Σε ένα μυαλό που η αυτονομία του με ξεπερνά. Ένα μυαλό που αδυνατώ να εξουσιάσω.
9.
Δύο στόματα ακίνητα. Περιφραγμένα. Υπόσχονται μια μεταχειρισμένη ιστορία. Δανεική, ακίνδυνη πια.
Μια ξεθωριασμένη κόπια του χθες. Μασημένη.
Σκόρπια θραύσματα από φτηνό υλικό ενός σκηνικού που εγκαταλείφθηκε. Ξέφτια των ψάθινων ημερών που εξαντλήθηκαν γρήγορα. Που πνίγηκαν ανάμεσα στα δάχτυλα, θύματα κάποιας νεύρωσης. Που κρεμάστηκαν αθώα από την αλυσίδα μιας κουρασμένης κούνιας. Που τραύλιζαν λιώμα απ΄ το πιοτό για ό,τι δεν ήρθε. Που αποσύρθηκαν και χάθηκαν ανάμεσα στις απομιμήσεις.
Τραβηγμένα χαρακτηριστικά μια ζωής που φεύγει. Κυνηγοί του παρελθόντος. Ρακοσυλλέκτες μιας εποχής που έδυσε στα σκουπίδια.
Ο χορός έπαψε. Τα κέρινα βήματα σωπαίνουν την πορεία. Στο πάτωμα φυτρώνουν μαχαίρια. Τίποτα δεν γεννιέται πια.
Τίποτα.
*Από τη συλλογή “Ερασιτέχνες εμπρηστές”, εκδ. Απόπειρα, 2017.
Το αίμα θέλει να ξαποστάσει. Του έχουν κλέψει τον λόγο ν’ αγαπάει. Γυμνή απουσία. Παραληρώ, μου πέφτουν τα φτερά, τα χάνω. Τι θά ’λεγε ο κόσμος αν ο θεός τον είχε έτσι εγκαταλείψει;
ΙΙ Χωρίς εσένα ο ήλιος πέφτει σαν νεκρός παρατημένος. Χωρίς εσένα γυρνώ στην αγκαλιά μου και παίρνω τη ζωή μου να ζητιανεύει ζεστασιά, αφοσίωση.
Φωτά από αγριοπερίστερα! Νερό από αγκαλιάσματα! Γη από τη φωτιά Αέρας από το νερό Εισήγηση της κληματίδας των σπονδύλων μου Μη φάτε απ’ αυτό το δέντρο Είναι το καμουφλάζ ενός ανθρώπου σε ποιητή Η γαλάζια πανοπλία Σαν δοξάρι αναμαλλιασμένο, από τριβές με την πραγματικότητα
Γη από αλαφρόπετρα! Αέρας από σκάφανδρο! Φωτιά από τη γη Νερό από τον αέρα Η φύση αρέσκεται να ομιλεί με υπονοούμενα Εσείς ξέρατε ότι υπάρχουν κάποιοι μουσικοί, που κουρδίζουν τα όργανά τους με ποδοβολητά αλόγων;
Αν δεις έναν άνθρωπο Να περπατάει σε έναν πολυσύχναστο δρόμο Και να μιλάει δυνατά στον εαυτό του Μην τρέξεις προς την αντίθετη κατεύθυνση Αλλά τρέξε προς αυτόν Γιατί είναι ποιητής Δεν έχεις τίποτα να φοβηθείς από τον ποιητή Παρά μόνο την αλήθεια.
Τι περιμένεις γυναίκα άγνωστη κάτω από το τσίγκινο υπόστεγο; Το λεωφορείο δεν θα ’ρθει. Ο Έρωτας δεν θα ’ρθει. Εκείνος δεν θα ’ρθει. Μέσα από τις ρυτίδες σου μπορώ να διακρίνω τη ζωή που χάνεται ―αυτή την ασπρόμαυρη τηλεόραση με τον ένα μόνο σταθμό τις συχνές διακοπές, τα παράσιτα. Στενά δωμάτια, πολλά παιδιά υγρασία στα κόκαλα και στην καρδιά δύσκολα χρόνια δύσκολα χρόνια δύσκολα χρόνια. Δεν είσαι εσύ η γυναίκα που θαύμασα τις προάλλες στο ELLE, δεν σε είδα στην τελευταία ταινία του Αντονιόνι ή του Τρυφφώ δεν άκουσα να σε υμνούν μεγάλοι ποιητές και ζωγράφοι. Περνάς κάθε μέρα ανάμεσά μας ανώνυμη, σχεδόν αόρατη περιμένοντας πάντα κάτι που δεν θα ’ρθει ποτέ, γράφοντας κατά διαστήματα κραυγές απογνώσεως με το έμμηνο αίμα σου στον αέρα, με φόντο τον, εξαίσια γαλάζιο, αττικό ουρανό.
