Ύστερα δεν είπα τίποτα. Άφησα μόνο ο κουρνιαχτός να κοπάσει κι έγινα ένα με τη σκόνη. Ένας αέρας να φυσήξει και θα σηκωθώ.
*
ΣΙΓΑΝΗ ΒΡΟΧΗ
Έτσι μια μέρα θα πεθάνουμε ξημέρωμα Σαββάτου όταν μόνο οι νοσοκόμες ξενυχτούν και οι άστεγοι βγαίνουν σιγά σιγά στους δρόμους Κυριακή την ώρα της κηδείας θα ‘χουν μαζευτεί αρκετοί που απ’ τη ζωή μας ήταν εξαφανισμένοι ο παπάς θα λέει χωρίς ίχνος θλίψης τα λόγια της Εξοδίου Ακολουθίας μια σιγανή βροχή θα μας συνοδεύει στην αγκαλιά της μάνας μας
*
ΑΠΟΓΕΙΩΘΗΚΕ
Τον ξέρω καλά τον θάνατο χρόνια τώρα συναντιόμαστε στο καφενείο της γειτονιάς έρχεται και ψαρεύει συνταξιούχους κι ανέργους τον ξέρω καλά Προχτές ένας ντελιβεράς τρέχοντας να προλάβει απογειώθηκε κι ακόμα ανεβαίνει με το μηχανάκι του στον ουρανό Τον ξέρω καλά τον θάνατο όχι λίγες φορές αντικριστήκαμε και με γλυκοκοιτούσε Θεέ μου με γλυκοκοιτούσε
*Από τη συλλογή “Η σιωπή της κερκίδας”, Εκδόσεις Τύρφη.
I believe a leaf of grass is no less than the journey-work of the stars, And the pismire is equally perfect, and a grain of sand, and the egg of the wren, And the tree-toad is a chef-d’œuvre for the highest, And the running blackberry would adorn the parlors of heaven, And the narrowest hinge in my hand puts to scorn all machinery, And the cow crunching with depress’d head surpasses any statue, And a mouse is miracle enough to stagger sextillions of infidels. I find I incorporate gneiss, coal, long-threaded moss, fruits, grains, esculent roots, And am stucco’d with quadrupeds and birds all over, And have distanced what is behind me for good reasons, But call any thing back again when I desire it. In vain the speeding or shyness, In vain the plutonic rocks send their old heat against my approach, In vain the mastodon retreats beneath its own powder’d bones, In vain objects stand leagues off and assume manifold shapes, In vain the ocean settling in hollows and the great monsters lying low, In vain the buzzard houses herself with the sky, In vain the snake slides through the creepers and logs, In vain the elk takes to the inner passes of the woods, In vain the razor-bill’d auk sails far north to Labrador, I follow quickly, I ascend to the nest in the fissure of the cliff.
Πιστεύω ότι ένα φύλλο γρασιδιού δεν είναι λιγότερο από το ταξίδι-έργο των αστεριών, Και το πρισμίρ είναι εξίσου τέλειο, και ένας κόκκος άμμου, και το αυγό του σπουργιτιού, Και η φρύνη του δέντρου είναι ένα chef-d’œuvre για το υψηλότερο, Και το βατόμουρο που τρέχει θα στόλιζε τα σαλόνια του ουρανού, Και ο πιο στενός μεντεσές στο χέρι μου περιφρονεί όλα τα μηχανήματα, Και η αγελάδα που τρώει με το κεφάλι κατεβασμένο ξεπερνά κάθε άγαλμα, Και ένα ποντίκι είναι αρκετό θαύμα για να παραπαίξει εξισοκατομμύρια άπιστους. Βρίσκω ότι ενσωματώνω γνεύσιο, κάρβουνο, μακρόστενα βρύα, φρούτα, σιτηρά, ρίζες, Και είμαι στοκαρισμένος με τετράποδα και πουλιά παντού, Και έχω απομακρύνει ό,τι είναι πίσω μου για καλούς λόγους, Αλλά μπορώ να ξανακαλέσω οποιοδήποτε πράγμα όταν το επιθυμώ. Μάταια η επιτάχυνση ή η συστολή, Μάταια οι πλουτωνικοί βράχοι στέλνουν την παλιά τους θερμότητα ενάντια στην προσέγγισή μου, Μάταια ο μαστόδοντας υποχωρεί κάτω από τα ίδια του τα κονιορτοποιημένα οστά, Μάταια τα αντικείμενα στέκονται μακριά και παίρνουν ποικίλες μορφές, Μάταια ο ωκεανός κατακάθεται σε κοιλότητες και τα μεγάλα τέρατα ξαπλώνουν χαμηλά, Μάταια το όρνιο στεγάζεται στον ουρανό, Μάταια το φίδι γλιστράει ανάμεσα στα αναρριχώμενα φυτά και τους κορμούς, Μάταια το ελάφι πηγαίνει στα εσωτερικά περάσματα του δάσους, Μάταια το ξυράφι ταξιδεύει βόρεια στο Λαμπραντόρ, Ακολουθώ γρήγορα, ανεβαίνω στη φωλιά στη σχισμή του βράχου.
Αγαπώ αυτά τα πνεύματα Που οι άλλοι αποφεύγουν και δείχνουν με το δάχτυλο, Ή τα φοβούνται και καμουφλάρουν την ψυχή τους- Αυτά τα ερείπια, Όπου η Ελευθερία κατοίκησε για μια ώρα μόνο Και πέρασε σαν φλόγα, Καίοντας συθέμελα αυτό το τόσο μικρό σπίτι.
*
ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ
Όνειρα
Οι άνθρωποι πεθαίνουν… Τα όνειρα απλώς αλλάζουν κατοικία. Δεν μπορείς να τα στήσεις στον τοίχο Και ήσυχα να τα θάψεις στο χώμα, Και να μην ξανακούσεις γι’ αυτά… Όσο βαθύς κι αν είναι ο λάκκος και παχύ το χώμα- Σαν βλαστάρια από το παρελθόν Που φύλαξαν ένα ιερό ρόδο κάτω από την παγωνιά του κόσμου- Τα όνειρα θα βγουν στο φως.
*
ΤΑ ΝΕΑ (Πάσχα 1916)
Λογοκριμένα ψέματα μιμούνται την αλήθεια… Λογοκριμένη αλήθεια χλωμή όσο κι ο φόβος.. Η καρδιά μου ζωντανή καμπάνα που χτυπά… Αλλά μόνο οι νεκροί ακούνε…
Η καρδιά μου μοιάζει με μια μητέρα-πουλί Που γυρίζει σε κύκλους, όλο και πιο ψηλά στον ουρανό, Και η φωτιά στο δάσος Κυκλώνει το δέντρο που έχει χτίσει τη φωλιά της.
Η καρδιά μου μοιάζει με τον εραστή που ματαιώθηκε Από ένα σπασμένο σκαλί- Δίνουν μάχη αυτή τη νύχτα στην οδό Σάκβιλ Κι εγώ δεν είμαι εκεί!
*Από το βιβλίο “Το σώμα που πονά / Ο καθρέφτης του κόσμου”, εκδόσεις Κείμενα, Αθήνα 2023. Μετάφραση: Ελένη Χατζή.
Είχα λέξεις για κάθε σκέψη μπορούσα να εκφράσω την εικόνα μιας ψυχής και την ψυχή μιας εικόνας. Η καρδιά απαίτησε ευτυχία, τα μάτια έναν τόπο κι οι νύχτες ένα κρεβάτι. όπως της Έμιλι Ντίκινσον, η ζωή μου ήταν ένα γεμάτο όπλο με φυσίγγια τοποθετημένα από τα δικά μου χέρια. Ένιωσα σαν να ‘ναι ένα πτώμα μέσα στο κεφάλι μου και το περιέγραψα κι αυτό. Είχα λέξεις για κάθε σκέψη. Σαν σκίουροι που φευγαλέα ξεπροβάλλουν ανάμεσα απ’ τα δέντρα εγώ ερχόμουν σε σένα μα εσύ βρήκες καταφύγιο στη δική μου σιωπή. Μέσα από το παράθυρο των λόγων μου θα μπορούσες να νιώσεις το αεράκι μιας ένωσης. Δεν υπήρξε καμία ρωγμή στον τοίχο της δικής σου απόφασης. Το φως εκατομμυρίων ετών εστίασε στα δυο σου μάτια, απερίγραπτο ακόμα και σε μένα.
