μνήμη Κώστα Ριτσώνη

«βάλτε μου βηματοδότη
πριν με πει η καρδιά προδότη»
ακουγόταν απ’ το ράδιο
και πότιζε
πότιζε
πότιζε
η μοναξιά τα μάτια μας

Λέσβος, Αύγουστος 2023

Στο Αιγαίο τα καράβια εξοκείλουν
ανάμεσα στους υφάλους της ακτής της νήσου Τήνου…
όλα τα σκεπάζει η καταχνιά…
περνούν οι αιώνες
και η αγάπη μας ποτέ δεν θα τελειώσει έτσι…
«εμείς, αυτοί του τότε… δεν είμαστε πια οι ίδιοι» έλεγε
ο Ποιητής…
Περιδιαβαίνοντας σε άγνωστα μονοπάτια, διασχίσαμε κοιλάδες
και βουνά…
στο νησί της Χίου…
δέντρα που αιμορραγούσαν, πληγωμένα θανάσιμα
όλη η Ελλάδα στις φλόγες…
καίγονται τα πιο όμορφα δάση της Δημιουργίας…

Ο Υμηττός, ο Παρνασσός.. καίγονται τελείως
μια τεράστια πίκρα με πνίγει…
όπως και η αγάπη σου που έφυγε…
τα αγκάθια και τα κρίνα δε θα γυρίσουν πια στους κατεστραμμένους
κήπους μας…
οι θάλασσες θα γίνουν ο τάφος χιλιάδων ξεπατρισμένων απ’ τους πολέμους..
από αυτό το εφήμερο ζεστό καλοκαίρι μόνο εσύ μου απόμεινες…
στο βάθος φαίνεται η Καστέλα και ο ήλιος που φεύγει φλεγόμενος…
το λιμάνι του Πειραιά κρύβει τις τελευταίες καλοκαιρινές ακτίνες του ήλιου…
πού θα πάει ο ήλιος;

*Μετάφραση: Άννα Καράπα.

Σας βλέπω τώρα,
παγερούς μες στο φόβο σας
μια μεγάλη συμμορία με μάσκες
ο φανατισμός αστράφτει στα μάτια σας
μες απ’ τις τρύπες στις άσπρες κουκούλες.
Κάποια φορά στην Αλαμπάμα, σας έζησα από κοντά
τότε φόραγα ένα ατσάλινο προστατευτικό κράνος
και δούλευα στην κατασκευή των φορτηγών λίμπερτυ
Ξαφνικά μια φασαρία
μας έκανε όλους να βγούμε έξω
απ’ το ατσάλινο σκαρί
μπροστά στο άνοιγμα
τούφες τα μαλλιά, μαύρο
δέρμα, αίματα
στους σιδερολοστούς
Σπρώχνομαι μες στον ξυλοδαρμό και στο πλήθος και ουρλιάζω
“σταματήστε!”
τα λευκά μούτρα μου
σβήνουν και
χάνονται
μες στο άγριο
μίσος σας.

*Από το βιβλίο “Ανθολόγιο των κακών Αμερικανών”, εκδ. Χάος και Κουλτούρα, Αθήνα 1992. Μετάφραση: Τέος Ρόμβος.

Το γαλάζιο θα φανεί
όπως μια τρύπα ουρανού στα γκρίζα σύννεφα
όπως ο κεραυνός σκάει ανάμεσα στα μαύρα μουσκεμένα κτίρια
σπινθηρίζοντας.
Το κλουβί μας θα σπάσει
από τις φωνές
που θα ραγίσουν την κλειδαριά,
από τους δεσμοφύλακες
που – διψασμένοι κι αυτοί για ελευθερία θα κάνουν τα στραβά μάτια
καθώς θα περνούμε το κατώφλι
ορδές, ορδές
και δεν θα μας σταματήσουν.
Η τηλεόραση θα ραγίσει
από τα κλάματα των απολυμένων
και τη γκρίνια των πεινασμένων παιδιών τους, που δεν θα χορταίνουν πλέον
από υποσχέσεις που τους ταΐζουν
οι συγκλητικοί και οι συμβουλατόροι.
Τότε μόνον θα βαδίσουμε σίγουροι προς την ελευθερία…

*Από τη συλλογή “Ιστορίες κρίσης (και άλλων παραγόντων)”. Αθήνα, Φεβρουάριος 2016.

