Ένα απαλό χτύπημα καμπάνας ηχεί στο στήθος του Έλις το βράδυ,
όταν το κεφάλι του βυθίζεται στο μαύρο μαξιλάρι.
Ένα γαλάζιο αγρίμι
ήσυχα ματώνει στα βάτα.
Ένα σκούρο δέντρο στέκεται μονάχο˙
έπεσαν οι γαλάζιοι καρποί του.
Σημεία κι άστρα
βυθίζονται σιγά στη βραδινή λιμνούλα.
Χειμώνιασε πίσω απ’ το λόφο.
Γαλάζια περιστέρια
πίνουν, τη νύχτα, τον παγερό ιδρώτα που κυλά
απ’ το κρυστάλλινο μέτωπο του Έλις.
Διαρκώς ηχεί
σε μαύρα τείχη ο έρημος άνεμος του Θεού.
*Μετάφραση: Μ.Π.
ο τόπος του ξένου
η ζωή αλλού
ο λόγος περί ξενιτιάς
αναγκαστικά στρέφεται
προς το εκεί
τόπους μετανάστευσης
συνθήκες εξόδου
πέρα από συγκινησιακά φορτία
την ιστορία τους απαιτούν
να εξιστορήσουν
ιστορικές ευθύνες ν΄ αποδώσουν
τη μεταφορά νέοι Οδυσσείς
«το αρχέτυπο του γένους»
ανιστόρητη ασέβεια
να πολεμήσουν.
*
ο τόπος του ξένου
κακουχίες ζωής
το αλλού
αιματοβαμμένο όνειρο
εκρήξεις διολισθήσεις
σωμάτων διασκορπισμοί
διασπορά καταστροφής
φέρετρα διαμελισμένων
θρήνοι, μοιρολόγια
ανείπωτος πόνος
φαράγγια μπουκώνει
πώς να καταπολεμηθεί
η αδικία εκεί
αγώνας για το δίκιο τώρα εδώ
αλληλεγγύη με άλλους
ευάλωτους
speak άβολες αλήθειες
αμείλικτη της εξουσίας
η υπονόμευση
δολοφονίες εκτοπισμοί
σπίλωση χαρακτήρα
γκρεμισμένες ζωές
υπόγεια μουσκεμένα
απελπισία
λύτρωση σε λίτρα κονιάκ …
στοιχειώνουν
τραγούδια ξενιτιάς
ως εορτασμούς
εθνοτικών επιτυχιών…
*
ξενιτιάς σπαραγμούς
με στίχους
ο στόχος ν’ αποδώσει
μνήμη από το αλλού
στο εκεί και το εδώ
δώρο στους σύγχρονους
κληρονομιά να δώσει
λυρική η φωνή
μαρτυρίου και ελπίδας
αντοχές
λυγμοί απώλειες
αγωνίες & επιτυχίες
καλοπροαίρετη ομοιοκαταληξία
μα εκκωφαντική ηχώ
κακοφωνίας
οι ασέβειες της κοινωνίας
θα τοποθετεί η ποιήτρια
παρά το κόστος
ο ποιητής θα αντισταθεί;
Αν δεν πέταξες τις πατερίτσες
Κι οι γιατροί δεν έσκισαν τα πτυχία τους
Αν δεν σε φίλησε η μαύρη πεταλούδα του Πόρου
Και δεν έσταξε λέπια το σεντόνι σου
Θα με θεωρήσεις άλλο ένα νησί
Μέσα σ’ όλα τ’ άλλα νησιά
Θα ξέρεις μόνο τις μοντέρνες ταβέρνες μου
Και το χοτέλ Λιόχαρη φίσκα τον Αύγουστο
Εγώ δεν είμαι το νησάκι που νόμισες
Εγώ είμαι η παλίρροια
Και η αγία πανθάλασσα
Είμαι η μυστηριώδης νήσος
Και η παντοχαρά
Ο Θεός κάνει πάρτυ στον κόλπο μου
Τι ψαλμωδίες!
Τι χοροί!
Τι φλερτ!
Τι Χερουβείμ στην ενδοχώρα!