*Το ποίημα περιλαμβάνεται στο βιβλίο “Σιωπές – Ποιήτριες από το Μπανγκλαντές, την Ινδία, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, το Ιράν”. Εκδόσεις opportuna, Πάτρα 2023. Ανθολόγηση – επιμέλεια: Γιώργος Μπουρλής. Η απόδοση του ποιήματος στα ελληνικά βασίστηκε στην αγγλική μετάφραση της Rukhsana Ahmed.
**H Kishwar Naheed είναι φεμινίστρια ποιήτρια και συγγραφέας από το Πακιστάν που γράφει στη γλώσσα Ουρντού (Urdu). Έχει γράψει αρκετά ποιητικά βιβλία. Έχει επίσης λάβει βραβεία, μεταξύ των οποίων το Sitara-e-Imtiaz για τη λογοτεχνική της συμβολή στη λογοτεχνία Ουρντού.
να πως και γιατί; Το στόμα, το χέρι, το είδα που στάθηκε, η απόσταση ( σε/ με ) προστατεύει από μια αποτυχία
1 Μεγάλη εβδομάδα. Μεγάλη Πέμπτη και ο Πάτερ Σέργιος *
Περπατούσε σε αγκάθια τα πάθη σκορπίζουν την θέληση ένα πουλί ξεπουπουλιασμένο είναι τα νοιώθει στα σπλάχνα του- τα δόντια του- σαρκοβόρου πόθου «πάθη που δεν ημερεύουν» να λυτρωθώ, ν’ αναστηθώ θεέ μου στα γόνατα παραληρούσε να γαληνέψει η ψυχή της που ξένη κι άσκουφη χωρίς την θέλησή της την αποδιώχνει απ’ την αγάπη απ’ την στοργή
*(“Ο Πάτερ Σέργιος” νουβέλα του Λ. Τολστόι)
2 κι οι πόλεις γίγαντες τεράστιοι αχόρταγοι νοσηροί πόσοι ερχομοί και τις αναχωρήσεις; με πιάνω αδιάβαστη, δεν τις έχω καταγράψει μόνο να, μια λαχτάρα κι ένα σβήσιμο καθώς το σώμα ανοίγει για να δεχτεί το γεγονός και να σκεφτείς.. δεν είμαι καν μια βάρκα παρά σανίδα ξέμπαρκη
3
και στην πρώτη κραυγή και στην τελευταία και στον δρόμο που μας αναλογεί μόνοι μόνη μαζί με άλλους τι φρίκη συμπόρευση στο κύμα στην ακροθαλασσιά ναι κάθε μεγάλη στιγμή καταδίκη μου και κάθε πικρή στιγμή του διαβόλου που με κυβερνά και οι άγγελοι μαζί και αυτοί αχταρμάς από άυλη ύλη μόνο μια ενέργεια μένει να αγαπήσω έτσι το τίποτα
4
Θέλω
α Την ζωή που κανείς πριν από μένα δεν διάβηκε
β Την σιωπή που μιλάει και στάζει μόνο για μένα σε αφώτιστα ακόμη αστέρια
γ Και το σπασμένο κομμάτι γυαλί που περιμένει την γυμνή μου πατούσα
δ Την ίσκα -Phellinus igniarius- που μου τρώει τα σωθικά και το φιλί μου για ένα φιτίλι
ε Εσύ και εγώ σαν μια θνητότητα που αναβάλλεται
ζ Σαν ένα φυτό που αναρριχάται σε συστροφή αιώνια
η Νάμα που δείλι και χάραμα με λούζει
θ Κορμί δικό μου λένε πως είναι δεν τους πιστεύω
κ Τρυγώ την κάθε φλαμουριά που βρίσκω και φλόμους γύρω από το σπίτι σπέρνω
5
Αγγίζω τους ανθρώπους από μακριά/ κάθε μου άγγιγμα /είναι μια στιγμή στην αιωνιότητα/ ένα χάδι στο μάγουλο /και ένα φιλί στο πηγούνι/ αγάπες που δεν εκφράστηκαν/ είναι το μέλλον του κόσμου/ αυτές μας κρατούν όρθιους/ Ένα πως και γιατί/ το στόμα/ το χέρι/ το είδα που στάθηκε/ η απόσταση (σε/ με) προστατεύει από μια αποτυχία
Σημ.: Μικρή δική μου (της Μαρίας Πανούτσου) επιλογή ποιημάτων από το 2022-23.
«Δεν θα συμβεί τίποτα», σκέφτηκε εκείνο το ανοιξιάτικο απόγευμα όταν βγήκε απ’ την κάμαρα του. Περπάτησε όπως πάντα αρκετά, χαιρέτησε κάνα δυο γνωστούς και σταμάτησε για κάμποση ώρα στο γνώριμο σημείο κοιτάζοντας τη θάλασσα. Οι γάτες ήρθαν και τριβόταν στα πόδια του, άρχισε να τις μιλάει-λες και ήξεραν τα μυστικά όλου του κόσμου. «Εμείς κάποια στιγμή φεύγουμε χωρίς να έχουμε μάθει σχεδόν τίποτα», σκέφτηκε. Έπειτα από λίγο βρήκε μια καφετέρια, ήταν η μέρα που οι παρέες συγκεντρωνόταν και έβλεπαν τους ποδοσφαιρικούς αγώνες. Φωνές, καβγάδες και βλέμματα καρφωμένα στην οθόνη. Του άρεσε να τους παρατηρεί. Χτύπησε το τηλέφωνο του. «Αγαπητέ και αυτό το καρναβάλι είναι υπέροχο! Σε δύο μέρες επιστρέφουμε και ανυπομονούμε να σε ξαναδούμε. Να γράφεις ε; Μη σταματήσεις ποτέ.» «Κι εγώ ανυπομονώ.» Υπήρχε γύρω μια γλυκιά θλίψη, ίσως πράγματι να ζούσε σ’ ένα όνειρο. Πόσοι και πόσοι είχαν γράψει γι’ αυτό. Γλυκιά θλίψη. Ναι. Επέστρεψε αργά τη νύχτα. Άνοιξε το παράθυρο και λίγο πριν κοιμηθεί έγραψε αυτές τις γραμμές. Δεν είχε συμβεί τίποτα. Περίπου.
Ένα ξεχασμένο ραδιόφωνο σ’ αυτήν εδώ την πόλη περπατώ με τις ώρες μιλάω στις γάτες και χαϊδεύω τα κύματα λίγο πριν επιστρέψω σπίτι με περιμένει το γνώριμο τραπέζι ο Γιώργος θα φέρει τον καφέ «έγραψες τίποτα όσο καιρό είσαι εδώ;» «όχι, Γιώργο» «ο κόσμος πάει κατά διαόλου ε;» «πάντα πήγαινε» ανοίγω την εφημερίδα «το πανέμορφο μοντέλο Λέβι Ντίλαν είναι εγγονός του Μπομπ» χα! αργότερα ξεκινώ για το δωμάτιό μου κάποτε σ’ αυτό έμενε ένας Φινλανδός μπεκρής όταν έφυγε άφησε το ραδιόφωνό του τ’ ανοίγω και ακούω για τις διαδηλώσεις εναντίον του νέου πλανητάρχη κλείνω το παράθυρο και λίγο πριν έρθει ο ύπνος κοιτάζω το χαρτί μου Γιώργο κάτι έκανα
Ο Σπύρος Μεϊμάρης, ένας εκ των κορυφαίων εκπροσώπων της γενιάς των beat ποιητών, βρισκόταν στο νοσοκομείο με εγκεφαλικό την τελευταία εβδομάδα και τελικά εξέπνευσε.
