κατάχαμα προσκυνάμε
τις δόσεις της τρέλας μας
σε λεωφόρους συμφοράς
εκεί που η αδρεναλίνη επαγρυπνεί
τα ιδρωμένα σώματα
περιφέρουν τη γύμνια τους
στους ζωγραφισμένους πασσάλους
στις πινακίδες των καταστημάτων
που λάμπουν σε κάθε απόχρωση του γκρίζου
απωθώντας μύθους και θρύλους
μ’ αποσκιρτήματα
στους συγκαιρινούς πόνους

πώς να σταθούμε όρθιοι
με την απώλεια
των αλλοτινών μας οραμάτων
σε reality shows
σύγχρονες μορφές εθελοδουλίας
πώς ν’ αντιπαλέψουμε
στα σκλαβοπάζαρα
του Τρίτου Κόσμου
όπου οι Nike
και οι λοιποί συγγενείς
μόνο με αίμα ανασαίνουν;

13/10/2006

* Το κείμενο δεν είναι ακριβώς δικό μου, απλώς συνέραψα διάφορα αποσπάσματα από άλλα κείμενα. Στη μορφή αυτή εδώ δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα της Μελβούρνης Νέος Κόσμος στις 18 Δεκέμβρη 2010.

Ο υπερρεαλισμός του οποίου θερμός υπερασπιστής είναι ο Έκτωρ Κακναβάτος διευρύνει και υπερβαίνει μια πραγματικότητα που τείνει να μας επιβληθεί ως μοναδική. Είναι μια άσκηση ελευθερίας και επιστροφή στην αρχέγονη αθωότητα. Η ποίησή του με την υπερρεαλιστική του τόλμη, προσπαθεί να συλλαβίσει “το μη λεγόμενο”, το άγλωσσο Χάος, για να “δεις τα σχήματα που είναι ανίδωτα ν’ ακούσεις λέξεις που εντός τους κλείστηκαν αρχαία τζιτζίκια και που σωπαίνουν από μόνες τους μη γίνουν λόγος και μόνον in hyperbola ηχούν”, αφού τα πράγματα με την έξοδό τους στην επιφάνεια του λόγου, απ’ τη σιωπή όπου ωριμάζουν, καταργούνται τη στιγμή που ονοματίζονται, διαρρέει η περίσσεια των σημασιών τους και οι λέξεις γίνονται τα καχεκτικά σκέλεθρα του ανείπωτου. Γι’ αυτό και η αγωνία της ποίησης, στη μάχη της με τη γλώσσα, να βρει την κερκόπορτα του άρρητου. Ερωτεύεται την ουσία, πλαγιάζει με τη σκιά της. Αγωνίζεται με υπαινιγμούς και παραβολές σε μια διαρκή πάλη με το ανέφικτο. Ο έρωτας, ως αξία ζωής και δύναμη λυτρωτική, διατρέχει το σύνολο του έργου του.

Η ποιητική του Κακναβάτου υπερβαίνοντας τα τείχη της διάκρισης, συναιρεί στο ενοποιημένο πεδίο του λόγου, το φιλοσοφικό στοχασμό, την Ιστορία, τις θετικές επιστήμες, το καθημερινό βίωμα. Στα τοπία της ποίησής του, δεν θα γνωρίσεις την πλήξη και θα περιηγηθείς με το ίδιο εισιτήριο, από τις Μυκήνες και τον Αντιοχέα Μαρκούζε, ως το βυθό της σιωπής.

Αυτή η συνολική θεώρηση των πραγμάτων, η οποία σπανίζει σήμερα καθώς κυκλοφορούμε χαμένοι και παγιδευμένοι στις ατραπούς της εξειδίκευσης, έλκει την καταγωγή της από τους προσωκρατικούς, όταν τα μαθηματικά ήταν συνδεδεμένα με τη φιλοσοφία και αυτή δεν είχε κατέβει ακόμα απ’ το άρμα της ποίησης. Θυμίζει, επίσης, την παράδοση των Νέων Χρόνων όταν οι επιστήμονες ήταν ταυτόχρονα φιλόσοφοι και καλλιτέχνες και συνέβαλαν να περάσουμε από τη μεσαιωνική θεολογική σκέψη, σε μια άλλη αντίληψη του κόσμου με οριακό έργο τις “Μαθηματικές αρχές της φυσικής φιλοσοφίας” του Νεύτωνα. ‘Ομως “ξέρετε στις μέρες μας να μετράει το θάμπος; ή απ’ τα princiria το μεγαλείο;”Μαθηματικός ο ίδιος, πελεκά θεωρήματα, φτιάχνει τη δική του άλγεβρα με μιαν άλλη ράτσα αριθμών που “μετρά τα πράγματα αλλιώς, με της σιωπής το παραλάλημα -μονάδα”. Ψηλαφεί το ένα “το Αιώνιο που χάρη στο σπέρμα του Αριθμού, θα σχίστηκε τουλάχιστο στα δυο κι έτσι θεσπίστηκε η αρχέγονη σχέση ανάμεσα σε τούτο και το άλλο”. Προχωρά την αριθμητική του έως τα έσχατα όρια όπου αρχίζει και τρίζει. Αναρωτιέται αν είναι ενάριθμο το Χάος. Η αναγνώριση αυτή του επιστημονικού λόγου δεν είναι βέβαια η άκριτη πίστη του Λωτρεαμόν, εκατόν είκοσι χρόνια πριν, ο οποίος θεωρούσε τα Μαθηματικά έκφραση της υπέρτατης αλήθειας και της αρμονίας του σύμπαντος.