Το εξώφυλλο ενός παιδικού βιβλίου του Leib Kvitko. O Kvitko έφυγε από τη Γερμανία το 1925, επέστρεψε στη Σοβιετική Ένωση και έζησε στη Μόσχα, κυρίως ως συγγραφέας παιδικών βιβλίων. Ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος και υπέρμαχος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Εκτελέστηκε ως ένας από τους 13
Γεωργία Κανελλοπούλου*
Διάβαζα ένα ποίημα της Άννας Αχμάτοβα, ένα μικρό απόσπασμα από τις Βόρειες Ελεγείες. Τρεις δεκαετίες έγραφε τις Ελεγείες της η Αχμάτοβα, ξεκινώντας το 1921, χρονιά που εκτελέστηκε ο Νικολάι Γκουμιλιόφ και πέθανε ο Αλεξάντερ Μπλοκ. Δεν μπορούσε να ξέρει η Άννα Αχμάτοβα ότι θα ολοκλήρωνε τις Ελεγείες, ακριβώς πριν εκτελεστούν στη χώρα της 13 ποιητές, ηθοποιοί, γιατροί, μεμιάς.
Τι συνέβη, λοιπόν, στη Μόσχα τη νύχτα της 12ης προς 13η Αυγούστου του 1952;
Ας δούμε ένα σύντομο χρονικό, βήμα προς βήμα, κι ας μοιάζει με ταινία τρόμου – μιλάμε άλλωστε για την εποχή που ο τρόμος μεταμφιέστηκε σε νόμο.
Καθώς οι ναζιστικές δυνάμεις κατευθύνονταν προς τη Μόσχα, οι Ρώσοι Εβραίοι γνώριζαν ότι η ζωή τους ήταν σε κίνδυνο για περισσότερους από έναν λόγους. Κάποιοι, όπως ο διευθυντής του Εβραϊκού Θεάτρου Μόσχας Solomon Mikhoels και ο ποιητής Itzik Fefer, μαζί με λογοτέχνες, ηθοποιούς, γιατρούς, σχημάτισαν την Εβραϊκή Αντιφασιστική Επιτροπή (ΕΑΕ) για να συγκεντρώσουν διεθνή υποστήριξη και κεφάλαια για τη σοβιετική πολεμική προσπάθεια. Η ΕΑΕ τότε ήταν καλή.
Μετά τον πόλεμο και το Ολοκαύτωμα, η ΕΑΕ επικεντρώθηκε στην ανοικοδόμηση των εβραϊκών κοινοτήτων, και στη διάσωση της γης και του πολιτισμού των Ρωσοεβραίων. Η ΕΑΕ έγινε κακή.
Η εξουσία δεν συγχωρεί τον παραμικρό ανταγωνισμό, την παραμικρή πρωτοβουλία, πόσο μάλλον όταν συμβαίνει εντός του τοπίου του ξαναζεσταμένου σοβιετικού αντισημιτισμού.
Το 1948, σκοτώθηκε ο Mikhoels σε ένα «ατύχημα» με αυτοκίνητο, με εντολή του Στάλιν, όπως αποκάλυψαν χρόνια αργότερα τα σοβιετικά αρχεία.
Την ίδια χρονιά, 15 επιφανή μέλη της ΕΑΕ συνελήφθησαν. Υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια και βάναυσες ανακρίσεις για πολλά χρόνια και τελικά κατηγορήθηκαν για «αντεπαναστατικά εγκλήματα» και οδηγήθηκαν στο δικαστήριο τον Μάιο και τον Ιούνιο.
Η δίκη κράτησε έξι εβδομάδες. Κανένας κατηγορούμενος δεν δέχτηκε να χρησιμοποιήσει συνήγορο υπεράσπισης.
Τη νύχτα της 12ης προς τη 13η Αυγούστου 1952 οι 13 από τους 15 ποιητές, όπως επικράτησε να λέγονται, εκτελέστηκαν στη διαβόητη φυλακή Lubyanka της Μόσχας. Ο 14ος είχε πέσει σε κώμα στη διάρκεια των βασανιστηρίων και δεν συνήλθε ποτέ. Πέθανε προτού τον εκτελέσουν. Η 15η ήταν η διάσημη βιοχημικός Λίνα Στερν, που θεωρήθηκε ζωτικής σημασίας για το σοβιετικό κράτος και έτσι τα κατάφερε με μόλις πέντε χρόνια εξορίας στο Καζακστάν.
Τα πρακτικά της «δίκης» που οδήγησε στη δολοφονία των ποιητών το 1952 δόθηκαν στη δημοσιότητα το 1994.
