Μόνος

έτρεξε

λίγα βήματα μπροστά από εμένα
προτού πέσει
στο δρόμο για την ελευθερία

Η ελευθερία είναι όμορφη
ακόμη και
αν βρίσκεσαι σε ελεύθερη πτώση
προς το θάνατο
ακόμη και
όταν κρυώνεις
ξαπλωμένος πάνω στο ίδιο σου το αίμα

Σφαίρες!
αγαπητές σφαίρες,
παρακαλώ
επιστρέψτε στους κάλυκες
κι εμείς
θα επιστρέψουμε σπίτι

*Η Shabnam Azar (γενν. 1977) ως δημοσιογράφος εγκατέλειψε το Ιράν το 2009. Κάτοχος μεταπτυχιακού στα ΜΜΕ από την Ακαδημία Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης της Κολωνίας. Έχει εκδώσει τέσσερα βιβλία ποίησης στο Ιράν και τη Γερμανία.

**Το ποίημα περιλαμβάνεται στην Ανθολογία “Γυμνή σαν μαχαίρι – Ανθολογία Ποιημάτων Ιρανών Ποιητριών”, Εισαγωγή-Απόδοση: Άννα Γρίβα – Μάνια Μεζίτη, εκδ. Συρτάρι, Ιούλιος 2023.

Η απουσία σου μικραίνει τον ουρανό
Έρχεται φεύγει
Πατά στα νύχια
Ξεκλειδώνει τις πόρτες
Στο ψύχος των μοναχικών χεριών
Τι άσχημα είναι σ’ αυτή την πολική τοποθεσία
Τι άσχημα κλεισμένος μες στο αρκτικό μου σπίτι

*Από τη συλλογή “Μικρές μέρες”.

Τ’ αγόρια με το υπομειδίαμα κάτω από τα μουστάκια
στα πιο ασόβαρα αστεία
και το τρανταχτό γέλιο στις μεταμεσονύκτιες παρέες
τ’ αγόρια με την υπόκωφη θλίψη στις σόλες των παπουτσιών τους
σαν σαξόφωνο στη Τοσίτσα
που γυρνάγαν σπίτι με τα πόδια
και σηκωμένο γιακά στο ψιλόβροχο
αυτά, που βαστάγαν όρθιο τον εαυτό τους
κορμός αγέρωχος
κι ας μέσα τους κατέρρεαν
που γράφαν ελεγείες σάτιρες και δεκαπεντασύλλαβους
παίζανε στα δάχτυλα τις πιο πολύπλοκες έννοιες
αλλά χάναν τα λόγια τους
εκεί που θέλανε πιο πολύ
τ’ αγόρια που κρυφά ελευθέρωσαν το θήραμα
και δώσαν μάχη για κάθε χαμένη μάχη
ποτήρια ξέχειλα
σπασμένοι κώδικες
που δεν βγάλαν άχνα
μόνο βάλαν να παίζει το lay, lady, lay
σε ένα γρατζουνισμένο υπόγειο
εκείνα τ’ αγόρια με την ψηλαφητή ζεστασιά στο βλέμμα
σαν μαντέμι στο Πάπιγκο
κείνα κει
που χουν το ίδιο σοβαρό ύφος
ίδιο, όταν σε παίρνουν από το χέρι να σε περάσουν
από το φλεγόμενο οδόφραγμα μια στιγμή πριν το πέσιμο
ίδιο, όταν πιάνουν τις άκρες ν’ απλώσουν
τ’ άσπρα σεντόνια στη λιακάδα
ίδιο, όταν είναι μέσα σου
και ψάχνουν τα μάτια σου
Για εκείνα λέω

ΑΓΑΠΗ

Μέχρι να σε βρω,
έγραφα στίχους, ζωγράφιζα
κι έβγαινα έξω για βόλτες
με φίλες …
Τώρα που σ’ αγαπώ,
κουλουριασμένη σαν
ένας γέρικος κοπρίτης η ζωή μου
ξαπλώνει όλο ευτυχία
μέσα σου…

