Ο Γιάννης Υφαντής (αριστερά) με τον ποιητή Λευτέρη Πούλιο σε ταβέρνα των Εξαρχείων το Μάρτη του 2012,

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον Γιάννη Παλαβό, ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ “MONKEY” (2007)

Η ποίηση του Γιάννη Υφαντή είναι ένα πραγματικό δώρο. Σχεδόν αποσιωπημένος από τους διαμορφωτές του λογοτεχνικού κανόνα, τα λογοτεχνικά έντυπα και τις στήλες των εφημερίδων, ο Υφαντής διαγράφει εδώ και τρεις δεκαετίες μια σπουδαία πορεία, όντας σχεδόν στο περιθώριο. Σε μια πλασματική μιντιακή πραγματικότητα, όπου η προκλητικότητα και το προβοκατόρικο ύφος περισσεύουν, τα ποιήματα του Υφαντή αστράφτουν με την γνήσια ανατρεπτικότητα, τον ερωτισμό και την απλότητά τους. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους νεοέλληνες ποιητές. Το Monkey παρουσιάζει με μεγάλη χαρά τη συζήτηση με τον ποιητή.

1. Είχατε δυσκολίες να εκδώσετε, όταν πρωτοξεκινήσατε;
1. Περιέργως, όχι. Ήδη στα 19 μου είχα δημοσιεύσει σε περιοδικά κι εφημερίδες αρκετά ποιήματα. Ήταν δικτατορία ακόμα, όταν το περιοδικό «Ευθύνη» και οι «Εκδόσεις των Φίλων» ζήτησαν να μου κάνουν μια έκδοση. Συγκέντρωσα τα προς έκδοσιν ποιήματά μου, αλλά σ’ ένα δεύτερο γράμμα που μου έστειλαν, ζητούσαν ν’ αφαιρέσω μερικές «βλάσφημες» λέξεις. Τους είπα ότι μου είναι αδύνατον να αυτολογοκριθώ, κι έτσι τελειώσαμε μ’ αυτή την εκδοτική πρόταση. Λίγα χρόνια αργότερα, ο Χατζηδάκις κι ο Γκάτσος (με τους οποίους εννοείται δεν σχετιζόμουν εκείνο τον καιρό), ζήτησαν από τις εκδόσεις «Τραμ» να μου εκδώσουν οπωσδήποτε βιβλίο.

2. Αλήθεια ποιες ήταν οι «κακές» λέξεις που οι «Εκδόσεις των Φίλων» ζήτησαν ν’ αφαιρέσετε;
2. Αλίμονο. Είμαι ο πρώτος Νεοέλλην ποιητής που δημοσίευσε ποίημα με τη λέξη «μουνί». Και είμαι ο πρώτος που διάβασε στην ελληνική τηλεόραση ποίημά του με τη λέξη «πούτσος». Και να ξεκαθαρίσω, μιλάμε για δημοσιευμένη ποίηση. Διότι αδημοσίευτη ποίηση με τις λέξεις αυτές έχει γραφτεί πολύ πριν από μένα. Και μάλιστα από ιερέα ποιητή. Είναι ο θαυμάσιος Ζακύνθιος ιερέας, ζωγράφος και ποιητής, Νικολός Κουτούζης, σύγχρονος του Σολωμού, που έγραψε ποίηση, χρησιμοποιώντας χωρίς κανένα δισταγμό όλες τις λέξεις της ελληνικής γλώσσας.
Θυμώνω όταν διαβάζω ανθρώπους που ενώ δηλώνουν θαυμαστές του Καραϊσκάκη, μόλις φτάνουν στις λέξεις που χρησιμοποιούσε ο Καραϊσκάκης, βάζουν αποσιωπητικά. Δηλώνοντας έτσι, κατ’ εμέ, την αναξιότητά τους. Όποιος δεν μπορεί να προφέρει τις λέξεις που πρόφερε ο Καραϊσκάκης, είναι αδύνατο να πράξει αυτά που έπραξε ο Καραϊσκάκης, τουτέστιν να δράσει υπέρ της ελευθερίας, διότι ελευθερία και γλώσσα όπως κι ο Σολωμός μας λέει, πάνε μαζί.