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1942. Το 1959-60 βρέθηκε στο Σαν Φρανσκίσκο και παρευρέθηκε στο ξεκίνημα της Βeat Generation. Γνωρίστηκε με τον ποιητή Lawrence Ferlinghetti, εκδότη των City Lights Books και αρχίζει να γράφει ποίηση στα Αγγλικά.
Όταν ο Allen Ginsberg (1926-1997), η πιο επιφανής φιγούρα της beat generation (και της beat poetry), θα ερχόταν στην Ελλάδα από την Ταγγέρη με το θρυλικό υπερωκεάνιο S.S. Vulcania, στις 29 Αυγούστου 1961, ο Σπύρος Μεϊμάρης, μαζί με τους Νάνο Βαλαωρίτη, Πάνο Κουτρουμπούση, Μίνω Αργυράκη, Γιώργο Κατσίμπαλη και Amy Mims, θα ήταν ανάμεσα σ’ αυτούς που θα τον συναναστρέφονταν και που θα τον συνόδευαν στις περιπλανήσεις του στα κέντρα της Αθήνας και του Πειραιά.
Ο Σ. Μεϊμάρης ήδη από το 1959 είχε βρεθεί με υποτροφία στην Καλιφόρνια, συχνάζοντας στην North Beach του Σαν Φρανσίσκο, την εποχή της ακμής των beats, ενώ το 1961 στο Beat Hotel, στην οδό Gît-le-Cœur του Παρισιού, θα συναντούσε τους William S. Burroughs, Sinclair Beiles και Kay Johnson ανάμεσα σε άλλους και λίγο αργότερα, στην Ταγγέρη, τους Harold Norse, Paul Bowles και Jane Bowles.
Βασικά, μαζεμένα ποιήματα του Σπύρου Μεϊμάρη συναντάμε για πρώτη φορά στο τεύχος #22 του «Κούρου» (1974) κάτω από τον τίτλο «Αρνάκι άσπρο και παχύ…», όπως και σ’ ένα τεύχος του περιοδικού “Panderma”, την επόμενη χρονιά, το «Όνειρα Πραγματικότητας» (1975). Ποιήματα και κείμενά του δημοσιεύονται βεβαίως και στο περιώνυμο ένατο τεύχος του περιοδικού «Σήμα / Αφιέρωμα Η Σκηνή» (Σεπτέμβρης 1975) και πολλά χρόνια αργότερα στην «Τυφλόμυγα» [Μάιος-Ιούνιος, 2016]. Ίσως να υπάρχουν και αλλού…
Από ’κει και πέρα τα βιβλία του Σ. Μεϊμάρη, με ποιήματά του και μεταφράσεις, με τη σειρά έκδοσής τους είναι τα: «Εξορκισμοί» [Καστανιώτης, 1983], «Αλμπέρ Κοσερί / Ξεχασμένοι απ’ το Θεό» Απόπειρα, 1991, «Τζακ Κέρουακ / Τα Όνειρά μου» Αίολος, 1992, «Άλλεν Γκίνσμπεργκ / Ημερολόγια» Εστία, 1993, «Τζακ Κέρουακ / Μάγκι Κάσιντι» Αίολος, 1997, «Γραφτά» [Απόπειρα, 1998], «Δηλώσεις της Σιγαλιάς, 1997-2009» [Εκδόσεις Πολιτιστική Δράση-ΕΜΣΕ, 2011] και «Η Μεταμόρφωση του Τοπίου / Ποιήματα 1961-2014» [Εκδόσεις Πολιτιστική Δράση-ΕΜΣΕ, 2016].
Το πιο πρόσφατο βιβλίο του Σπύρου Μεϊμάρη κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις OPPORtUNA, έχοντας τίτλο «Επίλεκτα ποιήματα και άλλα κείμενα (2012-2022)».
Ο πρώτος μου έρωτας πόζαρε στο κεντρικό σαλόνι του Seventeen2, τα ιριδίζοντα γαλάζια σαν το οπάλιο3 μάτια της εξαϋλώνονταν μες στην άφατη ομορφιά των δακρύων της, που θα μπορούσα να τα γλύψω, όταν κυλούσαν μαύρα στα μάγουλά της χρωματισμένα απ’ το χρώμα της μάσκαρας4, σαν το πρώτο στάδιο άσκησης ενός γιατρού που εκπαιδεύεται στο να παρηγορεί τις γυναίκες, στο γραφείο σκορπισμένα τα περιοδικά που ξεχειλίζουν από τις διαφημίσεις για τα καινούργια αντικαταθλιπτικά, τα μοντέλα τους όμορφα σαν τα κορίτσια της διπλανής πορτας5, που ποζάρουν στα κεντρικά σαλόνια της λύπης, αποπλανώντας με για να συνταγογραφήσω τα πατενταρισμένα χάπια που σχεδιάστηκαν για να φωτίσουν τα χαμόγελα στις φωτογραφίες των κοριτσιών, αλλά το μόνο που κατορθώνουν είναι να γίνονται τα ‘‘μετά’’ πιο λυπημένα από τα ‘’πριν’’6, η ευτυχία τους σκηνοθετήθηκε στον απόηχο των πορνό και σχεδιάστηκε έτσι ώστε να με κάνει να νοιώθω τη δύναμη ενός ήρωα με τα διπλώματά μου κρεμασμένα στον τοίχο να φουσκώνουν τη φαντασία μου σαν να ’ναι δόσεις από τις φωτογραφίες των όμορφων κοριτσιών στα περιοδικά που έκρυψα σε κουτιά πριν από πολλά χρόνια, τώρα πια όταν τα αθώα μάτια τους διασταυρώνονται με τα δικά μου καθώς σηκώνω το σκονισμένο καπάκι των κουτιών, και φέρνω πίσω στη μνήμη μου κάθε μάθημα που έμαθα, αναλογίζομαι αν έμαθα και ποτέ τίποτα.
Σημειώσεις:
”Centerfolds of Sadness”. ”Centerfolds”, είναι οι δίφυλλες κεντρικές σελίδες των ‘‘σαλονιών’’ των περιοδικών. Ο τίτλος του ποιήματος αποδίδει την απατηλή εικόνα των χαμογελαστών όμορφων κοριτσιών στις φωτογραφίες τους στα περιοδικά με κοινό τις Αμερικάνες έφηβες όπως το ”Seventeen”, και για το λόγο αυτό προσθέτει τον επιρρηματικό προσδιορισμό sadness αλλά κυρίως εστιάζει λόγω της ιδιότητας τού ψυχιάτρου–ποιητή, με την ευκαιρία της εφηβικής του ανάμνησης, στις διαφημίσεις των αντικαταθλιπτικών στα επιστημονικά περιοδικά που είναι ένα από τα όπλα των παγκοσμιοποιημένων εταιρειών της παράγωγης και διαφήμισης των αντικαταθλιπτικών με σκοπό την παραπλάνηση των ψυχιάτρων για να συνυπογραφούν υπέρμετρα και αδικαιολόγητα.
Seventeen, (Δεκαεφτά). Είναι ο τίτλος ενός αμερικανικού περιοδικού. Ο στόχος του υπήρξε το αναγνωστικό κοινό των Αμερικανίδων εφήβων 13–19 ετών. Ο σκοπός της έκδοσης ήταν να εμπνεύσει τις έφηβες να στραφούν στο χώρο του μόντελινγκ. Αργότερα άλλαξε το στόχο του σε στυλ μόδας και ρομαντισμού ώστε να προωθήσει την αυτοπεποίθηση στις έφηβες. Η διάσημη μετέπειτα ποιήτρια Sylvia Plath στην εφηβεία της υπέβαλε σχεδόν πενήντα κομμάτια στο Seventeen πριν γίνει αποδεκτό και δημοσιευτεί το πρώτο της μικρό διήγημα τον Αύγουστο του 1950 με τον τίτλο ”And Summer Will Not Come Again”.
