ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

«Τα ζωηρότερα γεγονότα δεν μοι εμπνέουν αμέσως. Χρειάζεται πρώτα να περάσει καιρός. Κατόπιν τα ενθυμούμαι και εμπνέομαι.» (Κ. Π. Καβάφης). Που σημαίνει ότι ακόμα και τα «ζωηρότερα γεγονότα» χρειάζεται πρώτα να φυλαχτούν στη μνήμη∙ να προστατευθούν «από τον παντού και πάντα ενεδρεύοντα, κίνδυνο της φθοράς –και βέβαια όχι οποιασδήποτε φθοράς, αυτής που ούτως ή άλλως περιβάλλει τα πρόσωπα και τα πράγματα, αλλά μόνον εκείνης που δεν μπορεί να αισθητοποιηθεί, να γίνει εκμαυλιστική πηγή έμπνευσης και δημιουργίας. Να φυλαχτούν στη μνήμη αναλλοίωτα -ή έστω σαγηνευτικά αλλοιωμένα-, διατηρώντας τους ήχους, τις οσμές, την υφή και την αφή τους, ώσπου αιφνίδια μία στιγμή, από κάποιο ερέθισμα της σκέψης, των αισθήσεων ή του σώματος, να ανασυρθούν και να περάσουν στο μυαλό. Μάλιστα, προκειμένου για πρόσωπα (αδιάφορο αν πέθαναν ή ο μακροχρόνιος χωρισμός τα εξομοίωσε με τους πεθαμένους), αυτά ανασύρονται με πάντα ζωντανή την αίσθηση της πραγματικά ή φανταστικά βιωμένης επαφής μαζί τους× με τη μορφή τους ανέπαφη από τον χρόνο, με τις χειρονομίες, τις στάσεις και τις κινήσεις του σώματός τους σταματημένες μέσα στην αλλοτινή κίνησή τους –«ινδάλματα ηδονής».

Μνήμη όχι ανέμελα αφημένη, εκτεθειμένη στις διαβρωτικές συναισθηματικές αναθυμιάσεις της νοσταλγίας, αλλά προστατευτικά ηνιοχημένη από της νοήσεως τις επιταγές∙ και γι’ αυτό νηφάλια, εκκολαπτική και όσο χρειάζεται αφυπνιστική και μεγεθυντική εικόνων, συμβάντων και καταστάσεων «τόσο λίγο εκτιμηθέντων» στο «αλλοτινό» παρόν τους. Ελαστική, μάλλον ενδοτική στου σώματος τα ηδυπαθή ξυπνήματα, στου δέρματος τους διεγερτικούς κυματισμούς, στα φανερά ή κρυφά, βουβά αγγίγματα ή μιλήματά του. Διαμεσολαβητική ανάμεσα σ’ αυτήν την ίδια, τη νόηση και το σώμα (όπως και η νόηση και το σώμα, εξάλλου, διαμεσολαβούν ανάμεσα στον εαυτό τους και τη μνήμη)× διαμεσολαβητική και, συγχρόνως, διεκδικητική του παρόντος, διακριτικά φροντίζοντας να περιβάλει με τη ρεμβαστική χροιά της τα συμβαίνοντα∙ ώστε το σώμα να έχει πάντα να θυμάται.

Continue reading →

Η νύχτα σε άξονα
κι εσύ στο αναμμένο μου κάρβουνο
κοιμάσαι με την καρδιά ανοικτή
το φως είναι κάθετο, ποιος το απαρνιέται

κάθε του σπίθα όνειρο
για μένα λόγχη

αποφλοιώνω τη μνήμη
θέλω το κάρμινο κορμί σου
και ευτυχώς, αν δεν το έχω
έχω τη δίψα του

και τον αξιοπρεπή
και πρακτικό
αδυσώπητο χρόνο
που μας λάτρεψε έχω,
τις ανεξάρτητες πανβιωτικές μας νύχτες

επαναλαμβάνεται η ζωή,
με άλλους συνανθρώπους
μεριζόμαστε σκέψεις,
σε βαθμούς Κελσίου της επόμενης
σε εσοχή και επανάληψη

αυτό το μάθημα ήταν αστήρικτα δύσκολο
δεν πρόλαβα καμία υποσημείωση
κυλάμε σαν ποτάμι δίπλα, ομαλά με συγγνώμες,
μη μου λες όμως για δέκτες αποδέκτες
αιμορραγήσαμε, διώχνοντας τα όνειρα μακριά
εμείς, από τους πολλούς, μονάχα εμείς

*Από την ποιητική συλλογή “φοξ τροτ”, εκδ. Αφροδίτη, 2013.


