Του Αντρέα Πολυκάρπου
Ο ποιητής έχει πάντα μέσα του το ένστικτο, που τον σπρώχνει να γράψει. Ξεκινάει από το ορμέμφυτο
Ο ποιητικός λόγος του Θεοχάρη Παπαδόπουλου είναι οξύς, κόβει σαν λεπίδα τον αναγνώστη με την αμεσότητα του συναισθήματος και την ίδια τη δυναμική της εκφραστικότητας του ποιητή.
Λόγος που εμφορείται από μια υποβόσκουσα κριτική ματιά για τη γύρω πραγματικότητα την οποία καυτηριάζει με μια υποδόρια ειρωνική διάθεση που πολλές φορές ανοίγει πολλαπλούς δρόμους στην ποίησή του.
Το νόημα δεν δίνεται εύκολα σ’ αυτόν που θα διαβάσει την ποίηση του Θεοχάρη Παπαδόπουλου. Ο αναγνώστης πρέπει να μπει στον τρόπο σκέψης του ίδιου του ποιητή για να διανοίξει τον ποιητικό κόσμο του Θεοχάρη Παπαδόπουλου.
Ο κόσμος της ποίησης του Θεοχάρη Παπαδόπουλου καθρεφτίζει την κοινωνική καταχνιά που μαστίζει το σήμερα. Τοπία έρημα, σπίτια γεμάτα αναμνήσεις που τριβελίζουν, άδειες καρέκλες που κουβαλούν ιστορίες, μάτια θλιμμένα και παράθυρα με «κρυσταλλιασμένο» χιόνι.
Και ανάμεσα στο ποιητικό τοπίο που φτιάχνει ο Θεοχάρης Παπαδόπουλος ο ανολοκλήρωτος έρωτας που δεν του έχει απομείνει κάτι να κρύψει τη γύμνια του.
Μόνο που ο ποιητής μέσα από τη δική του οπτική γωνία μας δείχνει όλην τη γύμνια που κυριαρχεί μέσα και γύρω μας…
Πως αντιμετωπίζετε την ποίηση: ως μια ταυτότητα ή ως μια ετερότητα μέσα στη σύγχρονη ζωή;
Η ποίηση ξεκινάει σαν ταυτότητα, δηλαδή, προέρχεται από την έμφυτη τάση, που έχουν μέσα τους οι άνθρωποι για δημιουργία, όμως, πολλές φορές η ποίηση καταλήγει ως ετερότητα, δηλαδή, επηρεάζεται από τον κοινωνικό περίγυρο.
Ένας ποιητής μπορεί να εμπνευστεί από τις εικόνες της οικονομικής κρίσης και να τις μετουσιώσει σε ποίημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ξεκίνησε να γράφει με αυτή την προοπτική. Όμως, για να είναι κάποιος ποιητής, πρέπει να το έχει μέσα του. Όπως έχει γράψει και ο Ρίλκε να μην μπορεί να ζήσει χωρίς να γράφει.
Ο ποιητής είναι μια περσόνα γύρω από τις λέξεις ή λειτουργεί με έναν ενστικτώδη ορμεμφυτισμό;
Ο ποιητής έχει πάντα μέσα του το ένστικτο, που τον σπρώχνει να γράψει. Ξεκινάει από το ορμέμφυτο. Δεν μένει, όμως, εκεί. Η έμπνευση είναι μεθύσι. Μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε λογικά λάθη ή λάθη, που δεν μπορούν να δικαιολογηθούν από την περίφημη ποιητική αδεία.
Ο Paul Valery έχει γράψει: «Τον πρώτο στίχο μας τον δίνουν οι θεοί». Και με τους υπόλοιπους, τι γίνεται;
Ο Διονύσιος Σολωμός έρχεται να συμπληρώσει: «και μετά με καιρό και κόπο θα γραφτεί το ποίημα». Η ποίηση χρειάζεται διορθώσεις.
Προσεχτικό ξαναδιάβασμα του ποιήματος, λίγες μέρες αφού έχει γραφτεί και σβήσιμο, γράψιμο, ξανασβήσιμο και ξαναγράψιμο. Ακόμα και σκίσιμο αν χρειαστεί. Πολλοί σπουδαίοι ποιητές ήταν πολλοί σκληροί με τον εαυτό τους και γι’ αυτό μας άφησαν έργο, που δεν φημίζεται για την ποσότητα, αλλά για την ποιότητά του.
