Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Φορούσα κουρέλια κι έτρεχα στα τέσσερα
είχα τυλίξει τα πληγιασμένα πόδια σε φύλλα δέντρων
πατούσα σε θραύσματα από παλιά ρολόγια
ένας κούκος χτυπούσε διαρκώς μεσάνυχτα
είχα μόλις αντέξει την εποχή των παγετώνων
και το καλοκαίρι έσταζε καυτό ιδρώτα
δεν είχα γονείς ούτε ιστορία
θυμόμουν μόνο το αυγό που έσκασε
και τον κόκκινο κρόκο που ήλιος ξεπήδησε από μέσα.
Σε είδα ξαφνικά ψηλό και ακίνητο
στην μέση εκεί του πουθενά
να μου ανοίγεις διάπλατα τα χέρια.
Τυφλά χώθηκα στην αγκαλιά σου.
Κάτι παλιό τότε κατέρρευσε με θόρυβο
και η πρώτη πανσέληνος γεννήθηκε στον κόσμο.  

***

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΟΡΧΙΔΕΑ ΟΛΟ ΘΑΛΑΣΣΑ

Στον κόσμο του άλλου
μπαίνεις τρυφερά
γυμνός όπως σε Ιερό.
Είναι μια ορχιδέα όλο θάλασσα.
Βρέχεις τα πόδια σου στα βελούδινά της πέταλα.
Χαίρεσαι και φοβάσαι.
Γνωρίζεις.
Πως κάθε ορχιδέα ανοιγοκλείνει στους χτύπους της καρδιάς
είναι μυστική και αρχέγονη
και πως μέσα της αλλάζεις.
Ύστερα από αυτό ποτέ δεν θάσαι ο ίδιος.

***

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ

Ο ξύλινος κούκλος που άκουγε στο όνομα Πινόκιο
ποτέ δεν τα κατάφερε να γίνει αληθινό αγόρι
έχασε μικρός την μάνα του
τον κατάπιε μία φάλαινα
δεν έμαθε ποτέ του να πενθεί.
Αφού τον έβγαλε από τον Λαβύρινθο
μόνη εγκατέλειψε σε ένα νησί
την Αριάδνη ο Θησέας
«μου έδωσες χαρά και ελπίδα,
γι αυτό αιώνια θα σ’ ευγνωμονώ»
της φώναξε από το καράβι του
κουνώντας το μαντήλι.
«Ηταν μόνο μια στιγμή υπέρβασης»
απολογήθηκε στην Φωνή ο Αδάμ
«άλλωστε Εδέμ σημαίνει ασφάλεια,
ισορροπία και τάξη
κι εγώ ήμουν ανέκαθεν νομοταγής,
αυτήν να διώξετε, την μάγισσα»
και έφτυσε το μήλο του.
«Σε σένα πάντα θα γυρνάω» είπε στην Πηνελόπη ο Κλώνος.
Παρίστανε τον Οδυσσέα ενώ ήταν ένας ακόμα απρόσωπος μνηστήρας.
Πες μου λοιπόν εσύ
που ήσουν κοινωνός του Μυστηρίου
εκείνη την Παρασκευή στο όρος των Ελαιών,
στο αεροδρόμιο πριν από την τελευταία πτώση
πόσα αργύρια εισέπραξες
για εκείνο το φιλί που μούδωσες στο στόμα;

***

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ (ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ)

Αν φανταζόσουν άλογο;

Θαλασσινό.
Και αν σκάλα;
Στο χείλος του γκρεμού.
Και σπίτι;
Κάπου μαζί.
Και έρωτας;

Αυτό που τελικά δεν ζήσαμε οι δυό μας.