ΣΤΑ ΣΚΕΠΑΣΜΑΤΑ ΣΟΥ

Με την ανατολή του ήλιου
ολόλεπτες δέσμες φωτός
στην αυλή σου ακουμπούν.
Περιεργάζονται τους τοίχους
τρυπώνουν στα σκεπάσματά σου
κι απ’ το κρεβάτι σε τραβούν

να ετοιμαστείς και να ‘ρθεις πέρα
όπου εγώ περιπλανιέμαι.
Να ετοιμαστείς και να ‘ρθεις
όσο περιπλανιέται η μέρα.

*

ΣΤΟ ΠΟΤΑΜΙ

Aπόψε που γιορτάζουν
οι ποιητές
μπορείς στα σίγουρα να λες:
“δεν έγραψα ούτε δράμι!”

Απόψε που γεμίζει
ο μαστραπάς
εσύ για ψάρεμα να πας―
αλλιώτικο καλάμι από καλάμι.

Απόψε που κανόνια
θ’ ακουστούν
και θα φτυστούν για να μη ματιαστούν
συ να προσέχεις το ποτάμι.

*Από τη συλλογή “Στίχοι για υγρούς θανάτους”, Νοέμβριος 2019.

Έλα πάλι στα όνειρά μου απόψε.
Έλα άνθος που ανοίγεις και κλείνεις και γίνεσαι πέτρα.
Και γίνεσαι άγριο πουλί κι άλλοτε πάλι ραγισμένο χαμόγελο.

Έλα μέσα στον κήπο μου όσο θα κρατήσει η εφήμερη βλάστηση.
Όσο θα παίζουν τα τρυφερά βιολιά των γρύλων
κάτω απ’ τ’ ανύποπτα φύλλα.

Έλα πριν πέσει η πάχνη.
Πριν να σύρει το γυάλινο ξίφος της
η σκοτεινή αυγή.
Πριν να ματώσουν τα βλέφαρα.

Έλα και γίνε εσύ το κλειδί που ανοίγεις τις πόρτες.
Και γίνε η βροχή και ο κρύος αγέρας.
Έλα και χτύπα σαν το αστροπελέκι και χτύπα με.
Χτύπα με στην ασίγαστη επιθυμία μου να σ’ αγγίξω
και να σε κρατήσω για πάντα.

Για πάντα όπως κρατάει ο ουράνιος θόλος
τον ήλιο και το φεγγάρι και τ’ άστρα.

Κι έτσι, από στιγμή σε στιγμή
μέσα από ίσκιους κι από ψεύτικα είδωλα
ας σε κερδίζω.
Κι ας σε χάνω πάλι σε λίγο.
Κι ας γίνεσαι πέτρα κι ας γίνεσαι βροχή και κρύος αγέρας.

Εγώ θα είμαι εκεί. Εκεί θα βρίσκομαι πάντα.
Εκεί θα σε περιμένω.
Αγγίζοντάς σε μονάχα στον ύπνο μου.

*Το ποίημα το πήραμε από εδώ: https://christinehag.wordpress.com/2023/08/12/mono-sta-oneira-pragmatopoieitai-o-teleios-erotas/

είναι φορές που στον καθρέφτη
βλέπω ένα παιδί
χαμογελάει

τι του έκανα δεν ξέρει
το παίρνω αγκαλιά
κόβω τις φλέβες του με παραμύθια
δεν μου πεθαίνει
την επόμενη μέρα είναι ξανά εκεί

μόνο
αυτό το παιδι από γυαλί έχω

*Από τη συλλογή “Ημερολόγια μελισσιού”

*Από εδώ: https://poiimata.com/2023/08/10/paidi-kathrefti-angelou/

Ο κόσμος αρχίζει
στη λεπτή γραμμή
εκεί που ακουμπούν
τα σώματά μας
εκεί που διαλύεται
το δέρμα μας
και θρυμματίζεται
ο σκελετός μας
με τριγμούς κι ανάσα βαθιά
και στροβιλίζονται τα σπλάχνα μας
σε νέους ρυθμούς
κι ανάβουν ένα ένα
τα κεράκια
όπου ακουμπάς φιλιά
πληθαίνουν οι φλογίτσες
καίγονται τα ξερά
κι εκρήγνυνται στις φλέβες μου
πολύ βαθιά
σπόροι άγνωστων φυτών
βλασταίνουν, φουντώνουν, αναπτύσσονται
και είμαι και ρίζες
και φύλλα που θροΐζουν
κι αστράφτω
για μερικές στιγμές
στο φως των κεραυνών σου
Έτσι αρχίζει ο κόσμος
με το ένα σου ναι και με το γέλιο μου.