«Και κάναμε προσπάθεια να αγνοούμε, τι γίνεται πίσω από τον καθρέφτη, κάτω από ποιες βαριές και μαύρες μπότες στενάζουνε συχνά τα σκαλοπάτια εκλιπαρώντας να τα λυπηθούμε. Παράξενα χαμογελούσες τότε. “Ποιον κουβαλάνε πάλι μες στη νύχτα;” Τώρα από κει, που τα ξέρουν όλα, πες μου: Τι ήταν αυτό, που ζούσε πλάι μου;»
Αυτό έγραψε, μεταξύ άλλων, η Άννα Αχμάτοβα στις Βόρειες Ελεγείες. Και την προειδοποιούσε, τρομαγμένη, η Μαρίνα Τσβετάγιεβα: «Δεν φοβάστε να τα γράφετε;»
«Δεν ξέρετε, ότι τα ποιήματα πραγματοποιούνται;»
Ο Peretz Markish, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας, που έγραφε στα γίντις, και ορίστηκε πρόεδρος της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής από τον ίδιο τον Στάλιν. Το 1946, πήρε το βραβείο Στάλιν και το 1948 έγραψε ένα ποίημα 20.000 στίχων, εγκώμιο για τον Στάλιν. Λίγους μήνες μετά, συνελήφθη ως Εβραίος εθνικιστής και κατάσκοπος. Εκτελέστηκε ως ένας από τους 13\
Ο David Hofstein, ποιητής, που έγραφε (και) στα γίντις, μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, ο άνθρωπος που έγραψε το 1920, με εικονογράφηση του Μαρκ Σαγκάλ, τις ελεγείες για την καταστροφή των εβραϊκών κοινοτήτων από τα πογκρόμ του λευκού στρατού. Εκτελέστηκε ως ένας από τους 13
Ο Solomon Lozovsky, στέλεχος της επανάστασης, και της μπολσεβίκικης κυβέρνησης. Ήταν ο τελευταίος και παλαιότερος μπολσεβίκος που δολοφονήθηκε υπό τις διαταγές του Στάλιν. Εκτελέστηκε ως ένας από τους 13
. Από τα αριστερά, Itzik Feffer, Άλμπερτ Αϊνστάιν και Solomon Mikhoels στις ΗΠΑ το 1943, για τους σκοπούς της ΕΑΕ. Ο Itzik εκτελέστηκε, ένας από τους 13. O Solomon είχε δολοφονηθεί σε «ατύχημα»
Βιβλίο: Το μυστικό πογκρόμ του Στάλιν: Η μεταπολεμική Ιερά Εξέταση της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής από τους Τζόσουα Ρούμπενσταϊν, Βλαντιμίρ Π. Ναούμοφ και Λάουρα Ε. Βόλφσον
Μουσική: https://www.youtube.com/watch?v=ZF_2ByJHFWQ (Μια μουσική του συνθέτη πολωνικής καταγωγής Mieczysław Weinberg, ο οποίος είχε χάσει όλη του την οικογένεια στο ολοκαύτωμα, πήγε στη Σοβιετική Ένωση, ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε τη Ναταλία, κόρη του ιδρυτή της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής Solomon Mikhoels, κι έγινε φίλος του Σοστακόβιτς. Τον Φεβρουάριο του 1953, ο Weinberg συνελήφθη με την κατηγορία του «εβραϊκού εθνικισμού», αλλά στάθηκε τυχερός: ο Στάλιν πέθανε ένα μήνα μετά, ο Weinberg σώθηκε).
Θα πω λοιπόν τα δυο φτωχά μου λόγια κι εγώ πριν φύγω με τη σειρά μου θα περπατήσω σχεδόν τυφλός στα σκοτεινά μ’ ένα παράφωνο τραγούδι μιλώντας σε φανταστικούς διαβάτες σφίγγοντας το ένα χέρι μου με το άλλο σα νοιώθω μόνος
*
μες στην ομίχλη θα σηκώνονται στριγγές και κούφιες άγνωστες ολότελα κραυγές φωνές το ίδιο αλλότριες είτε σημαίνουν χαρά είτε λύπη σφυρίχτρες διαπεραστικές και σάλπιγγες αλαλαγμοί και βογγητά ο σκουριασμένος στεναγμός μιας βρύσης δίχως νερό
*
σημαίες θ’ ανεμίζουνε γιορταστικά στο περιθώριο της νύχτας λάβαρα με παράδοξα χρώματα αλλόκοτους συνδυασμούς
*
θα ματώσω χέρια και γόνατα τη γλώσσα μου θα δαγκάσω χτυπώντας σε τοίχους θα εξουθενωθεί το κορμί μου τίποτα όμως δεν θα ‘χω να φοβηθώ καθώς ο δρόμος θα ‘ναι πια μέσα μου οι φλέβες και τα νεύρα αυτή η σπονδυλική μου στήλη αν μου μείνει μια μόνο κλωστή απ´ αυτή θα κρατηθώ μισό δευτερόλεπτο πριν σπάσει αν μου μείνει μια αχτίδα φως ας οδηγήσει ένα μονάχα βήμα.