Τι καλοήθειες, τι θάματα, τι πράματα
Σ’ έναν ορμίσκο μαζεμένα!
Αν δεν ζάρωσες ποτέ σου
Με ρίγη στη ραχοκοκαλιά
Δεν πιστεύεις σε μένα
Είσαι βλαξ με περικεφαλαία
Αν με θεωρείς οικονομική λύση
Και τριήμερη απόδραση
Μην περιμένεις να μεσιτέψω για χάρη σου
Στα σαρανταπέντε κύματα
Μη σώσεις και ξαναπατήσεις
Στο λιμάνι μου
Σιγά μην χαλαλίσω θαύματα
Σιγά να μην θαυματουργήσω
Αναιτίως
‘Για τους νεκρούς
του Πολυτεχνείου και του κάθε Πολυτεχνείου ́
Οι νεκροί, ο κάθε νεκρός
δεν ζητά τίποτα
ψεύδεσαι εσύ μικρέ
πονηρέ, ανθρωπάκο
ζητάς στο όνομά τους,
μια δίκαιη απόφαση
εκείνοι, δεν στεφάνωσαν το κορμί τους
με σφαίρες, για δόξα
η δόξα, μια αίσθηση μόνο ορμής
στο νευρικό τους σύστημα
ίσως και φόβος κι ο πανικός
μια οργή, ένας καημός
υπάρχει κατάλογος από αλήθειες
τις κρύβουν οι δειλοί
ανάξιοι για το φως
το απόλυτο φως
στην ακτινογραφία
της ψυχής.
*Απόσπασμα από ποίημα σε 4 μέρη “Η δική μου ανάσταση”, 1918-2025.
ΤΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΣΑΡΕΓΙΑΝΝΗ
Οι άνθρωποι -ασυνείδητα- μας βλάπτουνε·
Δεν μπορούμε να τους μισούμε:
Ακόμα πιο ασυνείδητα μας ευεργετούνε·
Δεν μπορούμε να τους ευγνωμονούμε.
Σκάβουν πληγές,
Βαθυές,
Στο είναι μας.
Δεν μπορούμε να τους μισούμε.
Ά! εκείνα τα βάλσαμα, τα μύρα, τα μαγιοβότανα,
Ποια ηδονή ήταν εκείνη,
Ύστερ’ από ένα τέτοιο πόνο!…
Μα εκείνα τα χεράκια της Παρηγορήτρας
Δεν ένοιωθαν τι έκαναν.
Η φύσις μόνη λειτουργούσε μέσα μου
Καταστρέφοντας
Ή δημιουργόντας!
Και όλα τα άλλα ήσαν εκεί – ξένα,
Ξένα προς εμένα.
*
Η ΠΕΙΝΑ ΚΑΙ Ο ΕΡΩΣ
ΤΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΠΑΡΓΑ
Να γνωρίσω θα ήθελα
Την τροφή των προγόνων,
Όπως νιώσω στη σάρκα μου
Ρίγη λησμονημένα·
Και πυρώσουν η φλέβες μου
Από λαύρες ζωής,
Πιο φλοκάτης.
Κι ο έρωτας, μια τροφή κι αυτή
Ανάμεσα στις άλλες.
Ο έρωτας ο προγονικός!
Ένα μαρτύριο σαν την δίψα,
Όπως αργότερα η Γνώσις.
Ο έρωτας ο προγονικός,
Κατηφής, ανήσυχος και θηριώδης,
Με οξείς στεναγμούς θρηνώδεις
Κι απότομα διαλείμματα νάρκης,
Εμάστιζε τα θύματά του
Που μετά την κόρεσί τους
Μέσα σε υγρές σπηλιές ή κάτω από δένδρα σκιερά –
Παραδίδονταν παθητικά
Στο λήθαργο του χτήνους.
Ω πείνα, ω έρωτα προγονικέ!
Προβλήματα που δεν λύσαμε,
Καλύτερα από τους προγόνους μας.
Σήμερα πεθαίνουμε από τη διπλή πείνα
Χωρίς να νοιώσουμε πως επεινούσαμε.