Ο Έκτωρ Κακναβάτος, λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Γιώργου Κοντογιώργη, γεννήθηκε το 1920 στον Πειραιά. Μεταξύ 1937 και 1941 σπούδασε Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και κατόπιν εργάστηκε ως καθηγητής στην ιδιωτική εκπαίδευση. Πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Το 1947 εξορίστηκε στην Ικαρία και τη Μακρόνησο. Διετέλεσε διατελέσει σύμβουλος στο Υπουργείο Παιδείας και αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας Συγγραφέων. Πρωτοεμφανίστηκε το 1943 με την έκδοση της ποιητικής συλλογής του με τίτλο «Fuga». Το 1983 τιμήθηκε με το Β΄ Κρατικό Βραβείο ποίησης για τη συλλογή του In Perpetuum. Μεταξύ των έργων του είναι τα «Fuga» (1943), «Διασπορά» (1961), «Η κλίμακα του λίθου» (1964), «Τετραψήφιο» (1971), «Οδός Λαιστρυγόνων» 1978, «Τα μαχαίρια της Κίρκης» (1981), «In Perpetuum» (1983), «Κιβώτιο ταχυτήτων» (1987) «Οι ακισμοί του Μενεσθέα Καστελάνου του Μυστρός κ.ά.

Εκεί που οι αγάπες μοιάζουν με βάσανα
και οι χαρές μετατρέπονται σε λύπες
εκεί χάνεται κι η ανθρωπιά μας
σαν το φύλλο που το πήρε ο αγέρας
ή όπως εξαφανίζουμε ένα έντομο
κάτω απ’ το βαρύ μας πέλμα.

Όλα χάνονται σαν ομίχλες
που τρέχουν φευγάτες
να προλάβουν το φως,
σαν καταιγίδες παράταιρες
που αλυχτούν όπως τα σκυλιά
τα πεινασμένα στις γωνιές.

Τα χνώτα αιχμάλωτα
απηχούν μόνο φευγαλέα οράματα
καθώς τα γέλια γίνονται κλάματα
κι η νιότη αλλάζει σε γηρατειά.
Παραφροσύνες απομυζούν τη ζήση μας
όπως η υπεραξία των ελπίδων μας.

4/8/2006

Στη καθ’ όλα σημαντική και αξιόλογη αυτή ποιητική συλλογή της ποιήτριας Angela Costi (Αγγελική Κωστή) παρουσιάζονται εικοσιένα ποιήματα. Στο ποιητικό κοινό της Μελβούρνης αλλά και άλλων πόλεων της Αυστραλίας τα περισσότερα από τα ποιήματα της συλλογής είναι γνωστά, μιας και η ποιήτρια τα έχει παρουσιάσει συμμετέχοντας σε πλείστες ποιητικές και άλλες λογοτεχνικές και εν γένει καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, σε διαφορετικά μέρη, από θεατρικές σκηνές μέχρι αίθουσες μπαρ και παμπ.

Η Angela Costi παρουσιάζει ρωμαλέα και αισθησιακά ποιήματα, δημιουργώντας ιστορίες και εικόνες με συστατικά τη δυνατή μνήμη και την πολιτιστική συγγένεια που δίνουν ένα μίγμα ξεκάθαρης φωνής και ιστορικής συνάφειας. Η όλη ποιητική δουλειά της δεν είναι απλώς και μόνο μια ακόμα πένα στο πολυπολιτιστικό στερέωμα της Μελβούρνης αλλά ενέχει μια βαθιά πολιτιστική νότα, με προσωπικό όσο και συνολικό βάρος καθώς αποκαθιστά την ποσωπικότητα ατόμων και οικογενειών. Η ποίησή της είναι μια εξαίσια απεικόνιση, αλλά και ένα χρονικό των εμποδίων και του πόνου που προκαλεί μια μετανάστευση, κάτι που ένιωσαν οι μεταναστευτικές γενιές σ’ αυτή τη χώρα.