3. Το ενδεχόμενο να γίνουν τα ποιήματά σας της μόδας, σας ανησυχεί; Η μέρα που θα σας ανακαλύψουν τα διάφορα «εναλλακτικά» έντυπα είναι, κατά τη γνώμη μου, πολύ κοντά.
3. Όχι βέβαια. Άλλωστε είμαι δοκιμασμένος σ’ αυτό. Όταν εκδόθηκε το Μανθρασπέντα, διάσημοι άνθρωποι της εποχής, έλεγαν ότι επιτέλους γεννήθηκε ένα καινούριο άστρο στην ποίησή μας. Έγινα μόδα. Και δεν χάλασα βεβαίως, δεν άλλαξα, παρ’ όλες τις προσδοκίες κάποιων… Απλώς φοβήθηκα. Και ήταν ένας πραγματικός φόβος: Ο σπόρος βλασταίνει, θαμμένος βαθειά, στο σκοτάδι. Αν μένει μες στα φώτα της επιφάνειας ξεραίνεται. Ένοιωσα κάποια στιγμή πως τα πολλά φώτα φτάνουν βαθειά ως εκεί που θέλω να θάψω τον σπόρο μου. Και τότε αμύνθηκα. Κρύφτηκα. Εξαιτίας αυτού έχασα μελοποιήσεις, συνεργασίες, φήμη. Όμως προστάτεψα τον πυρήνα μου, το κέντρο μου.

4. Αισθάνεστε ότι η γενιά σας στα γράμματα σας έχει φερθεί δίκαια; Πιστεύετε ότι έχετε αναγνωριστεί από τους συνομηλίκους σας;
4. Κοίταξε, νομίζω ότι κάποιοι με είχαν έτοιμο για τα σκουπίδια ή να περάσω σαν κάτι το συνηθισμένο. Μπορείτε αυτό να το εντοπίσετε στις πρώτες, πρώτες κριτικές. Όταν όμως οι ποντικοί άκουσαν τη γνώμη των γάτων, λούφαξαν κι άρχισαν κι αυτοί τα υμνολόγια. Δηλαδή «περιμένουμε στη γωνία· αν τον δείρουνε, πάμε να ρίξουμε κι εμείς· αν τον χειροκροτήσουν, πάμε να χειροκροτήσουμε κι εμείς». Υπάρχουν όμως κι αυτοί της γενιάς μου που με αντιμετώπισαν αγαπητικά και θαυμαστικά. Και δεν είναι λίγοι. Μα επειδή παραπάνω μιλήσαμε για πρωτιές, ίσως να είμαι ο πρώτος Νεοέλλην ποιητής, πάνω στον οποίο δοκιμάστηκαν τόσες μορφές δολιότητας, συνειδητής αποσιώπησης και αφανισμού. Όμως, εντέλει, γιατί να παραπονούμαι; Αυτό δεν είναι το αρχέτυπο της πορείας του αληθινού ποιητή;

5. Είναι απλά «συντεχνιακό» αυτό που συμβαίνει ή μήπως υπάρχει και κάτι βαθύτερο;
5. Κοιτάξτε. Έχουμε την τεράστια δύναμη που λέγεται φθόνος. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό: Μετά το ’89 και την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, έπαψαν πια να διεκδικούν τους ποιητές οι δύο υπερδυνάμεις, ως ένα δυνατό χαρτί στα χέρια τους. Μείναμε πλέον στα χέρια των Η.Π.Α, οι οποίες είναι φυσικό να μας θεωρούν εχθρούς. Φαντάσου, σε κάθε χώρα στην οποία θέλουν οι Η.Π.Α να επικρατήσουν (με τις καινούργιες πλέον αποικιοκρατικές μορφές) να υπάρχουν δυο-τρεις δυνατοί ποιητές και να τους ακούει ο λαός. Αυτό είναι μεγάλη ζημιά. Οι αποικιοκρατικές δυνάμεις θέλουν τους υπαλλήλους τους, πολιτικούς και δημοσιογράφους που εξαγοράζονται, κι όχι τους ανυπόταχτους κι ανεξέλεγκτους ποιητές.