Ενώ εσείς τουλάχιστον, ω πρόγονοί μας,
Στις βίαιες ορμές σας τες γεννητικές,
Στη πείνα σας την ανοιχτίρμονη
Εβάζατε το Άπειρον!
*
ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ
ΤΗΣ ΚΑΣ ΕΥ. ΖΕΛΙΤΑ
Άνθρωπε· έρχονται στιγμές
Που σου φαίνονται όλα ξένα.
Νοιώθεις πως σαν μια δίνη το νόμο σου ακλουθάει;,
Από κάθε αλλότρια δίνη μακριά·
Ο νόμος σου, η Μοίρα σου τότε σε πτοούν·
Η μοναξιά σου σε βαρύνει…
Κι αν τύχει κι η πτωχή σου δίνη
Λαθέψει από την τροχιά της,
Ή από τη γραμμή της παρεκκλίνει
-Κάτω από το ταυραντισμένο χέρι σου –
Την πίστη στον εαυτό σου τότε τη χάνεις, χάνεις το θάρρος σου,
Και κρίνοντας τους άλλους
-Από τα έξω –
Σαν τους άλλους κάμνεις.
Άλλ’ έρχονται πάλι στιγμές που μέσα τους διαγνώθεις
Ένα ίδιο μυστικό, ένα ίδιο πόνο, ένα ίδιο μαρτύριο ίσως·
Μιαν εργασία υπόκωφη, αλχημική·
Ανταπόκρισες κρυφές, βαθυές·
Και τότες, με περισσότερη πεποίθηση
Ξαναγυρνάς στο εαυτό σου.
*Δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό “Γράμματα” της Αλεξάνδρειας, τεύχος 39, 1919. Δεν διατηρήθηκε το πολυτονικό σύστημα, αλλά διατηρήθηκε η ορθογραφία.
Ήταν γυναίκες και άντρες σκεπτόμενοι
-μια μεγάλη πίστη είχαν-
νέοι ήταν, μα μήτε τα λευκά τους χείλη
μήτε και τα λιτά τους στήθη έμοιαζαν
φτιαγμένα για την αγάπη. Τον οξύ κι αργόσυρτο,
τον μεγαλοπρεπή και σπασμωδικό
πυρετό μες στα σπλάχνα τους ένιωθαν
αυτόν που φθείρει το σώμα κι εξάπτει την ψυχή
-ισχυρότερο από την αγάπη κι από την ίδια τη ζωή:
τον πυρετό της ιδέας.
Με γυμνό το στήθος, μέσα στη μάχη, με εκείνον
τον μοναδικό σκοπό γεννήθηκαν:
απλές απολαύσεις, τα πρώτα δειλά βήματα από την κούνια,
όνειρα, τέρψεις, η γαλήνια ηρεμία
του τίμιου σπιτικού:
τα απέρριψαν όλα· και κρυμμένοι
σε σκοτεινές τρώγλες,
με φλογερό ζήλο, χλωμό το πρόσωπο,
ενάντια στην ατιμία και την αδικία εξύφαιναν
ριψοκίνδυνες συνομωσίες.
Κι από έναν πανίσχυρο Θεό φωτισμένοι,
θεό του πόνου και της οργής,
στα υγρά κελιά έγραψαν
αποσπάσματα της ιστορίας με ροδοκόκκινο αίμα
και με κομμάτια απ΄ την ψυχή τους.
Στοχασμός! ήταν νέοι και με τον βραχνό
ρόγχο του ιερού οδοφράγματος,
ανάμεσα στη σκόνη και τον καπνό και το σφύριγμα
από τις σφαίρες που έπεφταν,
με τεντωμένο το στήθος κι εξαντλημένο το λαρύγγι!
Ήταν τρεμάμενοι γέροι πια χωρίς δυνάμεις,
κι ανάμεσα στα σίδερα ζούσαν·
ήταν σκιές των φθισικών μελλοθάνατων,
και με υπεροψία αψηφούσαν την ατίμωση,
την κρεμάλα και τα βασανιστήρια!
