Το τρίτο πεζογραφικό βιβλίο του -και ποιητή- Μάρκου Μέσκου με οκτώ πεζά, γραμμένα είκοσι χρόνια μετά τις δύο προηγούμενες συλλογές πεζών («Κομμένη γλώσσα» και «Παιχνίδια στον Παράδεισο»). Σύντομα πεζά εξαιρετικής πυκνότητας, συνθέτουν μια μυθολογία που ξεκινά πριν από ενάμιση αιώνα στον χώρο γύρω από τα Βοδενά και παρακολουθεί τους ανθρώπους στο πέρασμα των εποχών. Το ομότιτλο πεζό του βιβλίου αυτού, αν και γραμμένο τελευταίο, δίνει τον κορμό αυτής της μυθολογίας, τα ονόματα έρχονται και δένουν με τις ιστορίες και προς συμπλήρωση όσων πεζών προηγήθηκαν. Στο «Μουχαρέμ», ο παππούς ανιστορεί τα του βίου του, από το 1866 που γεννήθηκε στο τότε Γραμματίκοβο μέχρι το 1954, όταν «έπεσε στον βυθό» και τελείωσε.

Στο χάνι του Τουρκαλβανού Μουχαρέμ, στα Στενά της Εδεσσας, από όπου κάποτε περνούσε η Εγνατία Οδός, έγιναν βίαιες συγκρούσεις Βουλγάρων κομιτατζήδων με Ελληνες. Αργότερα, στην ίδια στρατηγική θέση, σημειώθηκαν μάχες Γερμανών, Ιταλών και Ελλήνων. Ύστερα, οι Ελληνες χωρίστηκαν στα δύο, σε Μπλε και Πράσινους, όπως τους αποκαλεί ο συγγραφέας, λες και πρόκειται για τους Βένετους και τους Πράσινους των βυζαντινών χρόνων, οπότε και άρχισε στον ίδιο τόπο η αναμεταξύ τους διαμάχη.

Στις διηγήσεις του Μ. Μέσκου πλανιέται η αμφιβολία για το σκοπό του αγώνα των Πράσινων· «στην τσέπη μας ή στον αέρα», οι ιδέες; «Σε αλλεπάλληλους κύκλους… συγκίνηση και συνειρμοί…».

«Μνήμες ζωής ο θάνατος» είναι ο τίτλος ενός άλλου πεζού. Η σαββατιάτικη επίσκεψη στον τάφο της γιαγιάς στέκεται η αφορμή για ένα προσκλητήριο αφανών που παρατάσσονται δίπλα σε όσους συγκράτησε η Ιστορία, από τα βάθη των αιώνων μέχρι το άδηλο μέλλον. Επικεφαλής ο κατ’ εξοχήν νεκρός είναι αυτός που σημαδεύει με τον θάνατό του την εφηβεία. Ο Μ. Μέσκος αποτυπώνει «το αλισβερίσι της αιώνιας ματαιότητας».

Τα οκτώ πεζά θα μπορούσαν να ονομαστούν και αφηγήματα, εκτός από το «Μουχαρέμ», που έχει την αυτοτέλεια νουβέλας, και το εναρκτήριο πεζό, το θαυμάσιο διήγημα «Ο κόκορας».

Στο πεζό «Στο Φανάρι», αφιερωμένο «στο φίλο από τη Βιζύη», ο συγγραφέας παρουσιάζει με παιγνιώδη τρόπο τη «συμβίωση» στην παραλία με μια μεσόκοπη Τουρκάλα. Ενας χαρακτήρας που θυμίζει Μοσκώβ-Σελήμ, όπως ορέγεται τη θάλασσα και, παρά την παραδοσιακή της φορεσιά, τελικά ενδίδει στον πειρασμό.

Ο Μ. Μέσκος, μέσα από αυτή την ελλειπτική έως κρυπτική γραφή, αρθρώνει έναν αντίλογο στη βαρβαρότητα της εποχής μας. Ο γενέθλιος τόπος του ποιητή είναι φτιαγμένος από μαύρη πέτρα, όπως δηλώνει και η ονομασία Καρακάμεν για το όρος Βέρμιο.

Πεζά όπου ο συγγραφέας φανερώνεται αμφίθυμος, σαν να προσθέτει περισσότερο λευκό «στα ολόμαυρα του θανάτου». Παρατηρούμε ότι οι ιστορίες από το μακρινό παρελθόν, με τη μετακένωσή τους στο «συγκοινωνούν δοχείο της πεζογραφίας», αποκτούν διαφορετικές προοπτικές. Και ο Μ. Μέσκος θέλει να τις αναδείξει.

Ο Μάρκος Μέσκος γεννήθηκε το 1935 στην Έδεσσα όπου και τέλειωσε τις εγκύκλιες σπουδές του. Εργάστηκε αρχικά στο εμπορικό του πατέρα του. Από το 1965 ως γραφίστας, καλλιτεχνικός διευθυντής σε διαφημιστικά γραφεία και επιμελητής εκδόσεων στην Αθήνα. Το 1981 επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Έχει γράψει ποίηση, πεζά και δοκίμια προσωπικών αφορμήσεων.

Μέλος των ομάδων των περιοδικών “Σημειώσεις” (αρχικά “Μαρτυρίες” και “Προτάσεις”) και “Χειρόγραφα” στη Θεσσαλονίκη.

Εργασίες του υπάρχουν στον τοπικό Τύπο της ιδιαίτερης πατρίδας του, σε περιοδικά και ανθολογίες. Ποιήματά του μεταφράστηκαν σε άλλες γλώσσες. Βραβεύτηκε με το βραβείο ποίησης του περιοδικού “Διαβάζω” το 1996 για τη συλλογή “Χαιρετισμοί” και με το βραβείο Καβάφη 2005.

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην ελληνική εφημερίδα της Μελβούρνης “Νέος Κόσμος”, στις 20 Απρίλη 2011.