Η ποίηση της Angela Costi έχει μια ασυνήθιστη τόλμη όταν μέσα από τους στίχους της επιχειρεί να ανιχνεύσει τη μεταναστευτική εμπειρία της ίδιας της οικογενείας της. Μακριά από το να περιορίζεται σε μια απλή νοσταλγία, η ποίηση αυτή προσπαθεί να ιχνηλατίσει και να αναδείξει όχι μόνο το κάθε “μαύρο πρόβατο” της οικογένειας αλλά και να αγκαλιάσει όλα αυτά που παραπαίουν ανάμεσα σε άσχημα ή καθόλου κατανοητές παραδόσεις. Είναι μια ποίηση που μπορεί να ενδώσει στο αστείο της κάθε υπόθεσης, αλλά και που μπορεί να μιλήσει ξεκάθαρα για τις πλούσιες παιδικές αναμνήσεις ή να φέρει στην επιφάνεια τις αγαπημένες θύμησες του καθένα, μια ποίηση που δεν αφήνει τον αναγνώστη στα… κρύα του λουτρού.

Η ίδια λέει ότι όταν γράφει αντικρύζει πραγματικά τις εικόνες τις οποίες περιγράφει. Δεν υπάρχει διάκριση ανάμεσα στην ίδια και στον κόσμο που δημιουργεί στο χαρτί. Ανάμεσα στις πολλές επιρροές της περιλαμβάνονται ηχηρά ονόματα της ελληνικής ποίησης, από την Σαπφώ και τον Όμηρο μέχρι Καβάφη, Σεφέρη, Ρίτσο, αλλά και Ελληνοαυστραλούς όπως ο Π.Ο.

Η Angela Costi, όπως είναι ευρέως γνωστή στο αυστραλιανό κοινό, έλαβε χορηγία (Grant) από το Australian National Languages and Literacy Board το 1993 για να σπουδάσει Κλασικό Θέατρο στα αρχαία ελληνικά στην Ελλάδα. Επισκέφθηκε επίσης τη γενέτειρα των γονέων της στην Κύπρο. Με την επιστροφή της στην Αυστραλία, επιδόθηκε στο γράψιμο ποίησης και θεατρικών έργων, ενώ συνεργάστηκε σε διάφορα projects με κοινοτικές οργανώσεις, όπως το Relocated που τιμήθηκε με Βραβείο in Innovation and Excellence in Community το 2002. Έχει ακόμα εκδώσει τις ποιητικές συλλογές Dinted Halos και Prayers For The Wicked (σε cd), ενώ ποιήματα και κείμενά της έχουν επανειλημμένα δημοσιευτεί στα πιο έγκυρα λογοτεχνικά περιοδικά και έχουν μεταδοθεί από ραδιοφωνικούς σταθμούς στην Αυστραλία, την Ελλάδα, την Κύπρο, τις ΗΠΑ και την Αγγλία. Η ίδια έχει, επίσης, συνεργαστεί με μεγάλα ονόματα της εγχώριας ποιητικής και λογοτεχνικής σκηνής. Πρόσφατα επέστρεψε από την Ιαπωνία όπου με χορηγία των Australia Council for the Arts και Vic Arts παρουσίασε ποίησή της σε συνεργασία με το Stringraphy Ensemble και συγκρότημα που παίζει ένα αρχαίο κινέζικο μουσικό όργανο με το όνομα Sheng.

Το εξώφυλλο της παρούσας ποιητιής συλλογής είναι δουλειά της ζωγράφου Nevin Hirik που ζει και εργάζεται στη Μελβούρνη.

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα της Μελβούρνης Νέος Κόσμος στις 5 Μάρτη 2011.

Ένα τεράστιο είναι περιπολεί

στα άβαθα της ύπαρξης

ενθύμημα και διδαχή

όμοιο με νυχτερινό φύλακα

σε παροπλισμένα εργοστάσια συνείδησης…

Σαν ποιητάρης με μετρημένα

αλλά αχαλίνωτα λόγια

με ραφιναρισμένες

αλλά και ξέπλεκες εικόνες

απεικονισμένες με λέξεις

όμοιες με οργισμένα συνθήματα

στους στίχους των μίζερων καιρών…

Αυτό το τεράστιο είναι,

το αθώο και μαζί το ένοχο,

το αφελές και μαζί το φτιασιδωμένο

που σαν ιέρεια του δρόμου

ξεδιπλώνεται μπρος σου…

Αυτό το τεράστιο είναι

η μάζα και η μοναδικότητα,

το συλλογικό και το μεμονωμένο,

η ιστορία και τ’ απομεινάρι της.

4/1/04

Παμπάλαιες εμμονές κονταροχτυπιούνται
σε έγκλειστα μονοπάτια κοινωνικής λιτότητας.

Τα παλιά τραύματα
πρόσωπο με πρόσωπο
με παύσεις κι επαναλήψεις
μονοπάτια υπεραπλουστεύσεων
και γενικόλογων οδυνηρών εμπειριών

μετατρέπονται σε πολεμικές κραυγές λατρείας
τείνοντας ν’ αφιερωθούν ως καταλύτης
στους τέσσερις πόλους του ανθρώπινου γίγνεσθαι.