6. Τα επιθετικά ποιήματα της συλλογής Ποιήματα Κεντήματα στο Δέρμα του Διαβόλου ήρθαν ως αντίδραση σ’ αυτήν την κατάσταση;
6. Όχι. Τα είχα πάντα μέσα μου, παράλληλα με όλα τ’ άλλα μου ποιήματα. Θα μπορούσα να τα έχω στην άκρη, χωρίς να τα κυκλοφορώ, και να προχωρεί έξω ένα αρεστό πρόσωπό μου. Όμως τα κυκλοφόρησα για να πω: «Καλύτερα να το ανακαλύψετε από τώρα: είμαι και το αντίθετό μου, δεν είμαι απλώς ένας ήρεμος Βούδας. Είμαι εικόνα και ομοίωση της Φύσεως. Εξοργίζομαι κιόλας, βλαστημώ. Μάθετέ το από τώρα, να τελειώνουμε».

7. Εξακολουθεί να μοιάζει παράξενο πώς ειδικά αυτή η συλλογή δεν έχει ανακαλυφθεί από τα παιδιά που, υποτίθεται, διαβάζουν beatniks. Είναι δέκα φορές πιο ανατρεπτική.
7. Πρέπει κανείς να πάψει να είναι πλανήτης και να γίνει ήλιος, καθώς έλεγε ο Νίτσε. Πρέπει κανείς ν’ αποκτήσει δική του όραση, δική του ακοή, δική του σκέψη, για ν’ ανακαλύψει την πραγματική ανατρεπτικότητα. Διαφορετικά θα συμμετέχει στην ανατρεπτικότητα εκείνη που το σύστημα του προσφέρει, ακριβώς για να βουλιάξει μέσα σ’ αυτήν, και να μην φτάσει ποτέ στην αληθινή ανατρεπτικότητα.

8. Είναι κρίμα μια ποίηση όπως η δική σας, τόσο απλή στη γραφή και την πρόσληψή της, να μην διαβάζεται όσο της αξίζει.
8. Μια ποίηση που το κύριο χαρακτηριστικό της είναι, όπως λέει ο θαυμάσιος Βαγγέλης Ραπτόπουλος, ότι σε γεμίζει χαρά. Και που όμως, τόσο οι καλλιτέχνες, όσο και οι δημοσιογράφοι που κατέλαβαν οικογενειακώς τα κανάλια, κάνουν ότι δεν τη γνωρίζουν. Και τι να περιμένει βέβαια κανείς από τους μεταλλαγμένους της Βουλής; Ή, τι να περιμένει από τους αποικιοκράτες που ανάφερα και πιο πάνω; Αυτοί διαθέτουν γραφεία που ασχολούνται με τον πολιτισμό κάθε χώρας, τόσο σημαντικά όσο κι εκείνα που ασχολούνται με την κατασκοπεία και την «άμυνα». Σκοπός τους είναι να εμποδίζουν τους άξιους και να προωθούν τους μηδαμινούς που δεν ενοχλούν. Ας το συνειδητοποιήσουμε: Ο ποιητής είναι επικίνδυνος για την παρούσα πολιτική συγκυρία.

9. Βέβαια το να μην απολαμβάνετε τη στήριξη τέτοιων δυνάμεων, το να θεωρείστε επικίνδυνος, το να μην σας έχει εγκολπώσει η εξουσία, είναι προς τιμήν σας.
9. Τιμή; Τιμή; Μα, μου είναι βιολογικά αδύνατο να είμαι διαφορετικός.

10. Τι θέση κατέχει ο ερωτισμός στην ποίησή σας;
10. Την ίδια θέση που κατέχει και στη ζωή μου. Ξέρετε, οι μοναχοί στην αλληλογραφία τους αποκαλούν ο ένας τον άλλο «Εν Χριστώ αδελφέ». Εγώ κι ένας Γάλλος συγγραφέας (αλληλογραφούμε στ’ αγγλικά) εδώ και χρόνια, ξεκινούμε την κάθε επιστολή μας με το «Μy brother in Μuni». Όχι πως δεν αναφερόμαστε και σ’ άλλα θέματα, μα το κυριότερο θέμα των επιστολών μας, είναι η αγάπη μας στη γυναίκα και στο κέντρο αυτής, το μουνί, που είναι βεβαίως για μας το κέντρο του κόσμου. Μα είμαστε (όπως ήθελε ο Χριστός) εντελώς παιδιά, εν μέσω ασχολουμένων με πολύ σοβαρά θέματα. Μόνο που αυτά τα πολύ σοβαρά θέματα βγάζουν ολόισια στην κόλαση.