Γνωστός πολύτιμος λίθος από την αρχαιότητα. Το ευγενής οπάλιο εμφανίζει παιχνίδισμα χρωμάτων (ιριδισμό) που προκαλούνται από τις λάμψεις χρωμάτων ποικιλίας κόκκινου, πορτοκαλί, πράσινου και κυανού.
Η μάσκαρα είναι καλλυντική ουσία για να σκουρύνει, να επιμηκύνει, να κυρτώσει, να χρωματίσει και να πυκνώσει τις βλεφαρίδες. Χρησιμοποιείται με βούρτσα που έχει τη βάση της σε ράβδο. Η πιο κοινή της μορφή είναι υγρό σε ένα σωληνάριο. Η μάσκαρα χρησιμοποιείται από τις γυναίκες σε καθημερινή βάση σε όλο τον κόσμο.
Girl next door… (το κορίτσι της διπλανής πόρτας), είναι όρος που χρησιμοποιείται για το θηλυκό αρχέτυπο στην αισθητική της μόδας το οποίο δηλώνει ένα κορίτσι ή μια γυναίκα που εμφανίζει όλα τα παραδοσιακά αμερικανικά χαρακτηριστικά που εμπεριέχουν τη φυσικότητα, την αγνότητα, την απλότητα και τη χάρη.
[…] τα ”μετά” πιο λυπημένα από τα ‘’πριν”… Ο ποιητής με αυτόν τον στίχο του θα μπορούσε να αναφέρεται στις αποτυχίες της καριέρας των φιλόδοξων εφήβων όμορφων κοριτσιών να εισέλθουν επιτυχώς στον γυαλιστερό κόσμο του μόντελινγκ και να καταλήγουν στα αζήτητα ή σε άλλους δρόμους της βιομηχανίας του πορνό, αλλά κατά τη γνώμη μου, μια και προσθέτει τα εισαγωγικά στο ‘‘μετά’’ και στο ‘’πριν’’, είναι δυνατό να αναφέρεται και γενικά στη σεξουαλική πράξη ακολουθώντας τη ρήση: ”Όλα τα ζώα είναι λυπημένα μετά την ερωτική πράξη εκτός από τη γυναίκα και τον κόκορα”, του Έλληνα γιατρού Κλαύδιου Γαληνού, 131-201 μ. χ. και το απόφθεγμα του φιλοσόφου Μπαρούχ Σπινόζα στο σύγγραμμά του ”Tractatus de Intellectus Emendatione” (Πραγματεία για τη διόρθωση του νου), ο οποίος έγραψε: “Όσο για την αισθησιακή απόλαυση, το μυαλό είναι τόσο κολλημένο σε αυτή, σαν να είναι κάτι καλό και πρόκειται να το ειρηνεύσει, γι’ αυτό και εμποδίζεται στο να σκέφτεται οτιδήποτε άλλο. Αλλά μετά αφού περάσει η αισθησιακή απόλαυση, ακολουθεί η μέγιστη λύπη…”. *Μετάφραση: Μίλτος Αρβανιτάκης.
Το είδα όνειρο παιδιά Όρκο παίρνω ταινία διασποράς ονειρική Φανταχτερή πλοκή φανταστική πλούσια παρέλαση πολυφωνίας
Όλων σχεδόν των ειδών θεατές να ευχαριστήσει Απλόχερη γοητεία!
Στην κυβέρνηση εκεί, που παρακολουθεί Και στην κυβέρνηση εδώ διπλωματικό συνοικέσιο προξενείων
Στους επιτυχημένους (VIP) στην πορεία τιμές άσπρες κόκκινες κίτρινες μπλε νέον επιγραφές τους τίτλους τους φωτίζουν
Στους δε διεθνικούς επιχειρηματίες €$ €$ €$ φιέστα πυροτεχνημάτων όπως αρμόζει
Αλλά και αυτούς με μεροκάματο προβάλλει η χουβαρντού, μια χούφτα μεν μα επιτέλους εκ τω έσω της εξουσίας εαυτούς αφηγούνται ταλαιπωρίες γκρι κομπάρσοι έστω (ΕΡΓΑ)
Εκκλησιαστικοί θεσμοί χρυσοί (ΕΘ) αιθέρια άμφια σε πομπή απαραίτητα
Και gay εύποροι κοσμοπολίτες (GRG) ποζάρουν σε ταράτσες μούρλια άπληστη πολυχρωμία στη θέα παγκόσμιας πόλης
[«μα πουθενά οι φτωχοί της επαρχίας gay (RPG)»
οι intersectional θεωρητικοί τονίζουν in dismay]
Ελληνορθόδοξοι, δακτυλικά αποτυπώματα ταυτότητας (EOΤ) σε πανό ξεδιπλώνουν
Και κοσμικοί (COZ) εν χορώ ετερογένεια ποιούν apart, part, art at διαφορά@color.com
Δεν λείπουν από την πιάτσα δεξιοί δημοκρατικοί (ΔΔ) μεγαλειώδεις ντουντούκες μπλε ανακοινώνουν
Καμπουριασμένοι φιλελεύθεροι με σπονδυλικής στήλης ασπρόμαυρα στηρίγματα (LIB)
Ανασυρμένοι από ιστορικά πλάνα και μόνο οι συμμετέχοντες αριστεροί (Α) πλακάτ βουτηγμένα στο αίμα της εργατιάς αναδύουν
Και ναι, τραμπ-ούκοι (ΤΡΑM), διαβάζετε σωστά χλιμιντρίζουν λιγοστοί στο μαύρο της μοτοσυκλέτας
Τώρα, προς την δεξιά μεριά, ίσως κέντρο με φόντο την Πέμπτη Λεωφόρο τεράστιο χέρι φανταστείτε παρελαύνοντες πανεπιστημιακούς (ΠΠ) διαλέγει hand-picked να επιβάλλουν τάξη
Απλόχερα ταρακουνώντας λαϊκούς (ΛΑ) με πειστικές χειραψίες στύβοντας καρπούς
Στην εξέδρα δε των επισήμων πρώτης σειράς διανοούμενοι επικροτούν (CLAP ΚΛΑΠ) με συνοδεία οργάνων-νίκης
[μα άλλοι, ας σημειωθεί, σκιές σε αίθουσες ταινιών Β (μπι)
προς το παρόν απέχουν (ΝΟCLUB)]
Τα social (ΛΑΪΚ) μαζικά πληκτρολογούν πανό, «that’s it» ψηφίστε στολή ελίτ! (ΣΕ)
Όλους να τους απορροφούν πανταχού παρούσες κάμερες Περιφερόμενα ηχεία ΗΗΦΦ όλων η φωνή να ακουστεί (άλλων λίγο, άλλων πολύ)
Μα το ζουμ, το ζωντανό το ζουμ, ζουμ εδώ, ζουμ εκεί σε όλους, όλους περίπου όσους δημόσια (ΟΠΑ) πλέκουν εγκώμιο πλοκής
Και επιφανώς παρούσα βέβαια η πολιτιστική βιομηχανία Ελίτ (ΚΛΙΣΕ) τελετάρχης, ταχυδακτυλουργός της μπαγκέτας πλάθει όνειρα –στο όνειρο– O/SCAR!
