Γράφει o Σπύρος Αραβανής

Τρίτη, 17 Μάρτιος 2015

Τα «Ανεπίδοτα Γράμματα», η καντάτα του Μιχάλη Γρηγορίου πάνω στην ποίηση του Άρη Αλεξάνδρου, γράφτηκαν τα περισσότερα μέσα στο 1972-73, «αρχικά για φωνή και πιάνο», όπως τονίζει ο συνθέτης στο σημείωμα του cd, το οποίο επανακυκλοφόρησε το 2008 από τη Lyra (Ά έκδοση Απρίλης 1977). Τα τραγούδια αυτά ή ακολουθώντας τα γραφόμενα του συνθέτη «τα 7 μέρη της καντάτας», είναι ενορχηστρωμένα για γυναικεία φωνή (Αφροδίτη Μάνου) και για ένα βασικό σύνολο από κουιντέτο εγχόρδων και πιάνο με τις εναλλαγές των πνευστών προσθέτοντας μεταγενέστερα τα μέρη της αντρικής φωνής και του αφηγητή (Σάκης Μπουλάς). Τα ποιήματα του Αλεξάνδρου, γραμμένα κατά βάση στην εξορία (Μούδρος, Μακρόνησος, Άη Στράτης, 1948-1958) είναι ερωτικές κυρίως επιστολές προς μια γυναίκα, τη σύντροφό του, Καίτη Δρόσου.

Σύμφωνα με τον Γρηγορίου το έργο αυτό «αποτελεί για μένα μια πρώτη απόπειρα να αντιμετωπίσω σοβαρά ένα μεγάλο πρόβλημα: Πώς θα μπορούσε να υπάρξει ένα γεφύρωμα ανάμεσα σε μια μουσική που χαρακτηρίζεται σαν «σοβαρή»και σε μια μουσική που λειτουργεί «ελαφριά».

Είναι το ίδιο αγωνιώδες ερώτημα που θέτει ο ομοϊδεάτης του, μουσικά και πολιτικά, και βασικός συνεργάτης εκείνων των χρόνων, Θάνος Μικρούτσικος: «Θυμάμαι ότι το 1969 εμείς, ως νέα φουρνιά της αβάντ γκαρντ, είχαμε ένα τεράστιο δίλημμα. Από τη μία μεριά, η πειραματική μουσική έλεγε «Μην υπολογίζεις τίποτα, να σ’ ενδιαφέρει κάθε φορά το πρωτότυπο και το νέο». Από την άλλη, ως παιδιά της μαχόμενης αριστεράς, μας ενδιέφερε η επαφή με τον κόσμο». Ο Γρηγορίου μάλιστα, είχε αισθανθεί το έργο αυτό «σαν μια απάντηση στα “Πολιτικά τραγούδια” του Μικρούτσικου με τον οποίο εκείνα τα χρόνια συνεργαζόμασταν στενά».

Ο Άρης Αλεξάνδρου, στην ανέκδοτη επιστολή του προς τον Γρηγορίου [Ντοκουμέντο-Aρχείο Ποιείν] γράφει από το Παρίσι, στις 12/7/77

Το έργο, λοιπόν, αυτό παρουσιάζεται για πρώτη φορά σε ζωντανή εκτέλεση, αν και έχει διαγράψει τη δική του μυθολογία στο χώρο της μουσικής, στις 19 Μαρτίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και συμμετέχουν η Αφροδίτη Μάνου και ο Τάσος Αποστόλου πλαισιωμένοι από 11μελές μουσικό σύνολο.

Αξίζει να σημειωθεί, τέλος, μια μάλλον τυχαία «συγγένεια». Τα πρώτα μέτρα από το τελευταίο κομμάτι του δίσκου, «Επιστροφή» (για πιάνο) παρουσιάζουν μια εξαιρετική συνάφεια με μέτρα από τη δημοφιλή και μεταγενέστερη βεβαίως «Πριγκιπέσα» του Σωκράτη Μάλαμα. Αυτό αποτελεί μια έμμεση και εκ των υστέρων απόδειξη του στόχου που ήθελε να πετύχει τότε ο νεαρός πρωτοποριακός συνθέτης Μιχάλης Γρηγορίου. Το συγκερασμό της λόγιας με τη λαϊκή μουσική…

Στο δεύτερο μέρος της συναυλίας-αφιερώματος θα παρουσιαστεί –επίσης σε πρώτη εκτέλεση και με πλήρη διανομή ύστερα από 35 χρόνια– και ο κύκλος τραγουδιών του Γρηγορίου, «Ο Οδυσσέας στο ποτάμι» σε ποίηση Τάκη Σινόπουλου. Ερμηνεύουν η Θεοδώρα Μπάκα και ο Δώρος Δημοσθένους με τη συνοδεία 8μελούς μουσικού συνόλου.

Όσον αφορά την αρχική έκδοση του έργου, επίσης για δύο φωνές (Σαβίνα Γιαννάτου, Βασίλης Λέκκας) και ενορχηστρωμένο για πιάνο, βιολί, βιολοντσελο, φλάουτο, κλαρινέτο και synthesizers, ο Γρηγορίου θυμάται: «Πριν απο 30 χρόνια, σε μια παρέα, είχαμε βάλει στ’ αστεία ενα “στοίχημα” με τον Μάνο Χατζιδάκι για το ποιος είχε γράψει τη μουσική για την παλιά κλασική ταινία “Ο Ενεχυροδανειστής”. Του είχα πει πως αν χάσω τότε θα γράψω ένα έργο και θα του το αφιερώσω. Δεν θυμάμαι, πλέον, τι υποστήριζε ο καθένας μας, πάντως έχασα το “στοίχημα” και το έργο που έγραψα ηταν “Ο Οδυσσέας στο ποτάμι”! Ήταν μια μεγάλη πονηριά εκ μέρους μου γιατί, αν και έχασα το “στοίχημα”, βγήκα τελικά κερδισμένος αφού είχα την ευκαιρία να καταπιαστώ μ’ αυτά τα γοητευτικά ποιήματα – μινιατούρες του Σινόπουλου. Η εξαιρετικά μικρή τους έκταση μού έδωσε τη δυνατότητα να αντιμετωπίσω κάθε τραγούδι σαν ενα μουσικό πρελούντιο όπου ο ρόλος των φωνών είναι ισότιμος με το ρόλο των υπολοίπων οργάνων. Ο χρόνος και η μνήμη, ο έρωτας και η απώλεια, αυτά είναι τα τοπία στα οποία μάς καλεί να ταξιδέψουμε η ποίηση του Σινόπουλου. Το έργο, που είναι φυσικά αφιερωμένο στο Μάνο Χατζιδάκι, αποτέλεσε μια από τις πρώτες παραγωγές της δισκογραφικής εταιρείας “Σείριος” που είχε ιδρύσει ο ίδιος εκείνα τα χρόνια»

*Πρώτη δημοσίευση http://www.musicpaper.gr/editorial/item/6231-mihalis-grigoriou-megaro Εμείς το πήραμε από το http://www.poein.gr