Aπό τον Γιώργο Λίλλη

Ο Καβάφης, όπως είναι γνωστό, είναι ο πιο πολυμεταφρασμένος Έλληνας ποιητής στη Γερμανία. Μέτρησα πάνω από 40 διαφορετικές εκδόσεις των ποιημάτων του. Η Amazon μάλιστα έχει κυκλοφορήσει τα ποιήματά του και σε e-book. Ο Καβάφης συγκινεί. Διαβάζεται με πάθος. Είναι ένας ποιητής που όσο περνά ο καιρός τόσο πιο επίκαιρος γίνεται. Ένας ποιητής που νίκησε το χρόνο μέσα από το έργο του.

Θα σταθώ σε μια έκδοση των ερωτικών ποιημάτων του από τον εκδοτικό οίκο Suhrkamp. Είναι μια έκδοση που περιέχει τα καλύτερα ερωτικά ποιήματα του Αλεξανδρινού ποιητή συνοδευμένα από 13 χαρακτικά του David Hockney. Μια φροντισμένη έκδοση, με σκληρό εξώφυλλο που μαζί με τις δημιουργίες του Hockney το καθιστούν ένα πραγματικό έργο τέχνης. Ο David Hockney γεννήθηκε στις 9 Ιουλίου του 1937.

Φημισμένα είναι τα σχέδια και χαρακτικά που δημιούργησε ο κορυφαίος ζωγράφος εμπνεόμενος και βαθιά επηρεασμένος από τα ομοφυλοφιλικά ποιήματα του Καβάφη. Ο Hockney είχε κλέψει ένα αντίτυπο ποιημάτων του από τη δημοτική βιβλιοθήκη, ενώ δεν δίστασε να ταξιδέψει σε Κάιρο, Λούξορ, Αλεξάνδρεια, Βηρυτό, αναζητώντας στοιχεία που θα συμπλήρωναν τις εικόνες που του γέννησε ο Καβάφης.

Αυτά τα χαρακτικά κοσμούν λοιπόν για πρώτη φορά την έκδοση ενός βιβλίου με ποιήματα του Καβάφη. Ξεφυλλίζοντας και διαβάζοντας το παρόν βιβλίο στην εξαίρετη μετάφραση του Michael Schroeder, η οποία αποδίδει πολύ καλά τα ποιήματα στη γερμανική γλώσσα, μένω εντυπωσιασμένος με τον τρόπο που ακούγεται η φωνή του ποιητή σε έναν ξένο αναγνώστη που δεν γνωρίζει ελληνικά. Η μαγεία παραμένει. Ο ρυθμός δεν χάνεται. Το νόημα αυτούσιο. Σπάνια περίπτωση για μεταφρασμένη ποίηση.

Ο Καβάφης είναι οικουμενικός. Ένας παγκόσμιος ποιητής. Ο Michael Schroeder ολοκληρώνει τη μετάφραση με ένα πολύ κατατοπιστικό επίμετρο για το ρόλο που έπαιξε ο Καβάφης στην ποίηση και εξηγεί γιατί τα ερωτικά του ποιήματα έχουν σημαίνοντα ρόλο στην ποιητική του θεωρία. Μια έκδοση που τιμά τα Ελληνικά Γράμματα στο εξωτερικό.

*Από το http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemID=SPG2128#.UmP1zucDD5s.facebook

ΜΤΦΡ.: ΙΝΩ ΡΟΖΟΥ
ΕΠΙΜ.: ΣΠΥΡΟΣ ΤΣΟΥΓΚΟΣ «ΜΙΚΡΗ ΑΡΚΤΟΣ»

Είναι αλήθεια ότι αυτή η πρώτη, τόσο ουσιαστική βιογραφία της σαρωτικής, ποιητικής φωνής του προπερασμένου αιώνα, και όχι μόνο, που άκουγε στο όνομα Αρθούρος Ρεμπώ, γραμμένη από τον Αγγλο συγγραφέα και μελετητή της κλασικής, γαλλικής λογοτεχνίας Γκράχαμ Ρομπ (1958), μπορεί να προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις.