*

ΛΙΘΙΝΗ ΕΠΟΧΗ

Σύζυγος στοργικός, αρχαίος οικιστής μέσα στο μυαλό,
γέρικη χοντρή αράχνη πλέκει μπερδεμένους ιστούς,
να είσαι ευγενική. Με μεταμορφώνεις σε πέτρινο πουλί, ένα
γρανιτένιο περιστέρι, χτίζεις γύρω μου ένα άθλιο δωμάτιο και
χαϊδεύεις αφηρημένα το σημαδεμένο μου πρόσωπο καθώς
διαβάζεις. Με φωνές βροντερές μου πληγώνεις τον πρώτο
πρωινό μου ύπνο, μπήγεις ένα δάχτυλο μέσα στο μάτι μου που
ακόμα ονειρεύεται. Κι όμως, μέσα στα ονειροπολήματα,
δυνατοί άνδρες ρίχνουν τις σκιές τους, βυθίζονται σαν
λευκοί ήλιοι στη φουσκοθαλασσιά του δραβιδικού (1) μου αίματος,
κυλάνε κρυφά στους σωλήνες κάτω από ιερές πόλεις.
Όταν εσύ φεύγεις, οδηγώ το μπλε χτυπημένο μου αυτοκίνητο
κατά μήκος της πιο γαλάζιας θάλασσας. Ανεβαίνω τα
σαράντα θορυβώδη σκαλιά για να χτυπήσω την
πόρτα κάποιου άλλου. Μέσα από τρύπες οι γείτονες
παρακολουθούν, με βλέπουν να έρχομαι και να
φεύγω σαν βροχή. Ρωτήστε με, όλοι σας,
ρωτήστε με τι μου βρίσκει αυτός,
ρωτήστε με γιατί τον φωνάζουν λιοντάρι, γιατί τον λένε
ακόλαστο, ρωτήστε με γιατί το χέρι του λικνίζεται σαν
φίδι προτού σφίξει το ηβικό μου οστό. Ρωτήστε με
γιατί σαν ένα μεγάλο δέντρο, κομμένο,
πέφτει πάνω στο στήθος μου και κοιμάται.
Ρωτήστε με γιατί η ζωή είναι σύντομη και
η αγάπη είναι ακόμα πιο σύντομη, ρωτήστε με
τι είναι ευτυχία και ποια η τιμή της…

1) Οι δραβιδικές γλώσσες είναι μια οικογένεια γλωσσών με ρίζες στη νότια Ασία. Οι άνθρωποι που τις ομιλούν υπολογίζονται σε πάνω από 240 εκατομμύρια.

*Τα ποιήματα περιλαμβάνονται στο βιβλίο “Σιωπές – Ποιήτριες από το Μπανγκλαντές, την Ινδία, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, το Ιράν”. Εκδόσεις opportuna, Πάτρα 2023. Ανθολόγηση – επιμέλεια: Γιώργος Μπουρλής.

**Η Kamala Das έγραψε ποίηση κυρίως στην αγγλική γλώσσα από όπου και οι μεταφράσεις των ποιημάτων της στα ελληνικά. Η Kamala Das θεωρείται ως η μητέρα της σύγχρονης ποίησης στην Ινδία που μίλησε ανοιχτά για την γυναίκα και τη σεξουαλική της επιθυμία. Γεννήθηκε το 1934 και πέθανε το 2009.

Δεν θα περιμένετε πολύ.
Οι φλόγες των φρυκτωριών φτάσανε πια στʼ απέναντι βουνά,
δηλαδή,
η συνοδεία του αρχιστράτηγου πλησίασε.
Η Κλυταιμνήστρα
έχει γίνει ολόκληρη, μονάχα, μια κραυγή
που αν αφηνόταν θα ʼσπαζε τον ουρανό κομμάτια
σαν από γυαλί.
Αυτή, την τελευταία στιγμή, σας ικετεύω,
τώρα που ο πόλεμος τελειώνει πια,
φανείτε λίγο επιεικής, λιγότερο στυγνή
κι όλα
κάτω απʼ το φως της φωτεινής πατρίδας σας
γίνονται πάλι απλά και φωτεινά·
όλα ξεχνιώνται.
Μην αποστρέφετε το πρόσωπο.
Σε σας, σε σας, μιλώ
πικρή και σκοτεινή υψηλότης
δεσποινίς Ηλέκτρα Ατρείδη.