ΘριαμββββββΚΚΚΚΖΖΤΤ
τσιρίζει το στραπατσαρισμένο τριανταπεντάρι
βοή βομβαρδισμένης μπομπίνας ταρακουνά μακάριο πολυφωνικό ύπνο με στριφογυρίζει, με εμπλέκει σε ονειρικά σεντόνια μηχανάκι διανομής μαρσάρει σε άλλη αίθουσα μεταφέρει το σώμα ως μούμια να ΜΠει
Μόνο κάνα δύο, τρεις εκεί στο μισοσκόταδο διακρίνει κανείς στην παράμερη σκηνή Μοναχικούς θα τους έλεγες σίγουρα όμως όχι μόνους (3ΜΜΜ…)
Υπερφορτωμένοι Πλαcút παλιάς κοπής στην πλάτη τύμπανα παρδαλά κορδέλες τρελές, τιράντες ανεμίζουν σε ψάθινες καρέκλες ιπτάμενες στιχουργούν
Μεγάφωνα μεγατόνων οι στροφές σε τεντωμένο αέρα ακροβατούν τα κομφετί τρομοκρατούν
Στο καφενείο «διασπορά» μέρα μεσημέρι παστουρμά καίει η αλήθεια μεζεδάκι με οκά
Περάστε κόσμε, περάστε κόσμε!
Κόσμιοι και μεσαίοι ακόμη και του CLAP
Περάστε και ‘σείς ΣΕ, ορίστε ΚΛΙΣΕ!
Αυτό το αθέατο ποτό κρυφτό σκληρό κυνηγητό
Σας δείχνουμε να πείτε τις αλήθειες του να πιείτε
Και εσείς NOCLUB μη παρακαλώ σας μη σιωπάτε, βγάλτε γλώσσα στους CLAP ΚΛΑΠ
Κόσμε δέστε, αυτό που γνωρίζουν όλοι όσοι όχι τόσο ΟΠΑ:
Ο ΕΘ και κάποιοι ΕΟΤ αποκλείουν τους GRG (αλλά και τους RPG, άφαντοι από το ονειρικό όνειρο αυτοί τόσο διαφορετικοί από τους GRG)
Οι €$ €$ και οι VIP κακοπληρώνουν τους ΕΡΓΑ στο μαγαζί αλλά και τους ΦΤ+ΛΑ+A φτύνουν όλους μαζί τα μάτια κλείνουν κάποιοι στον καναπέ CΟΖy
Οι άλλοι, οι εναλλακτικοί Π από το συνάφι ΠΠ συγκρούονται με τους ΣΕ και τους ΚΛΙΣΕ
Οι NOCLUB επίθεση στους ψευτό-LIB αποδομητική που οι ΛΙB, LIVID από τώρα και στο εξής ως κάτι αποδημητικό κατανοούν με τις σφεντόνες τους καραδοκούν
Οι δε ΔΔ πολιορκημένοι εξίσου από τα κάστρα τους αντεπίθεση μέθοδος «υπόγεια πυρά»
Όσο για τους ΤRAM cameo appearance αμείλικτοι μαρσάρουν εχθρούς να λιώσουν δεξιά και αριστερά
Οι NOCLUB, πάλι, σε μουντ «πάλης» τώρα, σαρκάζουν τους CLAP ακούμε ιδιωτικά
Ενώ εν τω μεταξύ, οι ΣΕ και οι ΚΛΙΣΕ τρύπες στοχεύουν σε γήπεδα γκολφ(ω) (άβατα στους Α και NOCLUB)
~~~ διαγράφοντας καμπύλες η πολιτιστική τους πολιτική
με sponsors ΝΥCEOXΧL ~~~
€$ €$ προς ~~~ ιννοβέισιον-
preΣΕrvation/πάλι/παλιό
(Ι-PΠΠ / I-pi-pi-pi) –μπλουμ– τρύπα στην λίμνη
ΚΤΛΠ ΚΤΛΠ ΚΤΛΠ
Πλέγματα εξουσίας ρε παιδιά
ΚΛΙΣΕ σε θέρετρα χρηματοδοτούμενα από HSAH+ΠΣΣΣΣΤ με κρυφό χαρτί ΝΥCEOXΧL
[αποφυγή ονομασίας, ελευθερία με όρια –ακόμη και σε
όνειρα– μη και μήνυση στις απορίες επιφέρει απορία]
Περάστε κόσμε, περάστε κόσμε
ΣινεΜαΣκόπ (ΣΜΣ) ελεύθερα!
Το βλέμμα 3ΜΜΜ… δακτυλογραφούμε Λέξεις δικές μας δωρεάν κοινοποιούμε
Περάστε κόσμε!
Μανταρίνια αλήθειες με κιλό Λεξικό, κοινό καλό «τρελοί χωριού» σας προσκαλούν σε κακοήθειες απαντούν
Ελάτε κόσμε, ελάτε κόσμε! Τηλεβόας διαλαλεί
Αν η πολυφωνία
συγκρούσεις κρύβει
πλέγματα εξουσίας
αποσιωπά
και αποκλεισμούς
Δονήθηκε το νέο μου όνειρο ξημερώματα
Αν όλους μα περίπου όλους στόχος είναι να ευχαριστήσει
Τότε lα λα λα κοινωνιολογίας Η πολυφωνία αφέλεια καταντά!
Ο ύπνος μου σπαράζει
Τύμπανα παρδαλά
Μεταφέρουν τον ποιητή
Στην μικρούλα την ορχήστρα
«Άλα φέρε μας κι άλλη τιράντα, βίβα»!
Οι καρέκλες απαιτούν
Σε βιβλικές αναλογίες 4ΜΜΜ…. τις φωνές τους συγχρονίζουν
Από το φεστιβάλ “Ποίηση και Εξέγερση” της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο στην πλατεία Εξαρχείων πριν μερικά χρόνια.
Μια συνέντευξη του Βασίλη Λαµπρόπουλου – Επιμέλεια συνέντευξης: Θάνος Γώγος
Ο Βασίλης Λαµπρόπουλος κατέχει την έδρα Νεοελληνικών Σπουδών C.P. Cavafy στο Τµήµα Κλασικών Σπουδών και Συγκριτικής Λογοτεχνίας του Πανεπιστηµίου του Μίσιγκαν. Έχει δηµοσιεύσεις πάνω στη διαµόρφωση του κανόνα (Literature as National Institution), τα καθεστώτα ερµηνείας (The Rise of Eurocentrism) και τις αντινοµίες της ελευθερίας (The Tragic Idea). Εκτός από τους παγκόσµιους Ελληνισµούς, στα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαµβάνονται το θέατρο και η πολιτική θεωρία. Η τρέχουσα έρευνά του επικεντρώνεται στην ιδέα της επανάστασης στη µοντέρνα τραγωδία. Ασχολείται εκτενώς µε τη µουσική, τη λογοτεχνία, τη φιλία και την ελευθερία.
Ο Βασίλης Λαμπρόπουλος, εδώ και χρόνια, αποτελεί τον μοναδικό μελετητή της ελληνικής ποιητικής γενιάς του 2000 που δημοσιεύει τις μελέτες του στα αγγλικά και στα ελληνικά. Τις παρουσιάζει σε επιστημονικά περιοδικά, λογοτεχνικά έντυπα, δημόσιες συζητήσεις και στον προσωπικό του ιστότοπο: poetrypiano.wordpress.com. Η δημοσίευση της μελέτης του «Η Αριστερή μελαγχολία στην ελληνική ποιητική γενιά του 2000»1 καθώς και το κείμενό του «Η κρίση της ποίησης και η μελαγχολία της Αριστεράς», πρωτοσέλιδο στα “Ποιητικά”, τεύχος 26, συζητήθηκαν πολύ μέσα στον χώρο της λογοτεχνίας.
O Καθηγητής του Μίσιγκαν, που σταδιοδρομεί 36 χρόνια στην Αμερική, μίλησε στην Βαβυλωνία για την εντυπωσιακή αισθητική και πολιτική αυτογνωσία και αυτονομία της καινούργιας ελληνικής ποίησης του 21ου αιώνα.