Κατ’ αρχάς, να τονίσω ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά διεισδυτικό, βιογραφικό δοκίμιο, έστω και αν διακινδυνεύει πολλά στην εξαγωγή αρνητικών συμπερασμάτων για το δίπτυχο ζωή/έργο εκείνης της τόσο ταραγμένης και προφητικής φυσιογνωμίας των παγκόσμιων γραμμάτων, που κυριολεκτικά ταύτισε την αισθητική του παραγωγή με το βίο του.
Οι κριτικές που ήδη έχει πάρει στο εξωτερικό το ανά χείρας βιβλίο είναι μάλλον θετικές, αν και δεν λείπουν κάποιες ενστάσεις για τη χρήση πολλών πηγών και την υπερβολική ειρωνεία του βιογράφου σε ορισμένα σημεία της μελέτης του πάνω σε όψεις ζωής και συμπεριφοράς του Ρεμπώ.

Continue reading →

Η μετάφραση του Κώστα Ριτσώνη και ένα σύντομο επίμετρο

ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ

Είδα αρκετά. Η οπτασία αντάμωσε με όλους τους ανέμους.

Είχα αρκετά. Βοές των πόλεων, το βράδυ και στον ήλιο, για πάντα.

Γνώρισα αρκετά. Τα σταματήματα της ζωής. – Ω Βοές και Οπτασίες.

Αναχώρηση μέσα στην τρυφερότητα και στον καινούργιο θόρυβο.

ΘΑΛΑΣΣΙΝΟ

Οι άμαξες ασημένιες και χάλκινες –

Οι πλώρες ατσαλένιες κι ασημένιες –

Δέρνουν τον αφρό –

Ανασηκώνουν τα κούτσουρα απʼ τα βάτα.

Οι δρομείς του χερσότοπου,

Και τα απέραντα χνάρια της άμπωτης,

Τρέχουν κυκλικά προς τη δύση,

Προς τους στύλους του δάσους, –

Προς τις βάσεις του κυματοθραύστη,

Που η γωνιά του έχει χτυπηθεί από τους στροβίλους του φωτός.

ΙLLUMINATIONS ή ΕΚΛΑΜΨΕΙΣ ονομάστηκαν οι πρώτες πεζές ξαφνικές εμπνεύσεις του Ρεμπώ. Είναι οι ποιητικές φωταγωγίες που μας χάρισε το παιδί θαύμα της Γαλλίας πριν η σκληρή πατρίδα του “μέχρι στη φυλακή τον βάλανε γιατί δεν έκοψε εισιτήριο στο τρένο τον στείλει να ζήσει και να περπατά μακριά στην Αφρική. Ο Αρθούρος με αυτά τα ποιήματα κάνει προσπάθεια να εγκαταλείψει την ομοιοκαταληξία και εκτοξεύεται μέσα σε μια καινούργια αφηρημένη έκφραση. Βιβλίο τυχερό που γράφτηκε το 1872 και θα είχε εξαφανιστεί όπως άλλα κείμενα του Ρεμπώ αν δεν το παρουσίαζε ο φίλος του Βερλαίν, που είχε τα χειρόγραφα, το 1886. Ίσως ο άτυχος ποιητής που ζούσε στην Αιθιοπία να μην το είδε ποτέ τυπωμένο… Eκεί στην Αφρική το 1891 αρρώστησε βαριά. Γύρισε με δυσκολία στη Μασσαλία όπου του ακρωτηρίασαν το δεξί του πόδι. Σε λίγο καιρό πέθανε βασανισμένος στα χέρια της αδερφής του Ιζαμπέλ.