Είδαμε και πάθαμε να θάψουμε
το ματωμένο παρελθόν υψηλοτάτη:
Τις ιστορίες του Θυέστη
τα παιδιά του φέτες στο τραπέζι:
Ένας ζόφος δίχως τέλος
που γέμισε τʼ ανάκτορα εφιάλτες και κατάρα.
Είδαμε και πάθαμε -το ξέρετε καλά-
να στείλουμε την Ιφιγένεια κρυφά στους Ταύρους
για να μην αρχίσει πάλι η εποχή του αίματος
σʼ αυτό το σπίτι.
Και τώρα, έχουμε σας
ρομαντική, συσπειρωμένη οχιά
κάθε πρωί νʼ ανοίγεστε σαν δέντρο σαρκοβόρο,
φυτό που δεν μπορεί
τίποτα να εξηγήσει φυσικά,
χάλκινο προσωπείο
που του είναι αδύνατο νʼ ακούσει
τίποτʼ απʼ όσα του εξηγείς
πιο απλά κι απʼ όσο θα εξηγούσες
σʼ ένα μικρό χαζό παιδί.

Δεσποινίς Ηλέκτρα,
Περισσότερο από έκλυτοι κι αχρείοι
Είμαστε άνθρωποι απλοί και λογικοί.
Αν θέλετε, έστω δίχως σταθερές αρχές,
Μάθαμε ωστόσο νʼ αντικρίζουμε τʼ ανθρώπινα σαν άνθρωποι
Να τα εξηγούμε
Κι όσα είναι δύσκολο κανείς να τα εξηγήσει,
Να τʼ απλοποιούμε, κατά το δυνατόν.

Ο συλλογισμός μας είνʼ αυτός:
Αύριο φτάνει από την Τροία ο Αγαμέμνων.
Τι θα κάνει ο Αίγισθος; Θα φύγει.
Ο ρόλος του τελειώνει και το ξέρουνε
κι αυτός κι η Κλυταιμνήστρα.
Δεν τους δικαιολογούμε·
απλώς νομίζουμε
πως μια μοιχεία αρκεί στην οικογένεια.

Κι έπειτα μη βλέπετε σα Νέμεση
μονάχα αυτά που θέλετε να δείτε.
Αν είχατε προσέξει τόσα χρόνια
σʼ αυτά που φλυαρούν οι απεσταλμένοι του Αγαμέμνονος,
θα ʼχατε δει
πως τα θαλάσσωσε ο αρχιστράτηγος.
Και βέβαια, δεσποινίς Ηλέκτρα, την Βρησηίδα,
την Χρυσηίδα.
Και τώρα, εν κατακλείδι,
της Κασσάνδρας την περίπτωση εννοώ.
Κι εκεί αυτός, αυτά.
Εσείς εδώ
αρπάξατε και στείλατε στα ξένα το μικρό σας αδελφό.

Ε, δεν κατάπιε λίγα η Κλυταιμνήστρα.
Συμφωνήστε, αν θέλετε, να βρίσκεστε εν δικαίω.
Σʼ έσχατη ανάλυση είσαστε ή δεν είσαστε παιδί της;
Τι στάση κόρης είνʼ αυτή;
Πώς συμπεράνατε
πως ήθελε να βγάλει από τη μέση τον Ορέστη;
Σας είπαμε: δεν τη δικαιολογούμε.
Παραδεχόμαστε πως είνʼ εν μέρει ένοχη,
ότι δεν απέβη η υπόθεσή της όπως έπρεπε,
όπως ίσως θα ΄θελε κι εκείνη η ίδια νʼ αποβεί.