Ο Καβάφης έφτασε να αποκηρύξει τα πρώτα του ποιήματα, ενώ τα ποιήματα των Καββαδία, Πορφύρα και άλλων γνωστών ποιητών είναι λίγα και καλά. Σήμερα, πολλοί ποιητές γράφουν τα ποιήματά τους και χωρίς να τα ξανακοιτάξουν τα σκορπάνε στο facebook και στα διάφορα λογοτεχνικά blogs. Δεν θεωρώ ως κακό το ότι γράφουν, αλλά το ότι δεν διορθώνουν όσα γράφουν.
Μπορεί η τέχνη να κλείσει τις πληγές των ανθρώπων μέσα σε μια ενδότερη υπαρξιακή διαλεκτική;
Σίγουρα η τέχνη μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να ξεπεράσει ορισμένες δυσάρεστες καταστάσεις. Διάφορες τέχνες έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για θεραπευτικούς σκοπούς και ιδιαίτερα η μουσική είναι μια τέχνη, που μπορεί να βοηθήσει, ενδεχομένως και η ποίηση.
Όμως, άλλο το προσωρινό βάλσαμο και άλλο το κλείσιμο των πληγών. Οι κοινωνικές αδικίες δεν διορθώνονται με την τέχνη. Έχει ειπωθεί πως «ουκ επ’ άρτω μόνο ζήσεται άνθρωπος» και ότι ο άνθρωπος χρειάζεται άρτον και θεάματα, όμως, τι γίνεται, όταν εκλείπει ο άρτος και μένουν μόνο τα θεάματα;
Υπάρχει μια πολλή όμορφη λαϊκή παροιμία, που λέει πως: «Νηστικό αρκούδι δεν χορεύει». Όμως, μέσα από την τέχνη, μπορεί να εμπνευστούμε για το πώς κλείνουν οι πληγές, συμπεριλαμβάνοντας και τις κοινωνικές αδικίες.
Πιστεύετε ότι ακολουθείτε το δρόμο άλλων ποιητών ή ακολουθείτε μια μοναχική πορεία μέσα στη γραφή σας;
Θα ήταν πολύ μεγάλη ασέβεια να πω ότι έχω καταφέρει να ακολουθώ τον δρόμο άλλων ποιητών. Εννοείται πως εμπνέομαι από τους άλλους ποιητές. Στην ποίηση δεν υπάρχουν παρθενογενέσεις. Όσο πιο καλός είναι ένας ποιητής, τόσο περισσότερο έχει διαβάσει.
Είχαν ρωτήσει κάποτε έναν νεαρό ποιητή, ποια είναι τα πρότυπά του στην ποίηση και είχε απαντήσει ότι διαβάζει ελάχιστα για να μην επηρεαστεί η έμπνευσή του! Το διάβασμα είναι απαραίτητο. Όλοι οι ποιητές ξεκινούν με μιμήσεις και μετά διαμορφώνουν το δικό τους προσωπικό στυλ. Το δικό μου στυλ είναι μια προσπάθεια απογείωσης στο τέλος του ποιήματος.
Ένας τελευταίος στίχος, που να ανατρέπει, να ξαφνιάζει, να απογειώνει το ποίημα. Δεν πιστεύω ότι το πετυχαίνω πάντα, αλλά, τουλάχιστον, το προσπαθώ.
Ποιές εικόνες κρατάτε μέσα σας από τη ζωή σας; Ποιές εικόνες με άλλα λόγια εφορμούν στη γραφή σας;
Είναι οι εικόνες της καθημερινότητας, που ζω. Από απλές εικόνες, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν πεζές , μέχρι και εικόνες, πολύ ποιητικές. Μπορεί να με εμπνεύσει ένα ωραίο ηλιοβασίλεμα, μπορεί, όμως, να με εμπνεύσει και κάποιος, που ψάχνει στα σκουπίδια ή η είδηση ότι πνίγηκαν πρόσφυγες στο Αιγαίο. Μπορώ να εμπνευστώ ακόμα και από απλά, καθημερινά αντικείμενα. Όπως έχει γράψει και ο Τσέχωφ: «Φέρτε μου ένα ποτήρι κι εγώ θα σας γράψω ένα διήγημα για το ποτήρι».
Ποια ερωτήματα καλείται να απαντήσει ο ποιητής διαχρονικά αλλά και στο παρόν που ζούμε;
Τα διαχρονικά ερωτήματα, που καλείται να απαντήσει ο ποιητής έχουν να κάνουν με θέματα, που έχουν ασχοληθεί οι περισσότεροι ποιητές. Ο έρωτας και τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου, νομίζω ότι έχουν απασχολήσει λίγο-πολύ τους περισσότερους ποιητές, ενώ αρκετοί έχουν ασχοληθεί και με τον κοινωνικό προβληματισμό της εποχής τους.
