Το κείμενο που ακολουθεί είναι η ομιλία μου για την παρουσίαση της ποιητικής συλλογής “Poet’s garden” του Σπύρου Καραμούντζου, που έγινε στην Γκαλερί Steps, στη Μελβούρνη, το Σάββατο, 24 Μάη 2014, στο πλαίσιο της Έκθεσης Τέχνης του Ελληνο-Αυστραλιανού Πολιτιστικού Συνδέσμου Antipodean Pallette.

Κατ’ αρχάς να πω ότι είμαι ιδιαίτερα ευτυχής που μου ανατέθηκε να παρουσιάσω αυτό το βιβλίο του παλαίμαχου εκπαιδευτικού και αφανή, όσο εμβληματικού εργάτη του λόγου, Σπύρου Καραμούντζου.

Γνώρισα προσωπικά τον ποιητή Σπύρο Καραμούντζο, όχι διά προσώπου, αλλά από ποιήματά του στο διαδίκτυο (κατ’ αρχάς) όσο και από την ανάγνωση της ποιητικής του συλλογής “Ηλίανθοι”, πριν μερικά χρόνια και πιο πρόσφατα από τη συλλογή ποιημάτων χαϊκού “Δροσοσταλίδες”.

Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια υπέρβαση –και όχι μόνο γλωσσική/μεταφραστική- στην ποίησή του μέσω της μεταφράστριας Ζαχαρούλας Γαϊτανάκη, η οποία ευθύνεται εξ ολοκλήρου (μαζί με τον ποιητή βέβαια) για την υλοποίηση και έκδοση του ανά χείρας βιβλίου που παρουσιάζουμε σήμερα.

Είναι το βιβλίο “Poet’s Garden” (δηλαδή “Κήπος του Ποιητή”), που είναι η μετάφραση στην αγγλική γλώσσα ποιημάτων-ενδεικτικών αποσπασμάτων της ποίησής του, ποιημάτων που προέρχονται κυρίως από τους “Ηλίανθους” και τις “Δροσοσταλίδες”. Μάλιστα, το ομώνυμο ποίημα “Κήπος του Ποιητή” που περιλαμβάνεται στους “Ηλίανθους” έχει δώσει και τον τίτλο στο εν λόγω βιβλίο.

Ο Σπύρος Καραμούντζος είναι ένας ταξιδευτής του χρόνου, που βάζει στο χαρτί το μεγάλο απόθεμα ψυχής που κουβαλά, ως απόσταγμα των κατά καιρούς λογοτεχνικών, ποιητικών -και όχι μόνο- αναζητήσεών του, στο αρχιπέλαγος των γνώσεων, στις οποίες δίνει πρωτεύοντα ρόλο. Άλλωστε, ο τίτλος ενός άλλου, μη ποιητικού βιβλίου του είναι “Οι γνώσεις δίνουν φτερά στην έμπνευση”, προσδίδοντας τον πρωταρχικό ρόλο, κάνοντας τις γνώσεις την πρώτη ύλη των γραπτών του. Και είναι αυτές οι γνώσεις, που, όπως διαβάζουμε και σε μια μικρή κριτική της ποίησής του, σε μια αργολική ιστοσελίδα, πλημμυρίζουν “από φως, νοσταλγία, ευαισθησία, ανθρωπιά, αγάπη και έρωτα”. Τα βασικά στοιχεία, δηλαδή, από τα οποία χαρακτηρίζεται και διακατέχεται η ποίηση του Σπύρου Καραμούντζου, που ο αναγνώστης θα ανακαλύψει να πλέουν διάχυτα στους στίχους αυτούς.

Οι δρόμοι της ποίησης, αλλά και της αναζήτησης που τη συνοδεύουν και την αναδεικνύουν, είναι μεν πασίγνωστοι στον ποιητή γιατί τους έχει περπατήσει αρκετές φορές, αλλά περπατώντας ανοίγεις νέους δρόμους και σε συνδυασμό με τις γνώσεις και την κατάλληλη χρήση τους επιχειρείς να φτάσεις σε ένα νέο επίπεδο. Όχι ένα κατ΄ ανάγκην αποτέλεσμα γιατί η ποίηση δεν διακατέχεται από αυτοσκοπούς, τελεολογισμούς και τα παρόμοια, αλλά είναι μια συνεχής αναφηλάφιση τόσο του εσωτερικού μας κόσμου όσο και αυτού που μας περιβάλλει στις χίλιες δυό εκφάνσεις και υποστάσεις του. Κι αυτούς τους νέους δρόμους είναι που βλέπουμε εδώ, καθώς ο Σπύρος Καραμούντζος φαίνεται ότι δεν αρκείται στα ήδη γνωστά μονοπάτια, αλλά δοκιμάζει και να “λοξοδρομήσει”, επιχειρώντας να μας μυήσει όχι μόνο στα δικά του μυστικά, αλλά και σ’ αυτά άλλων, εξίσου ολόδροσων, πολυανθισμένων κήπων, που βρίσκονται εκεί λίγο πιο πέρα, αρκεί, όπως είπαμε, μαζί με τα γνωστά μονοπάτια να πάμε και λίγο πιο κει, να γνωρίσουμε και άλλες ποιητικές βεράντες και αγκαλιές ανθέων και αξιών.