Βαβυλωνία: Καταρχάς, παρατηρούμε πως και στα δύo κείμενα, που προαναφέρουμε, χρησιμοποιείτε τον όρο «αριστερή μελαγχολία». Πώς πιστεύετε πως πρέπει ο Έλληνας αναγνώστης να ερμηνεύσει αυτόν τον όρο;
Βασίλης Λαμπρόπουλος: «Αριστερή μελαγχολία» είναι ένας συγκεκριμένος τεχνικός όρος που χρησιμοποιείται κυρίως στις πολιτιστικές σπουδές για πολιτικά, ψυχολογικά, έμφυλα, φιλοσοφικά, κ.α. θέματα (όπως άλλωστε και μόνη της η λέξη «μελαγχολία»). Δεν κυριολεκτεί: δεν αναφέρεται αναγκαστικά σε ανθρώπους που είναι αριστεροί ή μελαγχολικοί. Βασίζεται στην ιδέα πως όποιος χάνει κάτι (ένα πράγμα, άτομο, ιδανικό) που αγαπά πολύ μπορεί ή να θρηνήσει (και να το ξεπεράσει, αφήνοντάς το πίσω) ή να μελαγχολήσει (παραμένοντας προσκολλημένος και πιστός σε κάτι που χάθηκε αλλά δεν ακυρώθηκε).
Ο όρος έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής από τη δεκαετία του 1990, μετά την κατάρρευση του Σοβιετικού συστήματος, για να χαρακτηρίσει εκείνους που απελπίστηκαν από τη χρεωκοπία των συγκεκριμένων καθεστώτων αλλά παραμένουν πιστοί σε αριστερές αξίες. Στην Ελλάδα, χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει εκείνους που αισθάνονται προδομένοι από την κυβέρνηση Συριζανέλ αλλά δεν απαρνούνται τις αρχές που κινητοποίησε η άνοδος του αριστερού κόμματος. Εγώ τον χρησιμοποιώ για να τονίσω ένα βασικό χαρακτηριστικό της ποιητικής γενιάς του 2000, το ότι η γραφή της έχει παραμείνει ανυποχώρητα και ανέλπιδα αριστερή, γνωρίζοντας από παλιά πως το αριστερό κόμμα, όσο δυναμώνει, τόσο θα συμβιβάζεται.
Β.: Η οικονομική κρίση συνδέεται με αυτό που αποκαλούμε κρίση αξιών;
Β.Λ.: Αν η ποιητική γενιά του ’50 (Μανώλης Αναγνωστάκης) ήταν εκείνη της «ήττας» και η γενιά του ’60 (Βύρων Λεοντάρης) εκείνη της «απόγνωσης», η «αριστερή μελαγχολία» παρουσίαζεται στην ποίηση με τη γενιά του 2000 και εκφράζεται με μια καταιγιστική απογοήτευση για κάθε προσωπική και κοινωνική ανεξαρτησία και αυτοδυναμία. Ορισμένοι (όχι φυσικά όλοι) ποιητές που πρωτοπαρουσιάζονται εκείνη τη δεκαετία, διακατέχονται από διπλή αγανάκτηση και περιφρόνηση, τόσο για πολιτικο-κοινωνικές όσο και για ποιητικο-πολιτιστικές αξίες. Βγαίνουν από μία πολιτιστική κρίση, η οποία προηγήθηκε της οικονομικής. Αφού βίωσαν τη χρεωκοπία της Αριστεράς της μεταπολίτευσης, τη δεκαετία του 1990, αποφασίζουν να μην πενθήσουν τις προδομένες αριστερές αρχές και μετακινούνται πολιτικά και ποιητικά αριστερότερα προς την εξέγερση και την αυτονομία.
Β.: Γράφετε για το παρελθόν ως «τόπος που βαραίνει». Ποια είναι η σχέση/μάχη της γενιάς του 2000 με την «παραδοση»;
Β.Λ.: Οι ποιητές που εμφανίζονται τη δεκαετία του 2000 ενδιαφέρονται πολύ λίγο για την παράδοση, πράγμα υγιέστατο αν σκεφθεί κανείς πόσο ασφυκτικά η εθνολατρική παράδοση έκλεισε τους ορίζοντες προηγούμενων γενιών. Αντίθετα, ενδιαφέρονται περισσότερο για ετερόκλητα πράγματα όπως το αγγλικό ροκ, την αμερικανική πεζογραφία, τη ρωσική ποίηση, την ανθρωπολογία, τις τεχνικές ψηφιοποίησης, τη φιλοσοφία, το δίκαιο και τη μετάφραση. Σε γενικές γραμμές, η νεοελληνική παράδοση, ποιητική και άλλη, σημαίνει γι’αυτούς πολύ λίγα (κυρίως συναισθηματικά) κι αυτό αποτελεί μείζονα ρήξη με την Ιστορία Δημαρά, το Μουσείο Μπενάκη, τους Δίσκους Λύρα, τις Εκδόσεις Ίκαρος και όλα τα Ιδρύματα. Έτσι, μεταφράζονται και πιο εύκολα αφού προϋποθέτουν πολύ περιορισμένη γνώση της πορείας από τη Σαπφώ ως την Κλεαρέτη Δίπλα-Μαλάμου και κυρίως μιλούν τη γλώσσα της παγκόσμιας αμφισβήτησης.
Β.:«Αριστερή μελαγχολία», «ήττα», «περιφρόνηση», «αποτυχία» και «το μέλλον της ποίησης είναι συνεργατικό». Επομένως, ίσως δεν έχουμε στη γενιά του 2000 τον θρήνο της απώλειας της επανάστασης αλλά τη δέσμευση στην «αυτονομία».
Β.Λ.: Η γενιά του 2000 αντιλήφθηκε, από την προηγούμενη κιόλας δεκαετία, πως η Αριστερά δεν θα έμενε πιστή στα επαναστατικά της οράματα. Αυτό φάνηκε όχι μόνο στην πενιχρή γενιά του «ιδιωτικού οράματος» αλλά γενικότερα στα περιοδικά, τα πανεπιστήμια, τη μουσική και την κριτική. Αντί, λοιπόν, η ποίηση να πενθήσει την επανάσταση, προτίμησε να μείνει πιστή στο αριστερό πρόταγμα της αυτονομίας και στην ιστορική ρήξη της εξέγερσης. Έτσι, καλλιέργησε μια ριζοσπαστικοποίηση του στίχου προς αναρχίζουσες κατευθύνσεις. Οι ποιητές απορρίπτουν την μεσσιανική ουτοπία της επανάστασης και στοχάζονται το εκρηκτικό συμβάν της εξέγερσης που συναθροίζει πολίτες και τους συσπειρώνει στο κοινό. Μπορεί να είναι οι ηττημένοι της ιστορίας και οι χαμένοι της εξουσίας, όμως δεν είναι ούτε συμβιβασμένοι ούτε ξεπουλημένοι. Έχουμε, έτσι, για πρώτη φορά μια ελληνική ποίηση κατά της μεταφυσικής, της ουσιοκρατίας, της συνέχειας, της ολότητας, του κρατυλισμού και του ελλαδοκεντρισμού, η οποία ενθαρρύνει τους συγγραφείς να συνεργαστούν ενεργά.
Β.: Πώς κρίνετε το επίπεδο των νέων ποιητών σήμερα και ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της ποιητικής φουρνιάς/γενιάς του 2000 στην Ελλάδα;
Β.Λ.: Οι ποιητές που παρουσιάστηκαν τη δεκαετία του 2000 μπορούν να σταθούν ως συγγραφείς και διανοούμενοι οπουδήποτε στον κόσμο, άλλωστε αρκετοί ζουν εκτός Ελλάδος. Διακρίνονται από ένα υψηλό επίπεδο μόρφωσης, καλλιέργειας, ενημέρωσης και προβληματισμού. Έχουν μια αξιοθαύμαστη επίγνωση κάθε είδους κωδικών, τους οποίους χαίρονται να χειρίζονται. Καλλιεργούν γλωσσικές, πνευματικές, σωματικές και άλλες δεξιότητες, οι οποίες διευρύνουν τους δημιουργικούς τους ορίζοντες. Σκέφτονται με βάση το συγκεκριμένο, το τοπικό και το συντροφικό παρά το εθνικό, το πανανθρώπινο και το αιώνιο. Φέρουν, επίσης, ένα καινούργιο ατομικό και συλλογικό ήθος αλληλεγγύης με βάση το οποίο συντονίζονται και συνεργάζονται. Οι περισσότεροι συμμετέχουν ενεργά σε πυρήνες εκδοτικών οίκων, περιοδικών, συλλόγων, ιστοσελίδων, ομάδων και εκδηλώσεων.