Στην εποχή μας, όλο και περισσότεροι ποιητές ασχολούνται με την κρίση και αυτό συμβαίνει, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όχι από κάποια μόδα, αλλά από αναγκαιότητα έκφρασης και αναζήτησης διεξόδων.
Ποιο το νόημα της λέξης στην ποίηση; Μια απλή μορφή έκφρασης ή ένα ψυχικό αποτύπωμα;
Εξαρτάται από το πώς θα χειριστεί τη λέξη ο ποιητής. Μια λέξη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δώσει πολλά και διαφορετικά νοήματα. Από μόνη της μια λέξη δεν σημαίνει τίποτα αν δεν προσδιοριστεί. Σήμερα συναντάμε πολλούς ποιητές, που έχουν επηρεαστεί από το κίνημα του γλωσσοκεντρισμού. Δηλαδή, παιχνίδι με λέξεις, έτσι ώστε να δημιουργούνται όσο γίνεται περισσότερες παρηχήσεις, χωρίς να έχει σημασία το νόημα του ποιήματος.
Κάπως έτσι είχε εξελιχθεί και η λετριστική ποίηση. Σήμερα, κατά τη γνώμη μου, αυτά τα είδη είναι ξεπερασμένα. Ο ποιητής, για να θυμηθούμε λίγο και τον Coleridge, πρέπει να βάλει τις κατάλληλες λέξεις στη σωστή σειρά.
Είναι η ποίηση το καταφύγιο του ανθρώπου;
Ναι, η ποίηση μπορεί να γίνει καταφύγιο του ανθρώπου, γιατί τόσο ο άνθρωπος που διαβάζει ποίηση, όσο και ο άνθρωπος που γράφει ποίηση την έχουν ανάγκη. Ο άνθρωπος, που διαβάζει ποίηση, καταφεύγει σε εκείνη για να ζήσει ορισμένες όμορφες στιγμές.
Για να συγκλονιστεί και να εξυψωθεί πνευματικά. Ο άνθρωπος, που γράφει ποίηση, πολλές φορές γράφει για να ξεσπάσει, για να πνίξει τον πόνο του, για να νιώσει καλύτερα. Πολλοί ποιητές, γράφοντας σε στιγμές μεγάλου πόνου μας έδωσαν τα καλύτερά τους ποιήματα.
Μπορεί ο κόσμος να ζήσει ποιητικά;
Στη σύγχρονη κοινωνία κρίσης και παρακμής, όχι. Όταν, οι περισσότεροι άνθρωποι, έχουν μια εξοντωτική ρουτίνα σπίτι – δουλειά – δουλειά – σπίτι, όταν ο ελεύθερος χρόνος συρρικνώνεται όλο και περισσότερο, τότε δεν μπορούμε να μιλάμε για ποιητική ζωή.
Σε μια καλύτερη μελλοντική κοινωνία, αν έχει εκλείψει η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, τότε, ίσως, ο κόσμος να μπορεί να ζήσει ποιητικά. Ίσως ο άνθρωπος να μπορεί να βάλει περισσότερη ποιητικότητα στη ζωή του.
*Ο Αντρέας Πολυκάρπου είναι υποψήφιος διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στο τμήμα Επικοινωνίας Μέσων και Πολιτισμού. Επιστημονικά άρθρα του δημοσιεύτηκαν σε Ελλάδα και Κύπρο. Εξέδωσε δύο ποιητικές συλλογές στην Κύπρο και το 2013 εξέδωσε την τρίτη του ποιητική συλλογή «Απρόσωπα Φαγιούμ», στις εκδόσεις Άπαρσις στην Αθήνα. Το 2014 εκδόθηκε το θεατρικό του έργο «Κατά Ιωάννη Αποκαθήλωση» από τις εκδόσεις Vakxikon.gr στην Αθήνα. Ποιήματα του δημοσιεύτηκαν σε έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά και μεταφράστηκαν στα αγγλικά. Το 2008 και το 2010 βραβεύτηκε από τη European Commission για δημοσιογραφικές του έρευνες και εκπροσώπησε τη χώρα του σε Σλοβενία και Κωνσταντινούπολη αντίστοιχα.
**Αναδημοσίευση από εδώ: http://www.onlycy.com/articles/perissotera/vivliogonia/125510-enas-poiitis-katathetei-synenteyxi-me-ton-poiiti-theohari
