Rumi & Malloy: δύο επιμνημόσυνα ποιήματα–προσευχές

Επιλογή-μετάφραση-επίμετρο: Νικολέττα Σίμωνος

Jalal-ud-Din Balkhi-Rumi (1) , Όταν πεθάνω

Όταν πεθάνω
όταν μέσα στο φέρετρο
εξέλθω
ποτέ να σκεφτείς δεν πρέπει
πως φεύγω απ’ τον κόσμο

μην κλάψεις
μη θρηνήσεις μήτε
να λυπηθείς
μες στο τέρας δεν πέφτω
της αβύσσου

όταν το λείψανό μου δεις
να μεταφέρουν
μην κλάψεις για το φευγιό μου
δε φεύγω
στην αγάπη φτάνω την αιώνια 

όταν στον τάφο
με αφήσεις
μην πεις αντίο
θυμήσου πως ο τάφος δεν είναι
παρά μια κουρτίνα
που πίσω κρύβει τον παράδεισο

θα με δεις μονάχα
στον τάφο να κατεβαίνω
τώρα κοίτα με ν’ ανασταίνομαι
πώς μπορεί να υπάρχει τέλος όταν ο ήλιος δύει και
το φεγγάρι χάνεται από τον ουρανό;

μοιάζει με το τέλος
με ηλιοβασίλεμα μοιάζει
μα στην πραγματικότητα είν’ η αυγή
όταν ο τάφος μέσα του σε κλείσει
τότε είναι που ελευθερώνεται η ψυχή

έχεις δει ποτέ
σπόρο στη γη να πέφτει
και μια νέα να μη φυτρώνει ζωή;
γιατί να αμφιβάλλεις ότι φυτρώνει
κι ο σπόρος που λέγεται άνθρωπος;

έχεις δει ποτέ
κουβά να κατεβαίνει στο πηγάδι
και ν’ ανεβαίνει άδειος;
γιατί θρηνείς για μια ψυχή
όταν αυτή να γυρίσει πίσω μπορεί
όπως απ’ το πηγάδι ο Ιωσήφ;

όταν για τελευταία φορά
τα χείλη σου σφαλίσεις
τα λόγια σου και η ψυχή
θε ν’ ανήκουν στον κόσμο εκείνο
όπου χρόνος και χώρος δεν υπάρχει.

Γκαζάλ Νο. 911

*Μετάφραση από τα περσικά: Nader Khalili (1992)
**Μετάφραση από τα αγγλικά: Νικολέττα Σίμωνος

Merrit Malloy (1950, Πενσυλβάνια, ΗΠΑ – ), Επιτάφιος

Σαν πεθάνω, δώσε ό,τι θα ’χει μείνει από μένα
στα παιδιά και στους γέρους που καρτερούν τον θάνατο.
Κι αν αισθανθείς την ανάγκη να κλάψεις,
κλάψε για τον αδελφό εκείνο που πορεύεται στο πλάι σου.
Κι όταν θα με χρειάζεσαι, να παίρνεις κάποιον αγκαλιά
και να του προσφέρεις ό,τι σε μένα να προσφέρεις θα ’θελες.

Θέλω να σου αφήσω κάτι,
κάτι καλύτερο από λόγια και ήχους.
Να μ’ αναζητάς στους ανθρώπους που γνώριζα ή αγαπούσα,
κι αν δε μπορείς να μ’ αποχωριστείς,
τουλάχιστον άσε με να ζω μέσα στο βλέμμα σου και όχι στο μυαλό.

Θα μ’ αγαπήσεις καλύτερα αν αφήνεις τα χέρια ν’ αγγίζουν χέρια,
αν αφήνεις λεύτερα τα παιδιά που ’χουν ανάγκη τη λευτεριά τους.
Δεν πεθαίνει η αγάπη, μόνο οι άνθρωποι.
Αφού, λοιπόν, το μόνο που θα ’χει μείνει από μένα είναι η αγάπη,
μη με κρατήσεις: δώσε με.

*Από τη συλλογή My Song for Him Who Never Sang to Me (1975).

Επίμετρο:
Οι πρόσφατες εκδόσεις των μεταρρυθμιστικών εβραϊκών προσευχητάριων στις ΗΠΑ περιλαμβάνουν, για πρώτη φορά, ποιητικά κείμενα ως προαιρετική –θρηνητική– προσευχή πριν ή μετά την παραδοσιακή λειτουργία του Kaddish. (2) Το ποίημα «Επιτάφιος» περιλαμβάνεται στις νέες αυτές εκδόσεις, ενώ έγινε σύντομα δημοφιλές μέσω μιας ανάρτησης στο Facebook. Αξιοσημείωτο είναι δέ το γεγονός ότι η ποιήτρια που το συνέγραψε δεν είναι εβραία στο δόγμα αλλά χριστιανή.
Ο «Επιτάφιος» της αμερικανίδας ποιήτριας Merrit Malloy, στη δημοσίευση αυτή, συνοδεύεται από το ποίημα του πέρση σουφιστή Τζαλαλαντίν Ρουμί, «Όταν πεθάνω». Η επιλογή των εν λόγω ποιημάτων δεν έγινε τυχαία – αυτός ο συνδυασμός των τριών θρησκευμάτων (ιουδαϊσμού, χριστιανισμού και ισλαμισμού). Με αυτόν τον τρόπο, καταδεικνύεται η οικουμενικότητα του θανάτου και του θρήνου που τον ακολουθεί, αλλά και το πανανθρώπινο μεγαλείο της αγάπης. Για τον θάνατο, δεν υπάρχει παρά μονάχα ο άνθρωπος μέσα στην απόλυτη γύμνια του. Το ίδιο και για τον Θεό – όπως κι αν ο άνθρωπος τον ονομάσει. Αυτό που συνδέει τα ποιήματα μεταξύ τους είναι η αλήθεια (η αλήθεια της εσώτερης πραγματικότητας), για τούτο και ξεπερνούν τα στενά όρια, τους ορισμούς, τους καθορισμούς και τις οριοθετήσεις που επιβάλλει ο φθαρτός κόσμος μας.
Και, πράγματι, δεν υπάρχει καλύτερος εκφραστής της αλήθειας από την ίδια την ποίηση. Μας το αποδεικνύουν, άλλωστε, δύο ποιήματα που όχι μόνο έχουν γραφτεί από ποιητές διαφορετικών θρησκειών και εποχών, αλλά περιλαμβάνονται και στα προσευχητάρια άλλων πίστεων και δογμάτων – εξάλλου, αυτό το τελευταίο είναι που κέντρισε πρωτίστως το ενδιαφέρον μας.

  1. Γεννήθηκε το 1207 στο Μπαλκχ (του σημερινού Αφγανιστάν) και απεβίωσε το 1273 στο Ικόνιον (της σημερινής Τουρκίας).
  2. Καντίς: επιμνημόσυνη προσευχή της ιουδαϊκής θρησκείας.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s