Ήταν παρθένες ξανθές, και στις βρυχώμενες
φλόγες του καμινιού,
όπως σε μια κλίνη με πορφυρά ρόδα,
έντυσαν το ιδανικό με σώμα ενάρετο
και με ψυχή αγνή κι ωραία!
Και κανείς τους δεν υπέφερε. Γελαστοί, τραγουδώντας
ανέβηκαν στο ικρίωμα
και τον λαιμό τους προσέφεραν στην ειδεχθή θηλιά·
στα φονικά μπουντρούμια των φυλακών,
με τα μάτια πια καρφωμένα
από τον άδειο τάφο και τη νεκρική
παγωμάρα των οστών,
στη λαμπρότητα ενός άγνωστου μέλλοντος
δικαιοσύνης και συμπόνιας, αυτοί τον ύμνο
του ιδανικού ψέλλιζαν.
Όχι· κανένας δεν υπέφερε! Απ’ τις αχνιστές
πληγές και τα μαραμένα
στήθη, απ΄ τα συστελλόμενα στόματα,
των οικότροφων θηρίων και των παγωμένων
μελών των νεκρών,
αντηχούσε μια φωνή αγία και φοβερή
ευτυχίας κι ελπίδας,
σπασμού και αγάπης· – καμιά βάρβαρη
δύναμη δεν μπορεί να θάψει τον δύσβατο δρόμο
του ιδανικού που προχωρά.
Ποιος νοιάζεται αν για αυτό πέφτουν κατά χιλιάδες
τα θύματα; … αυτό μένει
σαν ένας πάταγος από αδιάκοπες βροντές,
σαν κάποια μοιραία φλόγα που προαναγγέλλει
νεόκοπες θύελλες.
Φιλί που στιγματίζεται με διακαή φωτιά,
πίστη που που δεν σβήνει,
αιώνιος αετός που χυμά απ΄το βουνό,
ενάντια στον καιρό, το κενό και τα συντρίμμια,
αυτός θριαμβεύει, και παραμένει.
*Το ποίημα περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Ντιέγκο Αμπάδ ντε Σαντιγιάν “Η τραγωδία της Παταγονίας – Οι αιτίες και τα αποτελέσματα της σύγκρουσης στη Σάντα Κρους – Η εκδίκηση του Κουρτ Βίλκενς”, Μετάφραση: Στάθης Κώστογλου, Ελευθεριακές Εκδόσεις Nowa Kultura, Θεσσαλονίκη, Απρίλιος 2025.
All I had
to say to
you – brother
was only
and always –
even as
no – brother
Το μόνο που είχα
να σου πω
ήταν μόνο
και πάντα –
ακόμα και αν
όχι – αδελφέ
*Απόδοση: Δημήτρης Τρωαδίτης.
Διαβαίνοντας το νωπό από τη βροχή μονοπάτι
γνώριμη φιγούρα ακίνητη από καιρό
κουρασμένη απ ’του καιρού την απληστία
το χέρι της προτάσσει με μια φούχτα νερό
στην αποκαμωμένη περιπατήτρια
Το βλέμμα στάθηκε σε εκείνο το ψυχρό μέταλλο
το γδαρμένο από τον χρόνο
που σμιλεύτηκε από χεριού εμπνευσμένο άγγιγμα
να θυμίζει την αέναη κίνησή μας
στο άχρονο μα περατό μας πέρασμα
Ας γίνουμε ο λόγος που θα έχουν να ανησυχούν.
Το ξάφνιασμα στην σιωπηλή τους λαίλαπα.
Η ορμή, που σκίζει τα στήθη
και εκφράζεται χείμαρρος μετά από αναβροχιά.
Πρέπει η ποίηση να γίνει πάλι απειλή.
Να ζωγραφιστεί πάλι στα χείλη του Εργάτη.
Να σταθεί πλάι στον απλό
και καθημερινό πόνο και αγωνία.
Το ασυμβίβαστο της ζωής των μποέμ,
ας γίνει ξανά το τραγούδι
στο γλέντι και στον χορό των κολασμένων.
Το απρόβλεπτο της παρόρμησης,
της γενιάς των μπιτ,
ας βγεί ξανά από τα καλογυαλισμένα βιβλιοπωλεία.