11. Ο Ηλίας Πετρόπουλος έλεγε ότι αυτοί που του φέρονταν καλύτερα ήταν, με τα λόγια του, «γυναίκες ή πούστηδες». Όχι ετεροφυλόφιλοι άνδρες.
11. Και βέβαια ισχύει αυτό που έλεγε ο Ηλίας. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο που έχω γράψει: Άλλοι φοβούνται τα γραφτά μου / άλλοι τον πούτσο μου. Υπάρχουν φίλοι, ετεροφυλόφιλοι, που μου έκλεισαν κατάμουτρα την πόρτα του σπιτιού τους, επειδή η γυναίκα τους εξέφρασε το απλούστατο, μα φοβερότατο γι’ αυτούς, ότι στο πρόσωπό μου ανακάλυψε τον αληθινό ποιητή.
Αλλά υπάρχει και η άλλη όψη: Αλλίμονό σου αν μια γυναίκα σε θέλει πολύ, μα πολύ, κι εσύ δεν ανταποκριθείς. Τότε έχεις την τύχη να γνωρίσεις το απόλυτο κακό. Κι αλλίμονό σου αν τύχει να είναι πούστης ο μεταφραστής σου και του αρνηθείς τον έρωτά σου. Τότε είσαι προορισμένος να δεις να μεταφράζει όλα τα σκουπίδια των δήθεν (όπως ο ίδιος τους αποκαλούσε) μα ποτέ τα δικά σου ποιήματα που ως τότε χαρακτήριζε αριστουργήματα..

12. Ποια η διαφορά ανάμεσα στον δήθεν ποιητή και στον ποιητή;
12. Ο ένας, μπορεί να κάνει ποιήματα. Ο άλλος, δεν μπορεί να μην κάνει ποιήματα. Και για να το εννοήσουμε πλήρως, ρωτώ: Δέκα χιλιάδες καθηγητές πανεπιστημίου, λόγω μορφώσεως κ.λπ., μπορούν να γράψουν «ποιήματα», αλλά, μπορούν εντέλει, όλοι μαζί αυτοί, να μας κάμουν έναν Καβάφη; Όχι. Να που έχει δίκιο ο μέγας Ηράκλειτος όταν λέει: εις εμοί μύριοι, εάν άριστος η. Και μύριοι ανάξιοι, θα πει άλλος, ουδέ εις.

13. Πώς έγινε και ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου περιέλαβε την απαγγελία του ποιήματός σας Χαρούμενο Τραγούδι στο δίσκο του Βραχνός Προφήτης;
13. Ο Θανάσης έβαλε το «Χαρούμενο Τραγούδι», χωρίς προηγούμενη συνεννόηση μαζί μου. Δεν με βρήκε καθώς σημειώνει στον δίσκο του. Η μουσική που συνοδεύει το ποίημά μου (το οποίο συν-πλέκεται μαγικά μ’ ένα βεδικό ποίημα) μου άρεσε πολύ. Κάποτε πέρασε από τα μέρη μου. Μου τηλεφώνησε. Του λέω «Τι φαγητό αγαπάς πολύ, να έρθεις να το φάμε σήμερα στο σπίτι μου;» Ήταν άνοιξη. Μου λέει «Κάνει μήπως η γυναίκα σου αγκινάρες με κουκιά;». Του λέω «ναι». Ήρθε και φάγαμε. Αυτός; Δυο πιάτα. Και ύστερα πήγαμε στο χωριό μου. Φωτογραφηθήκαμε, γελάσαμε. Μου είπε και μια ωραία ιστορία. Έπαιζε στο Μέγαρο κι από κάτω χειροκροτούσαν μια μουσική του. «Αλλά δεν ήξεραν πως όλη αυτή η μουσική που χειροκροτούσαν, ήταν μύγες που ηχογράφησα ενώ περιφέρονταν σε σκατά, πλάι στο ποτάμι».