*Από το http://travelling-through-books.blogspot.com/2011/09/blog-post_06.html

[γαλάζιες παρελάσεις
αρρώστια της γενιάς μου]

μ΄αυτή τη πίστη πως δήθεν κερδίσαμε
επί της ουσίας μια πατρίδα γκρεμισμένη
τέτοιο κακό δεν έχω ξαναδεί να ζηλεύω
ερωτευμένα ζευγαράκια που φιλιούνται
στο δρόμο και να μη τους καίγεται
καρφάκι για τη κοινή γνώμη
και τους καθοδηγητές της
– η ιστορία κοινή παρακαταθήκη
συνείδηση του αθώου ανθρώπου
εκεί που τελειώνει η αλήθεια αρχίζουν
τα μεγάλα λόγια – κι έζησαν αυτοί καλά
και εμείς καλύτερα
στις απλές χαρές της απέναντι πολυκατοικίας
ανάξιος ηδονοβλεψίας επειδή δεν με πιάνουν
τα χάπια για την αϋπνία και τη κατάθλιψη
με όλες μου τις ψυχικές αρρώστιες αγιάτρευτες
να περιφέρονται ο όμηρος ο λόρδος βύρωνας
και ο σολωμός με την επιτήρηση πολλών
δασκάλων του κατακλυσμού του γένους
σε κιτς παρέλαση στην υπό αναμόρφωση
οδό πανεπιστημίου και να ανεμίζουν σε άσφαλτο
μαύρη για αντίθεση κόκκινες σημαίες
σε πανηγύρι προσκύνημα με τη φιλαρμονική
να παίζει κι ενώ το δάσος του καιρού μας
να καίγεται από την απάθεια μου
σε βαθμό σικέ πρωταθλήματος γ’ εθνικής
να τεντώνω τα αυτιά μου μη χάσω ούτε λέξη
από τα μεγάφωνα και τις προεκλογικές ομιλίες
μαλάκα οπαδό σήμερα που με κατάντησαν
με ανύπαρκτο το εισόδημα να χαίρομαι
τον ηττημένο απ΄την άγνοια βίο μου

Του Διονύση Μαρίνου

Fernando Pessoa, Γράμματα στην Οφέλια
Εκδ. GUTENBERG
Μετάφραση: Μαρία Παπαδήμα

Ο ποιητής γυμνός, ερωτευμένος, τσακισμένος

Ο Γκυστάβ Φλωμπέρ με τη Λουίζ Κολέ. Ο Τζέιμς Τζόις με τη Νόρα. Ο Χένρι Μίλερ με την Αναΐς Νιν. Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ με τη Μαίρη Γουέλς. Ο Πάμπλο Νερούντα με τη Ματίλντε Ουρούτια. Και φυσικά ο Φερνάντο Πεσσόα με την Οφέλια Κεϊρός. Ποιο ένστικτο (ταπεινό, σκαμπρόζικο, φιλοπερίεργο ή, μήπως, σκανδαλοθηρικό) μας προκαλεί να σκύψουμε στην ιδιωτική σφαίρα των συγγραφέων και να σκαλίσουμε τις κρυμμένες πτυχές των βίων τους – ιδιαιτέρως εκείνες που αγγίζουν τη ρόδινη περιοχή του έρωτα;

Υπό τον κίνδυνο τούτη η οξυμμένη περιέργεια να προκαλέσει πλείστες όσες απομυθοποιήσεις για την εξιδανικευμένη εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας, τα τοτέμ λογοτεχνίας, αίφνης, εμφανίζονται τρωτοί, ανθρώπινοι, ηδυπαθείς, κόλακες, κοινοί ερωτιδείς αλλά και πνευματώδεις, ρήτορες του μεγάλου –και ιδανικού– έρωτα, έμφοβοι μπρος στην απόρριψη, τρομαγμένοι στην πιθανότητα το σώμα να υποσκελίσει την πνευματική εργασία τους.

Στα «Γράμματα στην Οφέλια», ο Φερνάντο Πεσσόα δεν είναι ο γνωστός Πεσσόα αλλά ούτε και κάποιος ετερώνυμός του. Ίσως, δίχως να το επιδιώκει, όντως, μέσα από αυτές τις επιστολές προς μια γυναίκα, να εμφανίζεται ένας… ενδιάμεσος ετερώνυμος του Πορτογάλου. Αδιαμόρφωτος ακόμη, νεφοσκεπής, περιδεής αλλά και παιγνιώδης ταυτοχρόνως.