*Από τη συλλογή “Εγώ έχω κι άλλα πράγματα που αγαπώ”, εκδ. Μελάνι, 2020.

1.
Τα φύλα του ευκάλυπτου σαλεύουν, ένα αργό
τρέμουλο έξω απ’ το εργοστάσιο
αυτοκινήτων. Ένας
κόσμος, μια εικόνα
αδιατάραχτη από τον λόγο. Το άρθρο
που λείπει από τις πύλες.
Ένα Φολκσβάγκεν που διασχίζει το καρό πεδίο.
Θα μπορούσαμε να το πούμε οπτικό,
αλλά δεν το λέμε. Ένας κόσμος,
μια επανάληψη
αδιατάραχτη
από ομοιοκαταληξία. Ο ποδοσφαιριστής
σπάει τον αστράγαλό του χάρη
στο παιχνίδι που αγαπά:
μικρή θυσία. Καημένα δέντρα
–γνωρίζουν τόσο λίγο
την τραγωδία τους: να λικνίζονται,
να ταλαντεύονται στον άνεμο, να
θροΐζουν και να υποκλίνονται.

6.
Ο άνεμος σε δροσίζει, όμως γιατί
είναι ο καφές χλιαρός; Μακριά κύματα
άγνοιας βρέχουν τα δάχτυλα των ποδιών σου.
Ο κολυμβητής γέρνει προς τα ρεύματα,
στεγνώνει στον αέρα. Ενδιάμεσα υπάρχει ένας κόσμος
σκιάς, το αλφάβητο τον ακολουθεί –τον κανόνα
του γράμματος. Μύρισε τη σκόνη
του χαλκού κάτω απ’ τη γλυφίδα, το άρωμα
της μαύρης περγαμηνής και το νιτρικό οξύ
στο τραχύ υπόγειο. Πήγαινέ το
σ’ έναν καθρέφτη, ή ας έρθει ο καθρέφτης
ν’ αγγίξει όλα όσα υπάρχουν για
να στριμωχτούν σ’ ένα βιβλίο, ακόμα και τη μεταφυσική,
ακόμα και τους γοφούς. Δες πώς οριοθετείται
σε μια άκρη που υποδηλώνει είσοδο, ή
ό,τι είπαμε έγινε. Αυτό που μένει
απ’ τον κόσμο ετούτο είναι το χρώμα, ο πολτός που φτερουγίζει
–διάφανα λευκό. Το γύρισμα
μιας σελίδας: ένα λεπτό, μια νέα χρονιά. Όταν
οι ψαράδες ρίχνουν τα δίχτυα τους ακούγεται
ένα πολύ ήσυχο χειροκρότημα και μερικές φορές ένα χαχανητό
σχεδόν βουβό, όπως το κενό μεταξύ δύο
προσγειώσεων εντόμων στον χάρτη της αυτοκρατορίας.

16.
Το μονοπάτι ενός φιδιού στο νερό –μια γραμμή
αυτοφυής στη λέξη. Με τον καιρό
η γραμμή αποσπάται απ’ το κλαδί,
απ’ τον κεραυνό, απ’ το μονοπάτι του εντόμου
που ’ρχεται να βρει το πτώμα. Το έντομο στο
κολλαριστό σου πουκάμισο: ένα φάντασμα
που αγγίζει ένα νεύρο. Ένας κόσμος σε μια φεγγοβολή
περιγραμμάτων, χωρίς όμως σχήμα.
Το περίγραμμα ενός κύματος ή του ανέμου,
όχι όμως η διαδρομή του –ένα σχήμα που μπορείς
με κάποιο τρόπο να υποδείξεις σε ευθεία γραμμή.
Το περιθώριο σφίγγει: ένας πόνος
θαμπώνει. Ο κολυμβητής τσαλαβουτά
στο νερό.