Κυκλοφορούν στην αγορά χωρίς να γίνονται αγοραίοι. Εμφανίζονται ζωντανά σε διάφορα σχήματα και δημοσιεύουν/εκδίδουν μαζί σε ποικίλα μορφώματα. Γενικά, διαπνέονται από ένα πνεύμα γίγνεσθαι που επιδιώκουν να τους αιφνιδιάζει.
Β.: Αλλάζουν/ανανεώνουν αυτά την ποίηση στην Ελλάδα;
Β.Λ.: Ανανεώνουν την ελληνική παράδοση, φέρνοντας κάτι που δεν είναι ούτε μοντερνιστικό (γνώριμο και κολακευτικό της δεκαετίας του ’30) ούτε αβανγκάρντ (επιθετικό και αυτοπαθές της δεκαετίας του ’60). Αδιαφορώντας για το εμπνευσμένο, το μεμονωμένο, το τετελεσμένο αλλά και για το ανατρεπτικό, προσφέρουν κάθε φορά ένα αλλόκοτο, ανοιχτό, διαδικτυακό συμπίλημα και συνοθύλευμα που μπορεί κανείς να ανασυνθέσει με διάφορους τρόπους. Δεν πρόκειται για μια ακόμη τεχνοτροπία ή σχολή ποίησης αλλά για μια διαφορετική υπόσταση και λειτουργία του ποιήματος.
Η επιρροή τους, που είναι ήδη φανερή, θα ασκηθεί τόσο στην ίδια τη γραφή όσο και στις συνθήκες παραγωγής και διακίνησής της, που εμπνέονται από το πνεύμα των κοινών. Ιδιαίτερα σημαντική ανανέωση συνιστά η λαμπρή συμμετοχή ποιητών, που δεν εντάσσονται στην παραδοσιακή νόρμα του αμιγώς αρσενικού και Έλληνα συγγραφέα, αλλά καλύπτουν όλη τη γκάμα φύλου, έθνους, καταγωγής, γλώσσας, σωματικότητας και γενικά ταυτότητας και οντότητας. Το ίδιο ισχύει και για τη μεγαλύτερη από ποτέ και ευεργετική ποιητική δράση, της εκτός Αθηνών Ελλάδας και της διασποράς.
Β.: Επηρεάζονται οι ποιητές της γενιάς του 2000 από άλλες τέχνες;
Β.Λ.: Κατά κανόνα, ο Έλληνας ποιητής πιστεύει στο αυτόνομο και αυτοδύναμο ποίημα. Δεν τον ενδιαφέρει η συνομιλία και συνεργασία των τεχνών. Απλώς ορισμένες φορές τον κολακεύει αν τον εικονογραφούν ή μελοποιούν. Αντίθετα, ο νεώτερος ποιητής συνομιλεί με όλες τις τέχνες, ιδιαίτερα τα εικαστικά, τη φωτογραφία και τη μουσική. Γενικότερα, η δημιουργία του κινείται μέσα σε μια θεατρικότητα και διαδραστικότητα, όπου τα ποιήματα έχουν ρευστά όρια, μεικτά είδη και ετερόκλητα στοιχεία. Αυτό γίνεται ακόμα πιο φανερό, όταν συντελούνται σε δημόσιους χώρους, όπου με την παρουσία του το κοινό εντατικοποιεί την πολλαπλότητά τους. Το ποίημα λειτουργεί όχι μόνο στη σελίδα αλλά και σε πολλά πεδία και αναπτύσσεται σε τόπο συνάντησης, καθώς οι στίχοι διαχέονται προς πολλές κατευθύνσεις. Οι τέχνες συνομιλούν ως ίσες και αλληλο-επηρεάζονται αντί να υπηρετούν, όπως γίνεται δυστυχώς ακόμα, τον υποτιθέμενα προφητικό ποιητικό λόγο.
Β.: Γράφετε για έφοδο της ποίησης στον δημόσιο χώρο και όχι απλά για απομονωμένους λογοτέχνες. Υπάρχει βλέψη δημοσιότητας και δημόσιου διαλόγου μέσω της ποίησης;
Β.Λ.: Όσο μεγαλώνει η ετερονομία των ποιημάτων, τόσο εντείνεται η αυτονομιστική στάση των ποιητών. Ποτέ άλλοτε Νεοέλληνες ποιητές δεν απευθύνθηκαν συλλογικά στο κοινό και δεν λειτούργησαν στον δημόσιο χώρο (εκτός βέβαια εάν το έκαναν ατομικά ως βάρδοι). Ανήκαν ή στο ερημητήριο ή στο βάθρο τους. Σήμερα, συναντάμε τους ποιητές του 2000 παντού -στο βιβλιοπωλείο, το σχολείο, το μπαρ, το θέατρο, το φεστιβάλ, το νοσοκομείο- να συζητούν, να συνεργάζονται, να συμμετέχουν. Όμως, δεν αφήνονται στην επικαιρότητα για να κάνουν πρόχειρη και άμεση ποίηση. Δεν κάνουν ρεαλισμό ούτε μαρτυρία. Σχολιάζουν την εποχή τους τεθλασμένα, υπόγεια, παράφωνα, αιφνίδια με το να απαγγέλουν, να τραγουδούν, να παίζουν, να ερμηνεύουν, να υποδύονται. Αντιμετωπίζουν το γραφτό τους όπως ο μουσικός την παρτιτούρα. Το αποτέλεσμα δεν είναι ποτέ το ίδιο, και συχνά είναι απρόβλεπτο. Έτσι, πειραματίζονται έμπρακτα με το αυτονομιστικό πρόταγμα, δοκιμάζοντας συμπράξεις μεταξύ τους και με εξωτερικούς φορείς.
Β.: Υπάρχει έλλειψη ποιητικής θεωρίας;
Β.Λ.: Η λογοτεχνική μετα-στρουκτουραλιστική θεωρία, που εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1970 και γρήγορα επικράτησε στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, υπέστη στην Ελλάδα από την αρχή τρομερό και επιτυχέστατο διωγμό, κι έτσι ποτέ δεν ρίζωσε στην ελλαδική Νεοελληνική Φιλολογία, η οποία γρήγορα αποκόπηκε από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Η πολιτικοποιημένη θεωρία της λογοτεχνίας, που συνομίλησε με όλες τις αυτονομιστικές τάσεις, καταπολεμήθηκε αμείλικτα στον φιλολογικό χώρο (ιδιαίτερα από τους αριστερούς Νεοελληνιστές) με αποτέλεσμα οι φιλόλογοι των Νεοελληνικών Τμημάτων να μην ενδιαφέρονται για την καινουργια ποίηση, αφού δεν έχουν καν τα απαιτούμενα ερμηνευτικά εργαλεία να την προσεγγίσουν.
Το ευτύχημα είναι πως τον ρόλο του κριτικού και του ερμηνευτή έχουν αναλάβει οι ίδιοι οι ποιητές οι οποίοι, γνωρίζοντας τις ριζοσπαστικές θεωρίες που οι φιλόλογοι απέρριψαν, έχουν πάρει και την πρόσληψή τους στα χέρια τους, γράφοντας κριτική και δοκίμιο. Είναι ένα ακομα δείγμα της αυτοδιαχείρισης του λογοτεχνικού πεδίου από τους καινούργιους ποιητές.