Μα δεν είναι έννοια αφηρημένη, βλέπετε, η ζωή,
όπως η υπόληψη, η τιμή, το χρέος
και τα λοιπά και τα λοιπά ιδεώδη που προβάλλετε.
Κυλάει και βροντάει στις φλέβες μας
αφρίζει, υψηλοτάτη, έξω από τις γρίλιες μας
παράφορο, καυτό ποτάμι φουσκωμένο
και ποιος, με ποιο ιδεώδες, δεσποινίς Ηλέκτρα,
από ποια σκιά αν κρατηθεί,
μπορεί να μην παρασυρθεί από τη φορά του;

Μην επιδεινώνετε λοιπόν τα πράγματα.
Αυτή, την τελευταία στιγμή, μπορείτε
να κάνετε ένα βήμα προς το φως
χαμογελώντας επιτέλους λίγο,
πικρή, στυγνή και σκοτεινή υψηλότης,
δεσποινίς Ηλέκτρα Ατρείδη.

*Από την ενότητα «Οι Ατρείδες της φωτιάς και της σιωπής» (1950-1993) του επιλεκτικού τόμου «Πού πήγε, ως πού πήγε αυτό το ποίημα» (1940-1993), εκδόσεις Ερμής, 1998.

ΥΣΤΕΡΟΦΗΜΙΑ

Είπες κάποτε αυτά τα ποιήματα θ’ αγαπηθούν πολύ
Θα τοιχοκολληθούν, να τα διαβάσουν όλοι.
Μια μέρα θα υγράνουν μάτια και χείλη
Θα διαβαστούν κάτω από φανοστάτες, σε βροχερές συνελεύσεις.
Τέλος, καθώς πολλούς θα τυραννήσουν, θα καούν
Ή θα ταφούν σε ανήλια σπουδαστήρια – κι είπες πάλι
Ίσως ο άνεμος μιας δροσερής αυγής να τα σκορπίσει.

*Από τη συλλογή «Νοσοκομείο εκστρατείας», 1972.

ΤΙ ΜΕΝΕΙ ΛΟΙΠΟΝ

Τι μένει λοιπόν μες στο πικρό μεσοκαλόκαιρο
μες στο μυχό ενός κόλπου ξαπλωμένος
και η θάλασσα ευτυχισμένη, αδιάφορη
δέντρα και βότσαλα και φύκια κι ο καινούργιος άνεμος
Και συ, φωνή ελπίδας, ταξιδιώτη που έρχεσαι
με τους ατμούς ενός μεσημεριού στα συνεργεία
φωνή που χρόνια έχτιζα, πεθαίνεις.

*Από τη συλλογή «Αργό Πετρέλαιο», 1974.

ανακάλυψα μια καινούργια πρόταση
που αρχίζει με χορτάρι
και αν την τραγουδήσεις
με τις παλάμες στο στομάχι
η γλώσσα σου θα γεμίσει δάκρυα
ίδια με αυτά ενός γέρου
που λίγο πριν τον θάνατο
ζητάει τη μαμά του

αυτός είναι ένας πολιτισμός
που αντέχει την αοριστία
κάθε πρωί και απόγευμα
στέκονται σταυροπόδι
έπαρση και υποστολή παραδοξότητας

είναι σημαντικό να ισορροπείς
με ένα σύγχρονο λουλούδι
φυτεμένο στο κεφάλι σου
ποιος σου το έμαθε αυτό;

Χθες το ξημέρωμα
μαζί με τα σεντόνια
τίναξες και την απελπισία μου.