Η επιστολική (και όχι μόνο) σχέση του Πεσσόα με την κατά πολύ μικρότερή του Οφέλια είχε διάρκεια 16 χρόνια και είναι χωρισμένη σε δύο βασικές περιόδους. Η πρώτη είναι των ρόδων και του… μελιού και η δεύτερη του ρήγματος και του αποχωρισμού. Και στις δύο, όμως, ο μέγιστος ποιητής έχει αποστερηθεί το στεφάνι της ποιητικής του δόξας και εμφανίζεται… γυμνός, σωματικός και πλήρης συναισθημάτων. Αν και το ερωτικό στοιχείο δεν είναι ξένο στην ποίησή του, εντούτοις δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «ερωτικός ποιητής» – τουλάχιστον με τη συμβατική ερμηνεία του όρου. Σε αυτές τις επιστολές, ωστόσο, ο Πεσσόα αφήνει έναν χείμαρρο ερωτικών καλεσμάτων, ακκισμών στα όρια της παιδικότητας και ιμερικών τόνων που δεν περιμένει κανείς να ξεχυθούν από έναν άνθρωπο με τη δική του εκκεντρική ιδιοσυγκρασία. Εντέλει, είναι ο ίδιος ο Πεσσόα, ένας άλλος, ή κάποιες φορές και ο ετερώνυμός του, Άλβαρο Ντε Κάμπος (αυτός ο σκληροπυρηνικός μηχανικός), που μετέχουν στο ερωτικό γαϊτανάκι. Ο Πεσσόα είναι ερωτευμένος, υποδύεται τον ερωτευμένο, παίζει με τα συναισθήματά του αλλά και με εκείνα της Οφέλια.

Μα, κι εκείνη, αν και δεν είναι πνευματώδης και δεν θα μπορέσει ποτέ να αφουγκραστεί το ηφαιστειώδες ταλέντο του αγαπημένου της, μετέχει του παιχνιδιού, ως ένα σημείο, με ανυπόκριτο πνεύμα. Ναι, φτάνει στο σημείο να συνομιλεί με τον «ανύπαρκτο» Άλβαρο Ντε Κάμπος, να τον εχθρεύεται και να προσπαθεί να αμυνθεί υπέρ του αγαπημένου της Νινίνιο/ Φερναντίνιο. Το όνειρό της είναι να παντρευτεί τον Πεσσόα, να ζήσουν μαζί κάτω από την ίδια εστία, να ακολουθήσουν μια συμβατική ζωή ως ένα συνηθισμένο ζευγάρι ερωτευμένων. Στο μυαλό της έχει δημιουργήσει μια «κουκλίστικη» εκδοχή στην οποία ο Πεσσόα, φευ, δεν θα μπορέσει ποτέ να ανταποκριθεί. Όντως, κάποια στιγμή η σύγκρουση με τον… άλλο του εαυτό θα αποβεί μοιραία για τη σχέση. Ο Πεσσόα δεν είναι άνθρωπος των συγχρωτισμών και της αμοιβαιότητας των αισθημάτων. Η μόνη σχέση που παραμένει μέσα του αδιασάλευτη είναι αυτή του δημιουργού, του ποιητή. Ακολουθώντας το πεπρωμένο του, δεν μπορεί να αποχωρήσει από τη σχέση, αφήνοντας την Οφέλια μόνη με τη ραγισμένη καρδιά της. Μέσα από μια σειρά καθημερινών συμβάντων, ερωτικών διαχύσεων, πληγωμένων κατηγοριών, αγαπητικών υποσημειώσεων, συμβουλευτικών παραινέσεων (μην πίνεις, του λέει εκείνη – να τρως, της λέει ο άλλος) και άλλων πολλών αποκαλύψεων, διαγράφεται ο κύκλος της σχέσης του Φερνάντο με την Οφέλια και, υπό διαφορετική οπτική γωνία, βλέπουμε τον ποιητή μέσα από τον άνθρωπο αλλά και τον άνθρωπο που είναι ταγμένος σε μια μόνο θωπεία: σε αυτήν της ποίησης.