Β.: Το έργο ενός ποιητή, ενός καλλιτέχνη, μπορεί να προωθεί διαφορετικές αξίες από τον δημιουργό του;
Β.Λ.: Οι αξίες του δημιουργού και του έργου ασφαλώς και δεν ταυτίζονται, αφού κανένας δημιουργός δεν μπορεί ποτέ να ελέγξει την πρόσληψη του έργου του, ακόμα κι αν χτίσει ένα Μπαϊρόιτ για να την χαλιναγωγήσει. Στην πρόσληψη ο καλλιτέχνης δεν είναι παρά μόνο ένας από τους πολλούς συντελεστές μαζί με τον εκδότη, τον κριτικό, τον ανθολόγο, τον δάσκαλο, τον αναγνώστη κλπ. Ο καθένας από αυτούς υπερασπίζεται την αξιοπιστία της ερμηνείας του και, συχνά, από τη σκοπιά του έχει δίκιο. Μάλιστα, όσο πιο σεβαστό και θαυμαστό θεωρείται ένα έργο, τόσο μικρότερος είναι ο έλεγχος του δημιουργού, ακριβώς επειδή το έργο παραμένει δημιουργικά διαθέσιμο σε πολλαπλές προσεγγίσεις. Τέλος, οι περιπτώσεις του θεατρικού Πιραντέλλο, του ποιητή Πάουντ, του φιλόσοφου Χάιντεγκερ και του νομικού Καρλ Σμιτ μας δείχνουν εύγλωττα πώς το έργο δημιουργών και στοχαστών με αντιδραστικές απόψεις μπορεί να αξιοποιηθεί τελείως διαφορετικά από αριστερές οικειοποιήσεις. Το σημαντικό είναι πως ο σημερινός δημιουργός τα γνωρίζει καλά όλα αυτά, τα αποδέχεται και τα διαπραγματεύεται ενεργά μέσα από το έργο και τη διακίνησή του. Ξέρει πια πως το έργο δεν τελειώνει με(ς) τη σελίδα.
Β.: Πού τοποθετείτε τη σημερινή ελληνική ποίηση μέσα στο διεθνές πεδίο;
Β.Λ.: Η σημερινή ελληνική ποίηση είναι, από μορφική, θεματική, φιλοσοφική και άλλες απόψεις, εξίσου δυναμική και ενδιαφέρουσα με εκείνη άλλων χωρών και γλωσσών. Επιπλέον, έχει την ιδιαιτερότητα ότι η κρίση της ελληνικής ποίησης (και γενικά της κουλτούρας) προηγήθηκε της ποίησης της κρίσης καθώς και το πλεονέκτημα ότι συνεχίζει να υπάρχει ευνόητο παγκόσμιο ενδιαφέρον για την κατάσταση στην Ελλάδα. Δικαιολογημένα, λοιπόν, αυτή τη δεκαετία παρουσιάστηκαν διάφορες μεταφράσεις και ανθολογίες σε πολλές γλώσσες. Είναι, όμως, τώρα η ώρα να υπάρξει εξωστρέφεια και κινητικότητα εκ μέρους συγγραφέων και εκδοτών. Οι μεταφράσεις μόνες τους είναι ανενεργές. Πρέπει οι άμεσα ενδιαφερόμενοι να δραστηριοποιηθούν στο εξωτερικό, επικοινωνώντας και συνεργαζόμενοι με ομοτέχνους σε φεστιβάλ, συνέδρια, πανεπιστήμια, βιβλιοπωλεία και μουσεία ώστε να συμμετάσχουν σε δίκτυα ανταλλαγών, όπως ακριβώς κάνουν οι αυτονομιστές σε κάθε χώρο και κλάδο ως πολίτες του κόσμου.
Β.: Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής είδαμε οργανωμένες δράσεις ποιητών ενάντια στον πρόεδρο Τραμπ. Σας έκανε κάποια εντύπωση; Είχαν αυτές οι κινήσεις αντίκτυπο μέσα στους λογοτεχνικούς κύκλους αλλά και στην κοινωνία;
Β.Λ.: Θα αναφερθώ σε δύο θετικά στοιχεία που είχε η κινητοποίηση των Αμερικανών ποιητών. Πρώτον, επειδή η ποίηση φιλοδόξησε να μιλήσει σε ευρύτερο κοινό και να πει πράγματα πέρα από αυτά που λένε τα καθημερινά μέσα, καλλιέργησε μια αμεσότητα και λειτουργικότητα που της επέτρεψε να καταγγείλει, να κηρύξει, να αγκαλιάσει. Δεύτερον, ο δημόσιος λόγος στις συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις απέκτησε μια έντονη ρυθμικότητα και ποιητικότητα ώστε να εντυπωσιάζει και να εντυπώνεται. Το σύνθημα ήρθε πιο κοντά στον στίχο. Ιδιαίτερα επειδή σε αυτή την κρίσιμη φάση (για λόγους που δεν χωρούν εδώ) το τραγούδι αποδείχτηκε πολύ κατώτερο των περιστάσεων και δεν μπόρεσε να δώσει φωνή σε κανέναν, η ρυθμική εκφώνηση επωμίσθηκε την ευθύνη και αφουγκράστηκε προσεκτικά την ποίηση (η οποία οικειοποιήθηκε χωρίς δυσκολία και το τουίτ). Είναι νωρίς να κάνουμε αισθητικές αποτιμήσεις όμως σίγουρα, όπως συχνά σε περιόδους οξείας κρίσης, η ποίηση παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο από τον συμβατικό της.
Β.: Το επόμενό σας βιβλίο έχει θέμα την τραγωδία της επανάστασης στο θέατρο των δύο τελευταίων αιώνων. Θα θέλατε να μας μιλήσετε για αυτή σας τη μελέτη;
Β.Λ.: Το επόμενο βιβλίο μου τιτλοφορείται «The Tragedy of Revolution: Revolution as Hubris in Modern Tragedy» και εξετάζει το πώς αποτυπώνεται η επανάσταση στο νεώτερο θέατρο. Με απασχολεί το γεγονός ότι η τραγωδία από τους Γερμανούς και Άγγλους Ρομαντικούς ως το μεταμοντέρνο μεταποικιοκρατικό θέατρο αντιμετωπίζει την επανάσταση ως ύβρη, ως ένα εγχείρημα που αποτυγχάνει επειδή με κάποιο τρόπο αυτοκαταργείται, είτε επειδή προδίδει τους στόχους του είτε επειδή τρώει τα παιδιά του. Σαν ένας σύγχρονος Οιδίπους ή Κρέων το επαναστατικό εγχείρημα έχει άριστες προθέσεις αλλά δεν μπορεί να κάνει αυτοκριτική και τελικά διαψεύδει το κύρος του και χάνει την ισχύ του.
Διακρίνω την ουτοπία της επανάστασης, η οποία, κατά το θέατρο τουλάχιστον, φαίνεται καταδικασμένη στην αυτοκτονία λόγω των μεσσιανικών/σωτηριολογικών της φιλοδοξιών, από την εξέγερση, η οποία αποτελεί ένα εκρηκτικό συμβάν που διαμαρτύρεται καθολικά χωρίς όμως να φιλοδοξεί να εξουσιάσει. Τη μελέτη μου αυτή, που συνδυάζει λογοτεχνική ανάλυση, θεατρολογία και πολιτική θεωρία, την ανεβάζω σταδιακά στην ειδική ιστοσελίδα που επιμελούμαι2. Εκεί πειραματίζομαι όχι μόνο με την καινουργία τεχνολογία αλλά και με την ιδέα να κάνω την εργασία μου διαθέσιμη από τώρα και χωρίς όρους σε όποιον ενδιαφέρεται.
Σημειώσεις:
1. http://www.press.jhu.edu/occasional-paper-10, Journal of Modern Greek Studies, Occasional Paper Νο. 10, Ιουνίου 2016 (Μεταφράστηκε στα Ελληνικά από το λογοτεχνικό περιοδικό Θράκα, τεύχος 8). 2. tragedy-of-revolution.complit.lsa.umich.edu
To Koskino 