ΤΟΥ ΘΕΟΧΑΡΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ (*)

Στις μέρες μας, ο χαρακτηρισμός Καραγκιόζης χρησιμοποιείται υποτιμητικά και ο άνθρωπος, που χαρακτηρίζεται έτσι γίνεται αντικείμενο χλευασμού. Έχουμε, όμως, ποτέ σκεφτεί την κοινωνική σημασία του θεάτρου σκιών Καραγκιόζη;

Ο Καραγκιόζης κοροϊδεύει τις εξουσίες, τις ειρωνεύεται και τις ξεφτιλίζει. Τις περισσότερες φορές, ο Καραγκιόζης θα νιώσει το βαρύ χέρι της εξουσίας απάνω του, που παρομοιάζεται με το ξύλο του Δερβέναγα ή του Βεληγκέκα, όμως, δεν μετανιώνει και την επόμενη φορά θα προσπαθήσει και πάλι να ξεγελάσει μια εξουσία, που τη φοβάται, αλλά την πολεμά με το δικό του μοναδικό τρόπο.

Ο Καραγκιόζης έχει μια ξεχωριστή ιδιόρρυθμη φιλική σχέση με τον Χατζηαβάτη. Ο Χατζηαβάτης γλύφει την εξουσία. Ο Καραγκιόζης τον κοροϊδεύει και του τις βρέχει. «Πως τα καταφέρνει ο μαλαγάνας πίτσι πίτσι και τις γλυτώνει» θα πει ο Καραγκιόζης για τον Χατζηαβάτη, ενώ για τον εαυτό του θα πει ότι κάθε φορά, που τολμά να πλησιάσει το μέγαρο της εξουσίας (το Σαράι) του έχουν έτοιμη υποδοχή! Ο Χατζηαβάτης μπαίνει σκυφτός στο Σαράι. Του προσφέρουν χαλβά και του δίνουν λίγες λίρες για τον κόπο του, που συμβολίζουν τα ψίχουλα, που δίνει η εξουσία σε όσους την αποδέχονται. Ο Καραγκιόζης κοροϊδεύει τον Χατζηαβάτη και του κλέβει τις λίρες.

Θα ‘λεγε κανείς ότι ο Καραγκιόζης καταφέρεται κατά της εξουσίας του Βεζίρη, των μπέηδων και των αγάδων. Όμως, ο Καραγκιόζης δεν είναι ρατσιστής. Χτυπάει και την ντόπια πλουτοκρατία. Έτσι, καταφέρνει να ταπεινώσει τον αφελή τσέλιγκα Μπάρμπα-Γιώργο και τον Ζακυνθινό αριστοκράτη Σιορ-Διονύσιο, που ντύνεται σαν παλιός ευγενής. «Θα μου φύγει το ημίψηλο» «Σιγά! Θα μου σκίσεις τη γραβάτα! Το παντελόνι με τη φαρδέα ρίγα!» λέει ο Σιορ-Διονύσιος, όταν τον δέρνει ο Καραγκιόζης.

Ο Καραγκιόζης δεν διστάζει να τα βάλει, ακόμα και με τη θρησκευτική εξουσία. Σε ένα μοναστήρι, σπρωγμένος από την πείνα βουτάει το ψωμί στο καντήλι με το λάδι για να νοστιμίσει. Όταν τον ανακαλύπτουν, επειδή βρήκαν ψίχουλα ψωμιού μέσα στο καντήλι, λέει: «Δεν πειράζει. Άλλη φορά θα ρίχνω με το καντήλι στο ψωμί!»

Μη αποδεχόμενος καμιά εξουσία, ο Καραγκιόζης είναι μια αναρχική φιγούρα, που έχει επιζήσει ως τις μέρες μας χάρις το ταλέντο των καραγκιοζοπαιχτών, που προσαρμόζουν τις παραστάσεις τους στη σύγχρονη εποχή, αλλά και των διαλόγων, που αρκετοί από αυτούς παραμένουν επίκαιροι.

(*) Τα αποσπάσματα διαλόγων προέρχονται από διάφορες παραστάσεις Καραγκιόζη, που έχω δει κατά καιρούς και τα έχω συγκρατήσει από μνήμης.