Και μιλάμε εδώ για την ποίηση χαϊκού, την ιαπωνική παραδοσιακή ποίηση που γράφεται σε μορφή τριών στίχων σε μέτρο 5-7-5 συλλαβών αντίστοιχα. Ένα είδος ποίησης που άνθισε και εξακολουθεί να ανθεί κυρίως στην Ιαπωνία αλλά και σε γειτονικές ασιατικές χώρες, μια ποίηση που χαρακτηρίζεται από τρομερή λιτότητα αφού μέσα σε τρεις στίχους των 5-7-5 συλλαβών ο δημιουργός καλείται να αποτυπώσει μια ολόκληρη κατάσταση, ένα συναίσθημα, μια ερωτική εξομολόγηση, ένα απόφθεγμα, μια σκέψη, ένα ρητό, μια κατάθεση ψυχής, ίσως μια ολόκληρη ζωή.

Έτσι, όπως και στους “Ηλίανθους”, όπου ο ποιητής θέλει οι αναγνώστες να στρέφουν τα βλέμματά τους στον ήλιο και να ακολουθούν την πορεία του, από την ανατολή έως τη δύση, έτσι και εδώ ο Σπύρος Καραμούντζος ακολουθεί μεν το ίδιο μονοπάτι, εκσφενδονίζοντας, δηλαδή τα χαϊκού του, μικρά και χαριτωμένα σαν δροσοσταλίδες, αλλά πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα, καταφέρνοντας ένα κάτι παραπάνω από αξιόλογο αποτέλεσμα, ενστερνιζόμενος πλήρως τη συγκεκριμένη ποιητική φόρμα, και λέγοντας μεγάλες αλήθειες, προσπαθώντας να μεταγγίσει στον αναγνώστη δροσοσταλίδες χαράς, ελπίδας, αλλά και σκέψης.

Η μετάφραση της καταξιωμένης Ζαχαρούλας Γαϊτανάκη πιστεύω ότι έχει επιτύχει κατά μεγάλο βαθμό το σκοπό της: να δώσει ανάγλυφη στην άλλη γλώσσα την αγωνία που διακατέχει τον ποιητή μέσα από τους στίχους του. Οφείλουμε, όμως, να πούμε ότι όσο συγκεκριμένο και προκαθορισμένο είναι το είδος της ποίησης χαϊκού άλλο τόσο αυστηρή και συγκεκριμένη πρέπει να είναι και η μετάφρασή της. Δεν υπάρχει εδώ η “πολυτέλεια” της περιφραστικής μετάφρασης, δηλαδή του να “παίξουμε” μ’ εκείνη και την άλλη έννοια, τα συνώνυμα κ.ο.κ. Η μετάφραση πρέπει να είναι κυριολεκτική και ο μεταφραστής πρέπει, πρώτα απ’ όλα, να είναι καλός, επαρκής γνώστης της συγκεκριμένης ποιητικής φόρμας, ει δυνατόν να είναι και ο ίδιος ποιητής. Πιστεύω λοιπόν, ότι αντιπαραβάλλοντας το πρωτότυπο και το μεταφρασμένο ποίημα, εδώ στη συγκεκριμένη δουλειά μπορεί σε μερικά ποιήματα να σημειώνεται μια ελάχιστη απόκλιση -η οποία, βέβαια, έχει σχέση με τις διαφορές στην εκάστοτε έκφραση από τη μια γλώσσα στην άλλη-, αλλά σε καμία περίπτωση δεν αλλοιώνεται καμία έννοια, καμία σκέψη, καμία πρωταρχική έγνοια του ποιητή.

Σε συνέντευξή του που περιλαμβάνεται στο βιβλίο “Οι γνώσεις δίνουν φτερά στην έμπνευση”, ο ποιητής λέει ανάμεσα στα άλλα: «… ο ποιητής δε γεννιέται μόνο, αλλά και γίνεται. Για να καρποφορήσει το δέντρο, θέλει πολύχρονη καλλιέργεια. Οι γνώσεις δίνουν φτερά στην έμπνευση». Και αυτό πιστεύω ότι δίνεται απλόχερα στο ανά χείρας βιβλίο το οποίο αν και μικρό σε όγκο, είναι ένα πολύτιμο λιθαράκι στο περίλαμπρο οικοδόμημα που λέγεται ποίηση.

Ο Σπύρος Καραμούντζος βραβεύτηκε στην Κίνα ως ένας από τους καλύτερους ποιητές της χρονιάς 2013 στον κόσμο (BEST POET OF THE YEAR 2013) από το IPTRC της Κίνας (Κέντρο Έρευνας της Διεθνούς Ποίησης και Μετάφρασης) για την ποιητική του συλλογή “Poet’s Garden” που είναι έκδοση της Αργολικής Αρχειακής Βιβλιοθήκης Ιστορίας & Πολιτισμού.

Έστω και από μακριά τού απευθύνουμε πολλά και θερμά συγχαρητήρια.

Ήδη πολλά ποιήματα του βιβλίου αυτού μεταφράστηκαν στα κινέζικα και φιλοξενήθηκαν σε λογοτεχνικά περιοδικά της Κίνας και της Κορέας. Μάλιστα, το έγκυρο τριμηνιαίο περιοδικό «THE WORLD POETS QUARTERLY» (“Ο Κόσμος των ποιητών”) κυκλοφόρησε με ολοσέλιδο εξώφυλλο τον ποιητή ενώ το Κορεάτικο περιοδικό «THE INTERNATIONAL LITERARY ART MAGAZINE» (Διεθνές Περιοδικό Λογοτεχνικής Τέχνης) φιλοξενεί ποιήματά του, ενώ απ’ ό,τι μαθαίνουμε η Βραζιλία, είναι ο νέος τόπος που φιλοξενεί πολλά ποιήματά του σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, μεταφρασμένα στα πορτογαλικά.