Η μετάφραση ανήκει στην Μαρία Παπαδήμα, η οποία συγγράφει και ένα άκρως κατατοπιστικό επίμετρο για την ερωτική (έως σεξουαλική) πτυχή της ποίησης του Πεσσόα. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα και συγκροτημένη ανάλυση που συμπληρώνει την παρούσα έκδοση και εξηγεί γιατί τούτες οι επιστολές ενδέχεται να είναι κάτι παραπάνω από μια προσέγγιση από την… κλειδαρότρυπα, αλλά να φωτίζουν αυτό που πραγματικά ήταν και έμελλε να γίνει ο Πεσσόα στα κατοπινά χρόνια.

*Αναδημοσίευση από το http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemID=PPG1396_2268

ΣΕ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ…

Άρα

υ π ά ρ χ ω

σ’ αυτήν εδώ την κάμαρα

ένα φως τρεμάμενο αχαμνό

σ’ αυτήν την πόλη

σ’ αυτό τ’ αστέρι

σ’ αυτό τον έναστρο ουρανό

σ’ αυτό το σύμπαν 

το άπειρο

που ολοένα διαστέλλεται και διαστέλλεται

μες στο προαιώνιο τίποτα

και δεκάρα δεν δίνει αν υπάρχω / και σε σκέφτομαι
και δεκάρα δεν δίνει για την υπαρξιακή μου ανατριχίλλα

απόψε

(χίλια τόσα κοσμοτέρμινα μετά το ξακουστό BIG BANG

άλλα τόσα πάνω-κάτω πριν το big buff).

—

ΜΑΡΓΑΡΙΤΕΣ

Είναι πόχω πουλήσει την ψυχή μου στο Διάβολο

μ’ αντάλλαγμα τί άλλο τη νιότη

την ατελείωτη νιότη

στο θλιβερό ετούτο δωμάτιο

με τα βιβλία και με τα τσιγάρα

με τ’ αλλόκοτα όνειρα

ακατανόητα ολωσδιόλου για τον μέσο αστό

με ξεκούμπωτο πουκάμισο και σηκωμένα μανίκια

εντελώς ανοιξιάτικος

με σένα στην αγκαλιά μου

με τ’ αγγούρια 

(τουρσί)

κι’ αυτά στο πρόγραμμα μέσα

με τη ζωή μπροστά μου όλη κι’ όλη δική μου

όλη δική μας, αγάπη μου.

—

ΡΟΜΑΝΤΖΑ
(ΥΠΟ ΤΟ ΣΕΛΗΝΟΦΩΣ)

Δες!

Στο φεγγάρι φύτρωσ’ ένα λουλούδι

Όμορφο σαν την αγάπη μας

ή σαν μια επανάσταση

(π.χ. τον Μάη του ’68 ή τον Ισπανικό εμφύλιο…)

Ίσως σύντομα μαραθεί, δεν αντέχουν τα λουλούδια

στο φεγγάρι…

Αφού φύτρωσε όμως

θα πει πως μπορεί να υπάρξει ζωή στο φεγγάρι.

Αφού αγαπιόμαστε
κι’ αφού οι λαοί ξεσηκώνονται

θα πει πως μπορεί να υπάρξει ζωή και στη γη. Μπορεί.

—

(και μια ρομάντζα… ματζόρε:)
ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΡΩΤΙΚΗ

Ι.
Χρυσοκοντυλιά πάνω σε όμπρα

το φεγγαρόφωτο της γρίλιας πάνω στη γυμνή σου πλάτη.

Στο κωλομέρι σου το σπέρμα μου ωσάν δάκρυ / σε εικόνα θαυματουργή.

Ιδωμένη από πίσω η αγαπημένη μου – ίδια η Παναγιά κλπ. κλπ.

ΙΙ.

Τ’ αστέρια στον ουρανό

Οι λέξεις στο χαρτί

Τα χύσια στα σεντόνια –
όλα την αγάπη μου τραγουδούν.

Όχι σ’ αυτούς που τύφλωσαν τον ουρανό
και κάνανε τον ήλιο μας ζητιάνο
Όχι σ’ αυτούς που τραγουδούν τους πόνους μας
πάνω σε χαλασμένο πιάνο.

Κανένας δεν θα τολμήσει
να σου περάσει αλυσίδα στο πόδι
αν δεν του δώσεις την ευκαιρία
να σου πάρει να σου πάρει τα μέτρα.