Πηγή: http://www.poiein.gr/archives/11915/index.html

Μτφ: X.Σ. Kρεμνιώτης

Όλα γιορτή. Κι η ζωή μου, γλέντι δίχως τελειωμό. Αν καλά τη θυμάμαι.
Οι καρδιές ήταν ορθάνοιχτες. Και κρασιά κυλάγαν παντού.
Δείλι:
Στα γόνατα μου κάθισα την ομορφιά.
…πικρή που ήταν…
Και την έφτυσα στα μούτρα!
Αρματώθηκα ενάντια στη δικαιοσύνη. Κι από εσάς
ελέη
Μάγισσες, διχόνοιες οικτιρμοί, που ‘δωσα να φυλάξετε τον θησαυρό μου
Δραπετεύω.
Έφτιαξα την ψυχή μου πόρτα
Κι από τα μέσα της φυγάδεψα, κάθε ελπίδα ανθρωπινή. Και
Χίμηξα
Με τη σιγή που κρύβουν τα θεριά πριν απ’ το θύμα.
Στο σβέρκο του χαρμόσυνου
Χίμηξα
Κάλεσα δήμιους!
Τη γκιλοτίνα , ζήτησα να μ’ άφηναν να γλύψω. Πέθαινα!
Κι αφού θα πέθαινα, τη λάμα γλύφοντας, βαθιά να ένιωθα το τέλος.
Όλων των εποχών επικαλέστηκα τις μάστιγες. Για να χανόμουνα.
Για να χαθώ. Την πνοή μου σιωπώντας.

Continue reading →

Ω, σας βαρέθηκα, ασύστατοι·
εσάς και το αναφαίρετο
δικαίωμά σας στην αλήθεια.
Έμαθε ποτέ κανείς κάτι χρήσιμο για την αλήθεια
– εκτός απ’ τον γκρεμό της·
κι απ’ αυτόν μόνον τον ίλιγγο του βάθους·
ποτέ το βάθος το ίδιο·
αν τελικά έχει καθόλου βάθος,
αν δεν είναι παρά το σκοτάδι των σπλάχνων
του άλλου· του προπορευόμενου άλλου
στην ανώνυμη πτώση που επιμένετε να λέτε ζωή;

Πάει καιρός που δεν άκουσα τον άνεμο
να λέει κάτι με κλαδιά. Πάει καιρός
που δεν άκουσα την βροχή
να ψιθυρίζει κάτι με φύλλα.
Δεν είναι καθόλου πως δεν φυσάει,
πως δεν βρέχει. Κάθε άλλο…
και μάλιστα εξοργιστικά
επίμονα μπορώ να πω: σαν να πασχίζει
να σου εξηγήσει ένας τραυλός πολιτικός
τι σημαίνει πραγματική ελευθερία λόγου.
Είναι πως η αλήθεια
που σωριάσατε εδώ, εκεί, παντού,
δεν μπορεί να προβάλει την παραμικρή
αντίσταση σε οτιδήποτε,
σαν να υπάρχει μόνο μέσα… κάπου…
Πιο μέσα: άνθρωποι στραμμένοι εντελώς
μέσα τους και μέσα τους
τίποτα ή πράγματα εντελώς ασήμαντα –
ωστόσο αληθινά,
αν σκεφτεί κανείς με πόση ευκολία
εξαπατάτε ο ένας τον άλλον
κι όλοι μαζί το ψέμα που σας κάνει
ανθρώπους. Κατά πάσα πιθανότητα η βλακεία
δεν είναι πια ελάττωμα, είναι ιδεολογία.

Θέλετε την αλήθεια; Στο τέλος μόνο η σκόνη
κι η ερημιά θ’ αποφασίσουν.

ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΛΩΤΟΥ ΚΙ Ο ΛΩΤΟΣ

Είσαι το μυστικό δέντρο
που μ’ ανάστησε
μες στον ανήλεο
Φλεβάρη.
Το δέντρο που μ’ έθρεψε
με το αθώο γάλα
των περασμένων.

Είσαι το δέντρο του Λωτού
κι εγώ είμ’ ο Λωτός
που ωριμάζει αργά
κι αφού πια ωριμάσει
πεθαίνει από αηδία.

AETATIS 23

Ο καιρός είναι νέος
κι εμείς είμαστε πολύ γέροι.

Στο παγωμένο απογευματινό
φως του Νοέμβρη
ο άνεμος σφυρίζει
κατεβαίνοντας
απ’ τα μουντά
βουνά της Αλβανίας.

Και μια βοσκοπούλα
παίζει τ’ αρχαίο σουραύλι
για τις ριγηλές ανεμώνες
και τα φίδια.

*Από τη συλλογή “Τρωτό σημείο” που γράφτηκε από τον ποιητή στα αγγλικά με τον τίτλο “Vulnerable point”. Η συλλογή αυτή γράφτηκε το 1949, αλλά ευτύχησε να δει το φως της δημοσιότητας σε έκδοση του ίδιου του ποιητή στο Μόντρεαλ του Καναδά το 1968. Η ελληνική μετάφραση έγινε από τον ποιητή Γιώργο Δανιήλ.