25.
Σύστησε έναν κόσμο ως ταυτολογία, ή ως ισορροπία
–σε κατάσταση ισορροπίας ή στατικός. Κάτι ρέει σαν
σαν το ποτάμι– ήδη περιττό. Ποιο
είναι τελικά το σχήμα του; Για παράδειγμα, κάποιος
σου έδωσε αυτή την μπίρα, ώστε να μην μπορείς να κάνεις
τίποτα γι’ αυτό. Μπορείς να την πιεις όσο μένεις
σχετικά ακίνητος, περιγράφοντας στον εαυτό σου τη θέα
ή τον τρόπο που οι κορμοί των δέντρων κείτονται στο βόρειο
δάσος, τότε άφυλλοι, εκτός απ’ τη φυτική κάλυψη,
έτσι ώστε η όραση να μην είναι ένα ουσιαστικό αλλά η α-
κατόρθωτη μορφή του ρήματος διαβάζω.
Legere: Οι Έλληνες επιλέγουν να μιλούν. Οι Ρωμαίοι
σκαλίζουν τα ερείπια. Όλα αυτά είναι γνωστά
αλλά χρήζουν επανάληψης. Άνθη κερασιάς στη βροχή:
η εποχική συναισθηματική αποτελεσματικότητα. Να μασήσεις την κρούστα,
ένας διαφορετικός τρόπος να σφίξεις τα δόντια. Ακόμα
και οι μορφές του θεού Έρωτα, ξέρεις, είναι πεπερασμένες.

*Μετάφραση από τα αγγλικά: Peter Constantine.

**O Matvei Yankelevich είναι ποιητής, μεταφραστής και επιμελητής εκδόσεων. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές Some Worlds for Dr. Vogt (Black Square), Alpha Donut (United Artists), Boris by the Sea (Octopus) και Today I Wrote Nothing: The Selected Writings of Daniil Kharms (Overlook). Πιο πρόσφατες εκδόσεις του: From a Winter Notebook (Alder & Frankia) και Dead Winter (Fonograf). Τη δεκαετία του 1990 υπήρξε συνιδρυτής του εκδοτικού οίκου Ugly Duckling Presse. Από το 2022 είναι επιμελητής των εκδόσεων World Poetry Books. Διδάσκει μετάφραση στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστήμιου Κολούμπια.

***Τα ποιήματα αναδημοσιεύονται από εδώ: https://teflon.wordpress.com/2023/07/24/matvei-yankelevich/?fbclid=IwAR11VSJhKxCeirN7XljNe48IlMwGs7N5BYqekv_dLtfYqps_IOw2VXuvmDA#more-8520

I didn’t get much sleep last night
thinking about underwear
Have you ever stopped to consider
underwear in the abstract
When you really dig into it
some shocking problems are raised
Underwear is something
we all have to deal with
Everyone wears
some kind of underwear
The Pope wears underwear I hope
The Governor of Louisiana
wears underwear
I saw him on TV
He must have had tight underwear
He squirmed a lot
Underwear can really get you in a bind
You have seen the underwear ads
for men and women
so alike but so different
Women’s underwear holds things up
Men’s underwear holds things down
Underwear is one thing
men and women have in common
Underwear is all we have between us
You have seen the three-color pictures
with crotches encircled
to show the areas of extra strength
and three-way stretch
promising full freedom of action
Don’t be deceived
It’s all based on the two-party system
which doesn’t allow much freedom of choice
the way things are set up
America in its Underwear
struggles thru the night
Underwear controls everything in the end
Take foundation garments for instance
They are really fascist forms
of underground government
making people believe
something but the truth
telling you what you can or can’t do
Did you ever try to get around a girdle
Perhaps Non-Violent Action
is the only answer
Did Gandhi wear a girdle?
Did Lady Macbeth wear a girdle?
Was that why Macbeth murdered sleep?
And that spot she was always rubbing—
Was it really in her underwear?
Modern anglosaxon ladies
must have huge guilt complexes
always washing and washing and washing
Out damned spot
Underwear with spots very suspicious
Underwear with bulges very shocking
Underwear on clothesline a great flag of freedom
Someone has escaped his Underwear
May be naked somewhere
Help!
But don’t worry
Everybody’s still hung up in it
There won’t be no real revolution
And poetry still the underwear of the soul
And underwear still covering
a multitude of faults
in the geological sense—
strange sedimentary stones, inscrutable cracks!
If I were you I’d keep aside
an oversize pair of winter underwear
Do not go naked into that good night
And in the meantime
keep calm and warm and dry
No use stirring ourselves up prematurely
‘over Nothing’
Move forward with dignity
hand in vest
Don’t get emotional
And death shall have no dominion
There’s plenty of time my darling
Are we not still young and easy
Don’t shout