Οι περισσότερες Κυβερνήσεις
Χρειάζονται την αντιπολίτευση
Για να δικτατορεύουν δημοκρατικά.

Αυτός που είναι κακός μαθητής
της ιστορίας δεν έχει δικαίωμα
να γίνεται δάσκαλός της.

ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΑΣΥΛΟ

Σταματήστε
Τους φώναξα
Η πόρτα που χτυπάτε
Είναι κληρονομιά
Πανάρχαια
Σταματήστε
Τους φώναξα
Θα καλέσω το 100
Χαχανιτά
Χτυπήματα
Μ’ αξίνες και λοστούς
Σκέπασαν τη φωνή μου
Σταματήστε
Τα πριόνια κόβαν κιόλας
Τις κλειδαριές
Σταματήστε τους φώναξα
Κι άκοιξα όλες τις βρύσες
Να τους πνίξω.

ΠΑΥΛΑ

Κάθησε κάτω
Και γράφε
Κάνε κατάλογο
Κάθε γράμμα
Και μιά λέξη
Στο Φ
Μου είπαν να βάλω
( – )

Μα υπάρχει τους είπα
Μπορούμε να γράψουμε

ΦΩΣ

Μέσ’ το σκοτάδι
Με έπνιξαν
Όπως όπως
Δίπλα στην παύλα
Ανοίξανε παρένθεση

ΦΩΣ (Άχρηστη πολυτέλεια).

Εγώ συνέχισα.

Φ Καρφί μέσα στο στόμα
Ω Άγρυπνο μάτι
Σ Αναγκαστικό σιωπητήριο

Ο ΓΥΑΛΙΝΟΣ ΘΕΟΣ

Μου πρόσφεραν ένα θεό
Καμωμένο από γυαλί
Και μου είπαν προσκύνα
Προσπάθησα
Να συζητήσω να μάθω
Και μου είπαν προσκύνα
Αρνήθηκα γέλασα
Έκλαψα πικράθηκα
Και μου είπαν προσκύνα
Τότε άρπαξα το ομείωμα
το πέταξα στη γη

Και τό ‘κανα κομμάτια
Μέσα σε κάθε κομμάτι
Ένας μικρός θεός
Μέσα σε κάθε θεό
Ένα χαμόγελο
Μέσα σε κάθε χαμόγελο
Η εικόνα του εαυτού μου
Έπεσα και προσκύνησα

Τους μικρούς θεούς μου
Κ εγώ παρέμεινα
Ο ένας
Ο μοναδικός

δάκρυα βροχής
σε σμιλεμένα πρόσωπα
καυτηριάζουν τις γραμμώσεις
χαραγμένες από τον ήλιο

δάκρυα αίματος
από τη μήτρα της παπαρούνας
βάφουν το χώμα

εκπνοή δίχως εισπνοή

Νέττα, 21/7/2015

να βρέχει κι εγώ να γράφω

να με λένε

να κατοικώ

στο φωταγωγό

να αφαιρώ τις μονώσεις

να με βρίσκω ανάσκελα
να βρέχει
να μη βλέπω
στην οθόνη μου
να βρέχει
να μην σώζομαι με τίποτα

***

δήγμα γραφής
έφτασα
πρόλαβα
είδα
τις λέξεις
το δηλητήριο
κανείς δεν ήταν εκεί

***

ήδη
τα μάτια σου νεκρά πουλιά
κινείσαι αργά
τραυματισμένος κι όλο φως
κατά πάνω μας
τα μάτια σου νεκρά πουλιά
κοίταξε με
το ράμφος σου
σκυλεύει
το κορμί μου
κοίταξε με

***

πολεμική τέχνη
η αγάπη είναι αυτή που δεν αντέχεις
αυτή που αμύνεσαι
συστρέφεσαι γύρω από το οχυρό σου
καμιά φορά επιτίθεσαι κιόλας
η αγάπη είναι αυτή που δεν αντέχεις
γενναίος πελταστής
ενίοτε ρίψασπις
εσύ πάντα
γυμνός

*Από τη συλλογή “δήγμα γραφής”, εκδ. Μανδραγόρας 2015