14. Πού θέλετε να ταφείτε;
14. Σ’ έναν ερημικό ήσυχο τόπο. Σ’ ένα νησί ή σ’ ένα βουνό της ενδοχώρας. Άκου τώρα ματαιοδοξία: Αφού ξέρει κανείς ότι θα γίνει σκόνη, παρ’ολ’ αυτά, θέλει να είναι σ’ ένα ήσυχο μέρος, λες κ’ η σκόνη ακούει και καταλαβαίνει. Αποκλείω πάντως να είναι χριστιανική ταφή. Θέλω να επιστρέψω στη θεά Φύση, εκεί όπου ανήκω, χωρίς ν’ αφήσω ίχνος πίσω μου.

15. Αγαπάτε όλα τα είδη μουσικής. Όμως από τη μεριά της Ποπ-ρόκ, που μείνατε περισσότερο;
15. Santana (Abraxas), Who (Teenage Wasteland), Pink Floyd (The End κι ακόμα Set the Controls for the Heart of the sun), Subotinova (Prituriz Planinata), παραδοσιακό, που όμως παίζεται και ως ροκ. Tangerine Dream (Poland), Aphrodite’s Child (All the Seats Were Occupied), κ.λπ. κ.λπ.

16.Ποια είναι τα αγαπημένα σας κινηματογραφικά έργα;
16.Δεν γίνεται ν’ αναφέρω όλα που αγαπώ. Μόνο τα πολύ πολύ σημαντικά: Αντρέι Ρουμπλιώφ (Ταρκόφσκι), Έβδομη σφραγίδα, (Μπέργκμαν), Πέμπτη σφραγίδα (Φάμπρι), Όλα σχεδόν του (Μπουνιουέλ). Τα Όνειρα, Ντερσού Ουζαλά (Κουροσάβα). Όλα σχεδόν τα έργα του Γκιουνέι. Όλα τα έργα του Παρατσάνωφ. Ο γιος του Θεού (…). Όλα σχεδόν τα έργα του Παζολίνι. Σατυρικόν (Φελίνι). Κάποια του Κουστουρίτσα. Όλα σχεδον τα έργα των αδερφών Ταβιάνι. Ο Κακογιάννης, ο Τορνατόρε. Πολίτικη κουζίνα (…)… Αμήν.

17. Ποιο φρούτο αγαπάτε περισσότερο;
17. Συκάμινα. (Ω τι μεγάλη τιμή. Κοιτάζω ένα βράδυ, κάτω από τη συκομουριά μου, ένας ασβός. Ένας πρίγκιπας, μια άγρια θεότητα. Που μου έκανε την τιμή να μ’ επισκεφτεί. Κι εγώ ευγνωμονούσα το σκοτάδι που τον προστάτευε από τα βέβηλα και φονικά μάτια των ανθρώπων). Μα ναι: Η ευφροσύνη μιας πορτοκαλάδας. Το νέκταρ που λέγεται χυμός του ροδιού ή ροδόσταμο. Το κεράσι. Το σταφύλι. Τα σύκα. Το ροδάκινο. Το αχλάδι. Αχλάδι με τυρί και ψωμί… Το πεπόνι. Όλα, μα πάνω απ’ όλα, το όγδοο θαύμα του Κόσμου, το καρπούζι.

18. Τι σημαίνει για σας το κυκλικό ασημένιο σκουλαρίκι που φοράτε;
18. Ανταρσία. Τον αιώνιο έφηβο. Το δίχως αρχή και τέλος του κύκλου. Κι ακόμη: Προσοχή, είμαι ακριβώς το ίδιο σαν και σας. Και συνάμα (προσοχή), είμαι εντελώς διαφορετικός από σας. Διόλου παράξενο. Εκτός από τους Ινδούς και τους Αιθίοπες πρίγκιπες, εκτός από τους πειρατές, το φορούσε λένε κι ο Ιησούς… Αλλά σίγουρα, το φορούσε, ο μέγας φίλος μας, ο Σαίξπηρ.

19. Ποιο είναι το τελευταίο σας ποίημα;
19. Κάτι μικρό κι ασήμαντο (μα ίσως και πολύ προκλητικό για όσους πάσχουν από υστερόβουλη σεμνότητα ή σεμνοτυφία):
Κοίταξα στον καθρέφτη- ήλιο για να δω
το πρόσωπό μου. Αλλ’ αδύνατον.
Αυτή,
αυτή η λάμψη μου.

Τότε κατάλαβα γιατ’ είμαι τόσο μόνος.

*Ο ποιητής διατηρεί την προσωπική του ιστοσελίδα στο http://www.yfantis.gr