We’ll be fighting in the streets
With our children at our feet
And the morals that they worship will be gone
And the men who spurred us on
Sit in judgment of all wrong
They decide and the shotgun sings the song

I’ll tip my hat to the new constitution
Take a bow for the new revolution
Smile and grin at the change all around
Pick up my guitar and play
Just like yesterday
Then I’ll get on my knees and pray
We don’t get fooled again

The change, it had to come
We knew it all along
We were liberated from the fold, that’s all
And the world looks just the same
And history ain’t changed
‘Cause the banners, they are flown in the next war

I’ll tip my hat to the new constitution
Take a bow for the new revolution
Smile and grin at the change all around
Pick up my guitar and play
Just like yesterday
Then I’ll get on my knees and pray
We don’t get fooled again
No, no!

I’ll move myself and my family aside
If we happen to be left half alive
I’ll get all my papers and smile at the sky
Though I know that the hypnotized never lie
Do ya?

There’s nothing in the streets
Looks any different to me
And the slogans are replaced, by-the-bye
And the parting on the left
Are now parting on the right
And the beards have all grown longer overnight

I’ll tip my hat to the new constitution
Take a bow for the new revolution
Smile and grin at the change all around
Pick up my guitar and play
Just like yesterday
Then I’ll get on my knees and pray
We don’t get fooled again
Don’t get fooled again
No, no!

Yeaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaah!

Meet the new boss,
Same as the old boss!

Δεν θα γελαστούμε ξανά

Θα πολεμάμε στους δρόμους
με τα παιδιά μας πάνω στους ώμους
κι η ηθική που λάτρεψαν θα χαθεί
κι όσοι μας κέντριζαν μαζί
θα δικαστούν για όλα τα λάθη αυτοί
ποινή θα βγει και το δίκαννο θα την πει
Καπέλο βγάζω στη νέα κατάσταση
υποκλίνομαι στην επανάσταση
χαμογελώ στην αλλαγή ολόγυρα
θα παίξω κιθάρα να βγάλει φωτιά
όπως άλλοτε ξανά
κι έπειτα θα προσευχηθώ γονατιστά
μη γελαστούμε ξανά
μη γελαστείτε ξανά Η αλλαγή, έπρεπε να ‘ρθει
Το ξέραμε απ’ την αρχή
Απελευθερωθήκαμε απ’ το μαντρί, ως εκεί
και ο κόσμος ίδιος φαντάζει
και η ιστορία δεν αλλάζει
γιατί οι σημαίες ανεμίζουν για πόλεμο ξανά Καπέλο βγάζω στη νέα κατάσταση
υποκλίνομαι στην επανάσταση
χαμογελώ στην αλλαγή ολόγυρα
θα παίξω κιθάρα να βγάλει φωτιά
όπως άλλοτε ξανά
κι έπειτα θα προσευχηθώ γονατιστά
μη γελαστούμε ξανά
μη γελαστείτε ξανά
Όχι, όχι, όχι, όχι!
Θα μετακομίσω κι η φαμίλια μου μαζί
αν συμβεί και μείνουμε μισοζωντανοί
θα βγάλω χαρτιά, θα το παίζουμε αδιάφοροι
ας ξέρω ότι ο υπνωτισμένος δεν μπορεί ψέμα να πει
Μπορεί;
Ωχ όχι! Στους δρόμους δεν υπάρχει κατιτί
διαφορετικό απ’ όσα είχα δει
και τα σλόγκαν έχουν αλλαχτεί, παρεμπιπτόντως
κι όσοι είχαν τη χωρίστρα αριστερά
τώρα την έχουν δεξιά
και τα μούσια όλα μακρύναν σε μια βραδιά
Καπέλο βγάζω στη νέα κατάσταση
υποκλινομαι στην επανάσταση
χαμογελώ στην αλλαγή ολόγυρα
θα παίξω κιθάρα να βγάλει φωτιά
όπως άλλοτε ξανά
κι έπειτα θα προσευχηθώ γονατιστά
μη γελαστούμε ξανά
μη γελαστείτε ξανά
Όχι, όχι, όχι, όχι!
Ναιεεεεεεεει!
Ιδού το νέο αφεντικό
Ίδιο με το παλιό αφεντικό