*

τίποτα δεν γνωρίζουμε
πως πενθούν τα ζώα
πως προσεύχεται το χώμα
με τι επιχερήματα διαπραγματεύεται το πεύκο τον χειμώνα
θα γνωρίζαμε σίγουρα πιο πολλά
το ορκίζομαι
αν για δασκάλα μας στην πρώτη δημοτικού
προτιμούσαμε ένα πηγάδι
με την σιωπή της πρασινάδας
που σέρνεται για χρόνια στον πάτο
με την δροσιά ενός παιδιού
που τρέχει στην αγκαλιά κάποιου

περισσότερο χτυπάμε παλαμάκια
για να σουρώσουμε
ότι σταγόνα απέμεινε απ’ το μέλλον

μα δεν πειράζει
αρκετά τραβήξαμε για λίγη ακόμα γνώση

*Από τη συλλογή “Οι θάλασσες τον χειμώνα”, εκδ. ΣΑΙΞΠΗΡΙΚόΝ, Αύγουστος 2022.

Ο πόθος του ανθρώπου να υπάρξει αλλιώς
τα μονοπάτια του αφανισμού του ανιχνεύοντας
ανακαλύπτει
μια πολύπλοκη ψυχή με πολλούς πυθμένες
ο λαβύρινθος που αναζητά τον υπερβαίνει.

Το φως κυρτώνει και αποσπάται
στη προαιώνια πεποίθησή του
μακριά καθώς βρίσκομαι από τους βρυχηθμούς των αιώνων
θέλω να πλησιάσω κάτι που σείεται στη σιωπή
γι’ αυτό
απόψε θα σου διαβάσω για τ’ αστέρια
παλιά χειρόγραφα της αιωνιότητας
ποιμένες αρχαίων νοημάτων διευρύνουν
τη θαλπωρή της σοφίας.

Παγιδευμένος οδοιπόρος στο αίνιγμα
γνωρίζω
τίποτα δεν είναι πλήρες
προσεγγίσεις μόνο στο αμάθητο
ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο.

*Από τη συλλογή “Βαθύνοια”, εκδ. Μανδραγόρας, 2023.

Χωρίς ποιητές, χωρίς καλλιτέχνες… τα πάντα θα κατέρρεαν στο χάος. Δεν θα υπήρχαν πια εποχές, δεν θα υπήρχαν πια πολιτισμοί, δεν θα υπήρχε πια σκέψη, δεν θα υπήρχε πια ανθρωπότητα, ούτε καν ζωή- και το ανίκανο σκοτάδι θα βασίλευε για πάντα. Οι ποιητές και οι καλλιτέχνες καθορίζουν από κοινού τα χαρακτηριστικά της εποχής τους, και το μέλλον προσαρμόζεται ταπεινά στην επεξεργασία τους.

― Guillaume Apollinaire

ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Εμείς νοιαζόμαστε
για όλους τους ανθρώπους
τους συνανθρώπους μας
εσείς νοιάζεστε
μόνο για τον εαυτό σας
τέτοιοι είσαστε
εμείς συναναστρεφόμαστε
με απλούς ανθρώπους
όμοιους μ΄ εμάς
εσείς με πλούσιους
και δυνατούς
μήπως πέσει
καμιά φτερούγα
και για εσάς
να γλείψετε
βάζετε τα καλά σας ρούχα
και περπατάτε
μαζί με τους προύχοντες
εμείς με απλούς ανθρώπους
πίνουμε ένα ποτήρι κρασί.

*

ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑ

Ποιος νοιάζεται για σένα
αναρωτιέσαι καμιά φορά
όταν σ’ αγκαλιάζει
ο ήχος της μοναξιάς
οι γονείς
αυτοί νοιάζονται σίγουρα
μα έχουν φύγει
ύστερα τ’ αδέλφια σου
αν έχεις
κι αν νοιάζονται
η φιλία πλέον
υπάρχει μόνο στα βιβλία
μένει μόνο
η οικογένεια
που έκανες εσύ
τα παιδιά, η σύζυγος
μα έτσι γινόμαστε
μια κοινωνία μονάδων
ανίκανοι για κάτι συλλογικό.

*Από τη συλλογή “Καράβι στον Αλιάκονα”, εκδ. Ενδυμίων, Οκτώβριος 2023.