσυχα, από το 1907 στην οδό Λέψιους, όπου και δημιούργησε το έργο του. Εργάστηκε επί τριάντα χρόνια ως δημόσιος υπάλληλος στο Γραφείο Αρδεύσεων. Πέθανε την ημέρα των γενεθλίων του, στις 29 Απριλίου του 1933.

Continue reading →