σκοντάφτει σε μια κραυγή

που αιμορραγεί στο φως

κάθε φορά που κοιτάμε τ’ αστέρια

κανένα όριο δεν μας χωρίζει από την απουσία

καμία λέξη τόσο βαθιά,

που να μπορεί να την αποσιωπήσει

*


έτσι είναι η χάρη των εικόνων

που αντεστράφησαν μες στις παλάμες, ξέφυγαν απ’ τον ίσκιο,

που τώρα τον θυμάσαι στρατοπεδευμένο ανέκαθεν

στο κατώφλι σου, όμως

επρόκειτο για προσδοκίες, ασκήσεις

δίχως σύμβολα, σαν να στολίζεις αποψυγμένα

κάτοπτρα με τον αλμυρό χτύπο
μιας ναυγισμένης ίριδας

Imago

si inciampa in un grido

che si dissangua in luce

ogni volta che guardiamo le stelle

nessuna soglia ci separa dall’assenza

nessuna parola così profonda

da poterla tacere

*

così è la grazia delle immagini

rovesciate nel palmo venute via dall’ombra

che ora ricordi accampata da sempre

alla tua soglia ma

si trattava di attese esercizi

privi di simboli come adornare sbrinati

specchi col battito salino

di una pupilla naufragata

*Από τη συλλογή «Στίχοι γραμμένοι με τα μάτια». Μετάφραση: Ευαγγελία Πολύμου. Από το http://www.poein.gr

 
Με το τσιγάρο βασανίζω τη νύχτα μου.
Τα δάχτυλά μου, κολλημένα με σπασμούς στα νεύρα.
Κ’ εκείνη η θολή σκιά πίσω απ’ το μέτωπο.
Αν προχωρήσω… αν προχωρήσω λίγο ακόμα…
 
Κοιμούνται. Όλοι κοιμήθηκαν.
Αλοίμονο: Για μένα δεν ωριμάζει τίποτα
Κ’ έχω τα χέρια και τα πόδια μου,
Σταματημένες πορείες,
Γύρω στο χώμα, το ψωμί και το κορμί της.
 
Το σώμα μου!
Πώς θάναι άραγε το αύριο;
Το μικρό, το στενό, το δικό του αύριο!
 
*Δημοσιεύτηκε στην «Επιθεώρηση Τέχνης», τ. 53-54, Μάιος-Ιούνιος 1959, σελ. 273.

Περπατούσα στο δρόμο, ιδρωμένος και με τα μαλλιά κολλημένα

στο πρόσωπο

όταν είδα τον Ερνέστο Καρδενάλ που ερχόταν

απ’ την αντίθετη κατεύθυνση

και σαν να χαιρετούσα του είπα:

Πατέρα, στο Βασίλειο των Ουρανών

που είναι ο κομουνισμός, 
έχουν θέση οι ομοφυλόφιλοι;

Ναι, είπε αυτός.

Και οι αμετανόητοι μαλάκες;

Οι σκλάβοι του σεξ;

Οι τσαρλατάνοι του σεξ;

Οι σαδομαζοχιστές, οι πουτάνες, οι φανατικοί
των κλυσμάτων;

Αυτοί που δεν μπορούν άλλο, αυτοί που στ’ αλήθεια

δεν μπορούν πια άλλο;

Ο Καρδενάλ είπε ναι.

Και εγώ σήκωσα το βλέμμα
και τα σύννεφα έμοιαζαν με

χαμόγελα από γάτους ελαφρώς ροζ

και τα δέντρα που έραβαν τους λόφους

(τους λόφους που πρέπει να ανεβούμε)

ανακινούσαν τα κλαδιά.

Τα πρωτόγονα δέντρα, σαν να έλεγαν

μια μέρα, αργά ή γρήγορα, πρέπει να έρθεις

στα ελαστικά μου χέρια, στα βλαστημένα μου χέρια

στα κρύα μου χέρια. Μια ψυχρότητα φυτική

που θα σου σηκώσει την τρίχα.

*Μετάφραση: Κωνσταντίνα Παναγοπούλου-Pérez. Από το http://poiein.gr