Ας αφήσουν πίσω τους βαλσαμωμένους
με τα σαρκοβόρα εγώ τους,
που ευλογούν τα γένια, τα κασκόλ και τις τραγιάσκες τους.
Ας απλωθούν στον δρόμο με κινήματα ρευστά, ειλικρινά και φρέσκα.
Για αυτό γράψε και εσύ,
άπλωσε την καρδιά και το μυαλό στο τραπέζι.
Πιάσε μολύβι και άστα να φαγωθούν μεταξύ τους.
Ποτέ δεν κατάφεραν να υποτάξουν
κάτι που δεν μπόρεσαν ποτέ να ελέγξουν.
Μετά τη μετάφραση της κομβικής συλλογής δοκιμίων και ομιλιών της Όντρι Λορντ, Sister Outsider (μτφρ. Ισμήνη Θεοδωροπούλου, εκδ. Κείμενα), οι εκδόσεις Κείμενα συστήνουν στο ελληνικό κοινό και το εξίσου σημαντικό Ημερολόγια καρκίνου, μια αυτοβιογραφική καταγραφή για την αναμέτρηση της Λορντ με τον καρκίνο. Συνδυάζοντας τον ποιητικό και δοκιμιακό λόγο, η συγγραφέας παραδίδει «μια μαρτυρία της ριζοσπαστικής επαναθεώρησης του εαυτού, του σώματος και της κοινωνίας», όπως αναφέρει στον πρόλογο του βιβλίου η Τρέισι Κ. Σμιθ.
Η Λορντ δεν αντιμετωπίζει τον καρκίνο ως μια ασθένεια, αναπηρία ή ιδιωτικό γεγονός, αλλά ως ένα πεδίο αναμέτρησης με το σώμα, το φύλο, τη φυλή και το ιατρικό σύστημα. Υπάρχουν γνώριμα στοιχεία, που εντάσσουν δομικά το κείμενο στον κορμό της γραφής της Λορντ, όπως η αξιοποίηση του θυμού, η αντίσταση στη σιωπή, η μαχητικότητα, αλλά και ένας πολύ προσωπικός τόνος, που αφήνει να διαφανούν οι πιο εύθραυστες πλευρές μιας μαχήτριας.
Η Λορντ δεν αντιμετωπίζει τον καρκίνο ως μια ασθένεια, αναπηρία ή ιδιωτικό γεγονός, αλλά ως ένα πεδίο αναμέτρησης με το σώμα, το φύλο, τη φυλή και το ιατρικό σύστημα.
Η Λορντ χειρίζεται τον καρκίνο ως ένα πολεμικό πεδίο και ταυτόχρονα όπλο και αυτή η αντίφαση διατρέχει όλο το βιβλίο. Η στοχάστρια περιγράφει τον βαθύτατο πόνο μετά τη μαστεκτομή, την αίθουσα ανάνηψης και τις ιατρικές πράξεις στις οποίες υποβάλλεται. Λεκτικοποιεί τον φόβο και την πίκρα με την οποία μαθαίνει να συνυπάρχει, το πένθος και την απώλεια σαν κομμάτι της νέας της ζωής. Βάλλει κατά της βιομηχανίας που επιβάλλει στις γυναίκες ασθενείς να κρύβονται, να φορούν προσθετικά στήθη και να μένουν σιωπηλές σχετικά με το βίωμά τους.
Από την άλλη, αγκαλιάζει τη μεταμόρφωση και μέσω της καταγραφής συνειδητοποιεί το μεγαλείο της επιβίωσης και κατανοεί τη θνητότητα ως τη μεγαλύτερη αντίσταση στην εξουσία. Με τη βοήθεια μιας ομάδας γυναικών που στάθηκαν αλληλέγγυες δίπλα της, αδερφικών φίλων και της αγαπημένης της, Φράνσις, που όλες μαζί δίνουν «όρκο δύναμης και γυναικείας αλληλεγγύης», η Λορντ καταφέρνει να αναγεννηθεί νικώντας όχι την ασθένεια, αλλά τη σιωπή, την απόκρυψη, την εσωτερίκευση του πόνου.
To Koskino 